Những hệ lụy kinh tế tiềm tàng từ xung đột Iran

Thị trường toàn cầu chao đảo

Giới phân tích nhận định chiến dịch quân sự lần này là bước đi rủi ro cao đối với tất cả các bên liên quan. Nguy cơ xung đột lan rộng trong khu vực trong khi triển vọng tìm kiếm một lối thoát ngoại giao bị hạn chế.

Hoạt động hàng không toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng sau khi không phận nhiều quốc gia Trung Đông đóng cửa vì xung đột. Bản đồ hàng không khu vực Trung Đông đã rơi vào tình trạng hỗn loạn sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào Iran, khiến hàng loạt quốc gia phải ra quyết định đóng cửa không phận và hàng nghìn chuyến bay bị hủy bỏ. Trên quy mô toàn cầu, trang theo dõi chuyến bay FlightAware ghi nhận hơn 18.000 chuyến bay bị chậm giờ và hơn 2.350 chuyến bị hủy hoàn toàn.

Một số cảng hàng không lớn như Dubai, Abu Dhabi và Doha tạm dừng hoạt động khi không phận bị phong tỏa. Giới phân tích cảnh báo nếu bất ổn kéo dài, thương mại toàn cầu sẽ chịu áp lực trong những ngày tới. Làn sóng hủy chuyến đã lan rộng tới các hãng hàng không từ Mỹ, châu Âu đến châu Á. Tại Mỹ, Delta Air Lines đình chỉ đường bay New York - Tel Aviv, trong khi American Airlines tạm dừng tuyến Doha - Philadelphia. Cơ quan vận tải hàng không Nga Rosaviatsia cũng ra lệnh hủy toàn bộ các chuyến bay thương mại đến Israel và Iran.

Tại châu Âu, các "ông lớn" như Lufthansa (Đức) cùng các công ty con bao gồm Swiss International Air Lines và ITA Airways đã thông báo dừng bay tới hàng loạt điểm đến như Tel Aviv, Beirut, Amman, Erbil và Tehran cho đến ngày 7/3. Tình hình hiện vẫn đang diễn biến rất phức tạp, gây ra mối đe dọa trực tiếp đối với an toàn hàng không dân dụng quốc tế.

Các hãng tàu lớn như CMA CGM và Hapag-Lloyd cũng điều chỉnh hải trình, tránh các tuyến qua Vịnh Ba Tư. Iran tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ huyết mạch của thế giới, đồng thời cảnh báo không đảm bảo an toàn cho tất cả tàu thuyền đi vào khu vực này. Một số hãng tàu chở dầu, tập đoàn dầu khí lớn và các công ty thương mại tạm ngừng vận chuyển dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz.

Trên bình diện toàn cầu, nhóm cổ phiếu hàng không sẽ chịu áp lực lớn khi hàng loạt chuyến bay qua Trung Đông bị hủy bỏ. Lạm phát toàn cầu có nguy cơ tăng thêm 0,6-0,7 điểm phần trăm. Giá dầu và vàng tăng do lo ngại nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng. Vàng - vốn đã tăng giá tới 22% kể từ đầu năm 2026 đến nay - và bạc dự kiến sẽ tiếp tục hút dòng tiền mạnh mẽ.

Trên thị trường tiền tệ, các chuyên gia nhận định nếu xung đột kéo dài và làm gián đoạn nguồn cung dầu, đồng USD sẽ tăng giá so với hầu hết đồng tiền khác (trừ đồng yen Nhật Bản và franc Thụy Sĩ). Lý do là Mỹ hiện là nước xuất khẩu năng lượng ròng và sẽ hưởng lợi từ giá dầu khí leo thang, tạo đà cho đồng bạc xanh.

Bà Alicia García-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại Natixis, dự báo phiên mở cửa ngày 2/3 sẽ rất "sóng gió" khi tâm lý né tránh rủi ro bao trùm thị trường. Bà dự đoán chứng khoán toàn cầu có thể giảm từ 1-2% hoặc hơn, lợi suất trái phiếu chính phủ của Mỹ giảm từ 5-10 điểm cơ bản, trong khi giá dầu có thể nhảy vọt từ 5-10%.

Dầu mỏ: "Hàn thử biểu" của xung đột

Các chuyên gia kinh tế thế giới cảnh báo thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt một trong những cú sốc nghiêm trọng nhất nhiều thập kỷ qua khi xung đột tại Iran leo thang làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ từ khu vực vùng Vịnh. Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ 3 trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Nước này bơm khoảng 4,5% lượng dầu của thế giới. Iran sản xuất 3,3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày cũng như sản xuất thêm 1,3 triệu thùng condensate. Theo công ty tư vấn năng lượng FGE, công suất lọc dầu trong nước của Iran là 2,6 triệu thùng mỗi ngày. Năm 2025, Iran xuất khẩu gần 820.000 thùng mỗi ngày, bao gồm cả khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG).

Iran không chỉ là nhà sản xuất dầu lớn mà còn có vị trí địa lý án ngữ eo biển Hormuz, cửa ngõ trung chuyển nguồn cung dầu toàn cầu. Eo biển Hormuz dài gần 161 km và rộng 33 km tại điểm hẹp nhất. Khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu từ các nhà sản xuất lớn như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Kuwait và Iraq, cũng như một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar đi qua eo biển Hormuz. Việc lưu thông qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ, khiến khoảng 15 triệu thùng dầu/ngày không thể ra thị trường. Giá dầu Brent những tuần gần đây đã tăng lên quanh 70 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 8/2025. 

Tuyến đường biển huyết mạch của thế giới bị tê liệt và việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz khiến nhiều người lo ngại. Giá dầu Brent có thể vượt 100 USD/thùng, kéo theo hệ lụy sâu rộng đối với lạm phát và tăng trưởng toàn cầu. Giá năng lượng cao lan sang mọi lĩnh vực của nền kinh tế, làm tăng chi phí vận tải, khai thác, nông nghiệp và hầu như toàn bộ hàng hóa, dịch vụ.

Theo dữ liệu từ công ty tư vấn năng lượng Kpler, 15 triệu thùng dầu mỗi ngày đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz vào năm 2025, chiếm 1/3 tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển của thế giới. Khoảng 3/4 số dầu đó được xuất sang Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhận một nửa lượng dầu thô nhập khẩu từ eo biển Hormuz. "Việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu" - ông McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch của Rapidan Energy, nói.

Theo nhận định của Kevin Book - Giám đốc điều hành bộ phận nghiên cứu tại ClearView Energy Partners, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể sử dụng đến Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược nếu giá dầu tăng vọt. Hiện tại, kho dự trữ của Mỹ có khoảng 415 triệu thùng dầu. Một cuộc khủng hoảng toàn diện ở eo biển Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp của kho dự trữ chiến lược ở Mỹ và các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Ngoài ra, còn có hệ quả kinh tế vĩ mô sâu hơn. Các nhà phân tích của Capital Economics cảnh báo rằng việc giá dầu tăng kéo dài có thể làm chậm hoặc chặn đứng kế hoạch cắt giảm lãi suất mà thị trường hiện kỳ vọng từ các ngân hàng trung ương. Thông thường, cứ mỗi khi giá dầu thô tăng 5% so với cùng kỳ năm trước, lạm phát tại các nền kinh tế phát triển tăng thêm khoảng 0,1%.