Những "người mẹ beta” từ bỏ hình mẫu hoàn hảo
Sophie Jaffe cùng con gái Noa
Sau nhiều thập kỷ chạy đua với hình mẫu "người mẹ hoàn hảo", một thế hệ "mẹ beta" đang trỗi dậy. Những bà mẹ này chấp nhận nhà cửa bừa bộn hay điểm số của con không tuyệt đối để giải tỏa áp lực cho cả mẹ và con.
Nhiều lúc đã lên giường đi ngủ, Sophie Jaffe (42 tuổi) nhận được đoạn video nghịch ngợm do con trai 13 tuổi gửi đến. Jaffe không biết các con mình đi đâu chơi, nhưng chỉ cần hai cậu con trai (13 và 15 tuổi) về nhà đúng giờ quy định, chúng hoàn toàn được tự chủ lịch trình.
Tôi đã chứng kiến hệ lụy từ việc kiểm soát trẻ quá mức. Tôi thà để các con ra ngoài và có trải nghiệm thực tế còn hơn là ngồi chơi điện tử.
Sophie Jaffe, một người mẹ 42 tuổi ở California
Jaffe, một chuyên gia tâm lý tại Los Angles, bang California (Mỹ), nổi tiếng trên Instagram với phương pháp nuôi dạy con của mình. Thay vì kiểm soát chặt chẽ, cô cho các con quyền tự do khi chúng bước vào tuổi thiếu niên. Dù không phủ nhận những rủi ro khi để con đạp xe khắp thành phố hay chơi parkour (một loại hình thể thao mạo hiểm), Jaffe vẫn kiên định với phương pháp của mình.
Leo, con trai của Sophie Jaffe, thực hiên cú nhảy từ bàn ăn ngoài trời xuống.
Làn sóng "mẹ beta" và quyết định buông bỏ
Sophie Jaffe là một trong những người theo làn sóng "mẹ beta". Jaffe chấp nhận con được điểm B, không áp lực con phải vào trường chuyên, lớp chọn. Mục tiêu của cô là nuôi dạy những đứa trẻ biết khám phá đam mê, tự tin giao tiếp và không oán giận cha mẹ.
Dù tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của các bà mẹ ở Mỹ đã đạt mức kỷ lục 74% trong giai đoạn 2023 - 2025, thời gian họ dành cho con cái không hề giảm đi mà lại tăng lên. So với năm 1975, thời gian hỗ trợ con làm bài tập đã tăng gấp 5 lần, từ 14 phút lên gần 70 phút mỗi tuần; việc chăm sóc trẻ sơ sinh tăng từ hơn 1 giờ lên gần 4 giờ, trong khi thời gian chơi cùng con cũng nhảy vọt từ 36 phút lên gần 3 giờ mỗi ngày.
Kể từ thập niên 90 của thế kỷ trước, sự trỗi dậy của nền kinh tế tri thức đã biến việc làm mẹ thành một "cuộc chạy đua" nơi mà người mẹ không chỉ nuôi dạy mà còn phải trở thành người quản lý cho tương lai của con, dẫn đến xu hướng "nuôi con trực thăng" (thuật ngữ chỉ kiểu nuôi dạy con mà cha mẹ luôn bao bọc, giám sát chặt chẽ) và "mẹ hổ" (thuật ngữ chỉ những người mẹ nghiêm khắc, đặt kỳ vọng cao vào sự thành công của con).
Sự xuất hiện của thế hệ "mẹ beta" được xem như một nỗ lực giải vây cho phụ nữ trước áp lực "phải có tất cả". Điều này bắt nguồn từ hai yếu tố: trước hết là nhận thức về sức khỏe tinh thần, khi nhiều phụ nữ dần khước từ vẻ hào nhoáng của hình mẫu người mẹ hoàn hảo để ưu tiên sự bình yên trong tâm hồn.
Bên cạnh đó, bối cảnh kinh tế biến động cùng sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) đã khiến "lợi tức đầu tư" từ một tuổi thơ được lập trình sẵn trở nên bấp bênh. Khi các công việc văn phòng truyền thống bị đe dọa, việc ép con "chạy đua" theo khuôn mẫu thành công cũ không còn là lựa chọn an toàn.
Jessica Tyson (40 tuổi), sống ở bang Connecticut, từng bước vào thiên chức làm mẹ với tâm thế của một "chiến binh", áp dụng tư duy cầu tiến và tính kỷ luật từ thời đại học cho việc nuôi dạy con cái. Cô thiết lập cuộc sống làm mẹ "kiểu A" của mình quanh các khóa học ăn dặm, những cuốn sách huấn luyện giấc ngủ và thực đơn hữu cơ được chế biến cầu kỳ, biến mọi khía cạnh của việc làm mẹ thành một thử thách cần phải chinh phục.
Tuy nhiên, "dự án" nuôi con kiểu mẫu này sụp đổ sau khi đứa con thứ hai ra đời vào thời điểm dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, đẩy Tyson vào những cơn lo âu và tình trạng thiếu ngủ kéo dài. Đứng bên bờ vực kiệt sức, cô quyết định thực hiện một cuộc cách mạng cá nhân: bỏ qua những công thức nấu ăn khắt khe hay những trò chơi tốn hàng giờ chuẩn bị chỉ để lên hình Instagram. Thay vì gồng mình vào vai người mẹ vạn năng, Tyson chấp nhận nhà cửa không ngăn nắp và bắt đầu để các con tham gia làm việc nhà và làm vườn cùng mình.
Jessica Tyson dành thời gian bên hai con Avery và Gemma.
Tôi muốn giúp các bà mẹ khác thấy rằng, không sao cả nếu mình không hoàn hảo".
Casey Neal, một bà mẹ 33 tuổi
Casey Neal (33 tuổi), một bà mẹ có bốn con nhỏ, thường chia sẻ video về cuộc sống thường nhật của mình. Không xuất hiện với hình ảnh chỉn chu, cô tự nhận mình là bà mẹ "kiểu B" với những tình huống dở khóc dở cười như bỏ quên vali ngay trước cửa nhà, hay bị con gái cằn nhằn vì để bộ đồng phục đắt tiền ở sau xe suốt nhiều tuần. Với Neal, việc công khai những thiếu sót này không chỉ là cách cô giải tỏa áp lực cá nhân mà còn là lời trấn an gửi đến cộng đồng phụ huynh.
Tại Houston, Ashleigh Surratt (28 tuổi) chọn làm mẹ "kiểu C" – kết hợp giữa sự cầu toàn "kiểu A" và thực tế hỗn loạn "kiểu B". Với 3 đứa con nhỏ sát tuổi nhau (1, 3 và 4 tuổi), Surratt chọn dồn sức vào những điều quan trọng và bỏ qua những tiểu tiết gây mệt mỏi.
Để đơn giản hóa mọi chuyện, cô cho cả 3 con dùng chung một cỡ tã. Giày dép của bọn trẻ có thể nằm lung tung trên sàn, thay vì phải ngăn nắp trên kệ. Và nếu sáng ra các con không chịu thay quần áo để đi nhà trẻ, cô sẽ cho chúng lên xe trước rồi mới dỗ dành mặc đồ sau. Với giờ giấc đi ngủ, Surratt chọn cách nương theo nhịp sinh học của các con, để giấc ngủ đến tự nhiên khi cả nhà cùng thư giãn.
Giải tỏa áp lực cho cả mẹ và con
Làn sóng "mẹ beta" lan rộng cũng giúp những người phụ nữ như Adrian Knowles (35 tuổi) cảm thấy bớt cô đơn khi để nhà cửa bừa bộn. Thay vì ám ảnh với những chiếc gối sofa ngay ngắn, cô chọn dành thời gian đọc sách hoặc gặp gỡ người thân.
Giỏ đựng tất của nhà Danielle Antosz.
Trong khi đó, Danielle Antosz (42 tuổi) cho rằng không nên ép con đánh đổi tuổi thơ chỉ để vào trường đại học danh tiếng.
Sau khi mất nhiều năm mới trả xong khoản nợ sinh viên 30.000 USD, cô không tin việc vào Ivy League (nhóm 8 trường đại học hàng đầu nước Mỹ) đồng nghĩa với thành công hay hạnh phúc.
Với 2 con 8 và 10 tuổi, Antosz chọn cách nuôi dạy ít áp lực hơn. Cô không cho con tham gia quá nhiều hoạt động ngoại khóa, không ép ăn rau và cũng không bận tâm chuyện phân loại tất. Mỗi sáng, bọn trẻ tự lấy ngẫu nhiên hai chiếc tất từ chiếc giỏ mây, đôi khi còn lẫn cả đồ chơi cũ.
Trước đây, nhiều phụ huynh, đặc biệt là các bà mẹ, thường xem sự hy sinh của mình là thước đo cho việc nuôi dạy con. Việc lái xe 5 tiếng đưa con đi thi đấu bóng đá có thể được xem như cách để chứng minh mình là "phụ huynh thành công".
Nhưng theo nhà tâm lý học lâm sàng Claire Nicogossian, cách nuôi dạy đó đã phản tác dụng. Những bậc cha mẹ quá cầu toàn không chỉ làm mình kiệt sức mà còn tạo áp lực lên con cái. Trong hơn 20 năm làm việc, Nicogossian cho biết bà từng gặp nhiều thiếu niên tài năng, từ biểu diễn cùng dàn nhạc giao hưởng đến đạt thành tích cao ở các giải thể thao khu vực nhưng rồi bất ngờ bỏ cuộc ở tuổi 15 - 16. Với nhiều em, đó là cách duy nhất để giành lại quyền tự quyết trong một cuộc sống bị cha mẹ kiểm soát quá chặt.
