NSƯT Thành Lộc: "Chị Kim Cương đừng sợ, bản sắc Việt vẫn mãi còn trên sân khấu"

Sáng 5/2/2026, tại Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM phối hợp Hội Sân khấu TPHCM tổ chức tọa đàm Kỳ nữ Kim Cương với thoại kịch miền Nam nhân dịp bà 89 tuổi.

Buổi tọa đàm có sự tham dự của Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TPHCM Nguyễn Thị Thanh Thúy, NSND Kim Cương, NSND Trần Ngọc Giàu - Chủ tịch Hội sân khấu TPHCM, NSND Trần Minh Ngọc, NSƯT Ca Lê Hồng, NSƯT Thành Lộc, NSƯT Hữu Châu...

Di sản của một dòng thoại kịch miền Nam không thể thay thế

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, là con của ông bầu Phước Cương và NSND Bảy Nam, NSND Kim Cương sớm gắn bó với sân khấu từ khi còn rất nhỏ. Tuổi thơ của bà lớn lên sau cánh gà, trong ánh đèn rạp hát và những đêm diễn triền miên.

Tuy xuất thân từ cải lương, bà đã sớm rẽ hướng sang kịch nói, một lựa chọn táo bạo vào những năm 1950, khi loại hình này còn non trẻ ở miền Nam. Năm 1956, NSND Kim Cương lập Đoàn kịch nói Kim Cương, đặt nền móng cho một dòng kịch sân khấu mang bản sắc riêng, đậm tính hiện thực, giàu chiều sâu tâm lý, thấm đẫm tinh thần nhân văn và hồn Việt.

NSƯT Thành Lộc nhớ lại khi còn nhỏ, anh chứng kiến trên truyền hình, có rất nhiều đoàn kịch, ban kịch làm kịch phóng tác, Việt hóa từ kịch Pháp, kịch Mỹ. Trong bối cảnh đó, Đoàn kịch Kim Cương là một trong số đơn vị rất hiếm hoi kiên trì với kịch thuần Việt, bán vé và tiếp cận với khán giả một cách mạnh mẽ.

Video NSƯT Thành Lộc chia sẻ về NSND Kim Cương tại tọa đàm Kỳ nữ Kim Cương với thoại kịch miền Nam ngày 5/2/2026

NSND Kim Cương từng chia sẻ với Thành Lộc vào thời điểm khi Sài Gòn bắt đầu du nhập văn hoá phương Tây, những người làm sân khấu như NSND Bảy Nam, NSND Năm Châu cùng nhiều soạn giả đều trăn trở làm sao để sân khấu Việt không bị tha hóa và mất đi bản sắc Việt. Và trăn trở ấy là một trong những lý do khiến NSND Kim Cương quyết lập Đoàn kịch nói Kim Cương. 

Thành Lộc bày tỏ: "Điều đáng nói là chính chị Kim Cương, bác Năm Châu cũng là người Tây học, được đào tạo bài bản. Lẽ ra, họ có thể chọn viết và diễn những vở kịch hoàn toàn "Tây". Nhưng trong tất cả các tác phẩm sân khấu của mình, họ luôn kiên định với việc tôn vinh những giá trị truyền thống, gìn giữ hồn Việt. 

Như ở vở Dưới hai màu áo, chị Kim Cương đảm nhận hai vai chị em sinh đôi: Một người thuần Việt, chân chất; một người chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ văn hóa phương Tây. Chị nói đây là vở kịch má Bảy Nam và chị gửi rất nhiều tâm huyết vào đó để phản ánh thực trạng văn hóa của thanh niên Sài Gòn thời bấy giờ, khi họ đứng giữa sự giằng co của gốc rễ dân tộc và những văn hoá lai căng.

Bản thân tôi và thế hệ nghệ sĩ trẻ hơn đều chịu ảnh hưởng rất lớn từ kịch của chị Kim Cương. Dù được học các trường phái sân khấu Nga, Pháp, Mỹ; dù trong dàn dựng có sử dụng nhiều thủ pháp hiện đại, thì cái hồn Việt vẫn không thể bỏ được. Nó đã thấm sâu vào chúng tôi. Và tôi chỉ muốn nói với chị Kim Cương rằng: Chị đừng sợ bản sắc Việt sẽ mất đi. Nó sẽ vẫn mãi còn trên sân khấu và đang sống trong chính chúng em, những thế hệ nghệ sĩ tiếp bước chị".

Để lại dấu ấn người phụ nữ Việt Nam trên sân khấu

Một trong những đóng góp nổi bật nhất của NSND Kim Cương được nhắc đến tại tọa đàm là việc bà xây dựng thành công hình tượng những người phụ nữ Việt Nam trên sân khấu kịch nói.

Không bi lụy, không cường điệu, những người phụ nữ ấy xuất hiện một cách bình dị, sâu sắc bao dung, giàu yêu thương nhưng cũng đầy bản lĩnh. Hình tượng ấy đã trở thành phiên bản "mẫu mực", ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhiều thế hệ diễn viên và đạo diễn sau này.

"Cho đến hôm nay, khi các nghệ sĩ miền Nam thể hiện vai người mẹ trên sân khấu, gần như không ai có thể thoát khỏi bóng dáng của má Bảy Nam và của chị Kim Cương. Khi tôi đóng vai ông Tư trong vở Dạ cổ hoài lang, là một nhân vật nam mà cũng chịu ảnh hưởng ít nhiều. 

Ví dụ, chị có những thủ pháp như: Đột ngột òa khóc khi đang thoại; trong giọng nói có nước mắt nhưng đài từ vẫn chính xác, phát âm tròn vành, rõ chữ, thuần Việt, không sai chính tả. Những điều này đã truyền cảm hứng rất nhiều cho tôi", Thành Lộc bộc bạch. 

Còn theo nhà báo Huỳnh Thanh Diệu, NSND Kim Cương sở hữu cả một bộ sưu tập nhân vật nữ khiến sân khấu Việt Nam phải cúi đầu: Sang trọng và bi kịch như Trà Hoa Nữ; tinh tế, lãng mạn như Tania; chảnh chọe, khó ưa nhưng đầy đối trọng trong Dưới hai màu áo và đau đớn đến ám ảnh trong Lá sầu riêng.