Nữ CEO cân bằng trên 2 "mặt trận"

Trời còn khá sớm ở Hà Nội, nhưng điện thoại của bà Trần Thị Thúy, Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghiệp Techcom, đã bắt đầu sáng màn hình với những tin nhắn công việc đầu ngày. Hơn 6 giờ sáng, bà lên xe xuống nhà máy ở Ninh Bình. Đó là hành trình gần như lặp lại mỗi ngày suốt nhiều năm qua.

Làm trong lĩnh vực sản xuất, bà nói mình không thể chỉ điều hành qua báo cáo. Nhà máy phải có người trực tiếp quan sát nhịp vận hành, gặp công nhân, kiểm tra dây chuyền, xử lý những tình huống phát sinh bất ngờ. Cũng giống nhiều phụ nữ làm doanh nghiệp gia đình khác, công việc của bà hiếm khi kết thúc lúc rời công ty.

"Có những buổi tối tôi vừa chuẩn bị bữa cơm, vừa nghe điện thoại công việc. Lúc đó mình rất rõ một điều: Với người làm doanh nghiệp gia đình, ranh giới giữa "đang ở nhà" và "đang làm việc" nhiều khi rất mỏng", bà Thúy chia sẻ.

Sống trong 2 "ca làm việc"

Ở nhiều doanh nghiệp gia đình, phụ nữ thường đứng giữa hai guồng quay song song: Vận hành công việc và giữ nhịp gia đình. Nhưng trên thực tế, hai guồng quay ấy hiếm khi tách biệt hoàn toàn.

Có những buổi tối tưởng như một ngày đã kết thúc, điện thoại vẫn sáng liên tục. Đó có thể là cuộc gọi từ nhà máy, từ đối tác hoặc khách hàng. Có khi đang ngồi ăn cơm với gia đình, bà Thúy lại lập tức quay trở lại vai trò điều hành để xử lý một tình huống phát sinh. "Thân ở nhà, nhưng đầu vẫn còn ở công ty", bà nói.

Không chỉ ở các doanh nghiệp lớn, cảm giác ấy cũng hiện diện trong nhiều mô hình kinh doanh gia đình quy mô vừa và nhỏ. Điều hành một doanh nghiệp nội thất gia đình tại Hà Nội cùng chồng, chị Lê Minh Anh (39 tuổi) cho biết công việc gần như len vào mọi khoảng thời gian trong ngày. Ban ngày chị phụ trách showroom, khách hàng và nhân sự; tối về lại tiếp tục xử lý đơn hàng, làm việc với đối tác hoặc trao đổi tiến độ công trình. "Có hôm hai vợ chồng đang chơi với con thì lại tranh luận về tiến độ công trình. Nhiều lúc chính con phải nhắc: "Bố mẹ đừng nói chuyện công việc nữa'", chị kể.

Cảm giác ấy cũng không xa lạ với chị Phạm Minh Trang (35 tuổi), đồng sáng lập một thương hiệu mỹ phẩm thiên nhiên cùng chồng. Với mô hình kinh doanh online, điện thoại gần như luôn trong trạng thái kết nối. "Nhiều lúc hai vợ chồng đi cà phê nhưng cuối cùng vẫn nói chuyện KPI, đơn hàng hay chiến dịch truyền thông", chị nói.

Dù quy mô doanh nghiệp thế nào, điểm chung của nhiều phụ nữ trong doanh nghiệp gia đình vẫn là cảm giác không có một "giờ tan làm" rõ ràng. Với bà Trần Thị Thúy, áp lực ấy đôi khi còn đến từ việc phụ nữ rất dễ tự đặt mình vào vai người phải quán xuyến tất cả. Sau một ngày ở công ty, họ trở về nhà nhưng vẫn tiếp tục là người giữ nhịp trong gia đình. "Có những giai đoạn tôi thấy mình gần như không còn thời gian riêng. Công việc cần mình, gia đình cũng cần mình", bà Thúy chia sẻ.

Theo bà, phụ nữ làm doanh nghiệp gia đình thường quen đặt việc chung lên trước, công ty, nhân sự, đối tác rồi đến gia đình, con cái. Đến khi nhìn lại, khoảng thời gian dành cho bản thân đã thu hẹp đi rất nhiều. Nhưng bà không xem đó là sự hy sinh quá lớn lao, bởi công việc cũng mang lại cho bà cơ hội trưởng thành và tạo ra giá trị.

Vai trò vợ chồng và cộng sự đan xen

Trong doanh nghiệp gia đình, sự giao thoa giữa quan hệ công việc và đời sống riêng nhiều khi tạo ra những áp lực đặc biệt. CEO Techcom thừa nhận, thỉnh thoảng hai vợ chồng cũng có những bất đồng trong kinh doanh. Theo bà, điều đó là khó tránh khi mỗi người có một góc nhìn, cách đánh giá rủi ro và ưu tiên khác nhau. "Đặc biệt khi vừa là vợ chồng, vừa cùng liên quan đến công việc, sự bất đồng đôi khi không chỉ nằm ở một quyết định kinh doanh, mà còn chạm vào cảm xúc cá nhân", bà nói.

Nhiều phụ nữ làm doanh nghiệp gia đình hiểu rất rõ cảm giác ấy, có những tranh luận bắt đầu từ công việc nhưng lại kéo theo cảm xúc của đời sống hôn nhân. Ngược lại, những áp lực cá nhân đôi khi cũng ảnh hưởng tới cách người ta đưa ra quyết định trong công ty.

Tuy nhiên, điều quan trọng không phải ai thắng ai thua trong tranh luận, mà là sự tôn trọng dành cho nhau. Trong công việc, bà cố gắng trao đổi bằng số liệu, bằng thực tế vận hành và lợi ích chung của doanh nghiệp. Khi trở về nhà, bà luôn nhắc mình rằng người đối diện không chỉ là cộng sự, mà còn là chồng.

Việc "nhường" hay "giữ" quan điểm không nên xuất phát từ vai trò người vợ hay CEO, mà từ điều đúng cho doanh nghiệp. Có những việc bà sẵn sàng nhường vì thấy góc nhìn của chồng hợp lý hơn. Nhưng cũng có những vấn đề bà giữ quan điểm đến cùng, đặc biệt khi liên quan tới vận hành, chất lượng hoặc những rủi ro bà nhìn thấy rõ. "Làm vợ không có nghĩa là lúc nào cũng mềm đi. Làm CEO cũng không có nghĩa là lúc nào cũng phải thắng", bà chia sẻ.

Theo bà Thúy, rất khó để tách bạch hoàn toàn giữa việc và nhà trong mô hình doanh nghiệp gia đình. Điều cần thiết hơn là tạo ra những "ranh giới mềm" để công việc không lấn át mọi cảm xúc đời sống. "Nếu lúc nào cũng mang tâm thế điều hành về gia đình, không khí sẽ rất nặng. Ngược lại, nếu trong công việc lại xử lý quá cảm tính vì quan hệ gia đình, doanh nghiệp cũng khó phát triển", bà nói.

Chính vì vậy, dù không phải lúc nào cũng làm được, bà vẫn cố giữ những khoảng riêng cho gia đình: Những bữa cơm không nói chuyện công ty, những buổi tối dành cho con cái hoặc đơn giản là những câu chuyện rất đời thường.

Không chỉ là "hậu phương"

Trong suy nghĩ của nhiều người, phụ nữ điều hành doanh nghiệp gia đình thường được nhắc đến như người hỗ trợ phía sau. Nhưng thực tế, họ đang gánh nhiều vai trò hơn thế. Theo bà Trần Thị Thúy, phụ nữ trong doanh nghiệp gia đình thường là "người giữ nhịp". Họ tham gia vận hành, cũng là người kết nối các mối quan hệ trong công ty, với đối tác, nhân sự và gia đình. "Có những việc phụ nữ làm không hiện rõ trên báo cáo, nhưng lại quyết định sự bền vững của doanh nghiệp", bà nói.

Đó có thể là sự mềm mại khi cần lắng nghe, sự kiên nhẫn để giữ người, sự tinh tế trong xử lý quan hệ hay sự bền bỉ khi đi qua áp lực kéo dài. Nhiều năm điều hành doanh nghiệp cũng khiến bà thay đổi trong cách làm việc. Nếu trước đây bà có xu hướng tự mình quán xuyến mọi thứ, thì càng về sau bà càng hiểu rằng không thể ôm hết tất cả. "Tôi học cách phân quyền, tin người đúng việc, xây dựng đội ngũ và chỉ tập trung vào những quyết định quan trọng", bà chia sẻ.

Ngoài công việc, bà cố giữ cho mình một vài nguyên tắc nhỏ để duy trì năng lượng, đó là ngủ đủ khi có thể, ăn uống điều độ, dành thời gian cho gia đình và đôi khi cho bản thân một khoảng lặng để không bị cuốn hoàn toàn vào guồng quay công việc. "Gia đình cần sự ấm áp, không chỉ cần một người phụ nữ giỏi giang", bà nói.

Với nhiều phụ nữ trong doanh nghiệp gia đình, điều khó nhất đôi khi không phải điều hành doanh nghiệp mà là giữ cho mái ấm không biến thành một "phòng họp" kéo dài.