Nữ sinh miền núi và sáng kiến cảnh báo sớm lũ quét
Phương Anh đã cùng cộng sự của mình là Khánh Nhi nghiên cứu ra sản phẩm
Từng chứng kiến lũ quét và sạt lở đất ở miền núi, Nông Phương Anh, nữ sinh lớp 12 Anh, trường THPT Chuyên Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng đã nghiên cứu và phát triển “Hệ thống cảm biến cảnh báo sớm Save.AI”, nhằm hỗ trợ cộng đồng chủ động ứng phó với thiên tai.
Ý tưởng khoa học từ trải nghiệm đời sống
Phương Anh và Ma Khánh Nhi (sinh viên trường Đại học Ngoại thương), cùng mày mò nghiên cứu. Cả 2 nhận được sự hướng dẫn của cô giáo Nguyễn Thị Thanh Huệ và sự tư vấn của các thầy cô của trường Đại học Bách khoa Hà Nội.
Phương Anh chia sẻ dự án của mình tại trường quay VTV
Save.AI là hệ thống cảnh báo sớm tích hợp trí tuệ nhân tạo, có khả năng truyền dữ liệu không cần Internet và phát tín hiệu cảnh báo qua nhiều kênh như web, tin nhắn SMS, loa và đèn báo.
Với thiết kế hướng đến chi phí thấp, dễ lắp đặt và phù hợp với điều kiện miền núi, sản phẩm được đánh giá là giải pháp có tính ứng dụng cao cho các khu vực còn hạn chế về hạ tầng quan trắc. Dự án này cũng vừa được Trung ương Đoàn trao Giải thưởng "Tuổi trẻ sáng tạo" toàn quốc năm 2025, trở thành một trong 43 công trình, giải pháp và sản phẩm sáng tạo tiêu biểu của năm.
Chia sẻ về động lực bắt đầu nghiên cứu, Phương Anh cho biết, ý tưởng của Save.AI xuất phát từ chính những trải nghiệm đời sống. "Em sinh ra và lớn lên ở khu vực miền núi, nơi lũ quét và sạt lở đất không phải là điều xa lạ mà là mối đe dọa thường trực. Việc chứng kiến những thiệt hại về người và tài sản, đôi khi đến rất bất ngờ, khiến em trăn trở liệu có cách nào giúp người dân được cảnh báo sớm hơn không", nữ sinh Cao Bằng nói.
Theo Phương Anh, thách thức lớn nhất trong quá trình nghiên cứu không nằm ở một khâu kỹ thuật cụ thể, mà là sự hạn chế về kiến thức liên ngành và dữ liệu. "Các hiện tượng như lũ quét, sạt lở không chỉ là bài toán công nghệ mà còn liên quan đến địa hình, khí tượng, thủy văn. Khi nghiên cứu, em phải học song song kiến thức kỹ thuật và địa lý", Phương Anh cho biết.
Để vượt qua rào cản này, Phương Anh lựa chọn cách học từng bước, tìm tài liệu phù hợp với trình độ, tham khảo ý kiến thầy cô, chuyên gia và đặc biệt chú trọng vào thử nghiệm thực tế để điều chỉnh mô hình cho sát với điều kiện địa phương.
Lý giải việc lựa chọn trí tuệ nhân tạo thay vì các phương pháp dự báo truyền thống, nữ sinh cho rằng AI mang lại sự linh hoạt cần thiết trong bối cảnh miền núi còn nhiều hạn chế về hạ tầng. Các phương pháp truyền thống thường cần dữ liệu dài hạn và hệ thống quan trắc lớn, điều này khó áp dụng ở vùng núi. AI cho phép xử lý dữ liệu thời gian thực từ cảm biến, học từ các mẫu bất thường và đưa ra cảnh báo nhanh hơn. Tuy nhiên, Phương Anh cũng nhấn mạnh rằng AI không phải là sự thay thế hoàn toàn, mà là công cụ hỗ trợ giúp hệ thống phù hợp hơn với điều kiện thực tế.
Quá trình khảo sát, lắp đặt và thử nghiệm ngoài thực địa đã mang lại cho Phương Anh nhiều bài học quan trọng. Theo nữ sinh, một giải pháp tốt trên lý thuyết chưa chắc đã phát huy hiệu quả trong đời sống. Thời tiết khắc nghiệt, địa hình phức tạp, cũng như thói quen sinh hoạt của người dân đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành của hệ thống.
"Khi mang hệ thống ra thực tế, em phải cân nhắc rất nhiều yếu tố như cách chuyển dữ liệu, tần suất cập nhật, làm sao để giảm thiểu sai số và lựa chọn vật liệu phù hợp để đo các thông số chính xác", Phương Anh chia sẻ.
Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong bối cảnh con người và địa phương cụ thể.
Nông Phương Anh
Về khả năng nhân rộng, Phương Anh cho rằng Save.AI có thể phát huy hiệu quả nếu được điều chỉnh phù hợp với từng địa hình và triển khai song song với sự phối hợp của chính quyền địa phương. Hệ thống có thể trở thành công cụ cảnh báo sớm chi phí thấp nhưng hiệu quả, giúp người dân có thêm thời gian chủ động ứng phó trước lũ quét và sạt lở. Đặc biệt, tại những khu vực miền núi còn thiếu hệ thống quan trắc chuyên nghiệp, mô hình này có thể đóng vai trò như một giải pháp bổ trợ thiết thực.
Lấy sự an toàn của người dân làm trung tâm
Ngay từ đầu, Save.AI được thiết kế theo hướng lấy sự an toàn của người dân làm trung tâm. Phương Anh cho biết hệ thống cho phép người dân chủ động lắp đặt tại những vị trí mà họ đánh giá là có nguy cơ cao.
"Với các hộ gia đình sống sát sườn đồi, khu đất nghiêng... họ hoàn toàn có thể tự lắp đặt hệ thống để theo dõi biến động môi trường và nhận cảnh báo sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường", Phương Anh nói. Cách tiếp cận này giúp người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình phòng ngừa rủi ro.
Sản phẩm cảm biến cảnh báo lũ quét và sạt lở đất SAVE.AI
Dù đang ở độ tuổi học sinh nhưng Phương Anh đã có những định hướng dài hạn cho dự án. Trong thời gian tới, nữ sinh mong muốn mở rộng thử nghiệm ở nhiều điểm hơn, cải thiện độ chính xác của mô hình AI và tìm kiếm cơ hội hợp tác với các đơn vị chuyên môn. Cô cho rằng những dự án vì cộng đồng cần sự đồng hành của nhiều bên để có thể đi xa và bền vững.
"Nghiên cứu khoa học từ sớm thì sự non nớt là điều không tránh khỏi khi còn trẻ nhưng không hề viển vông bởi nghiên cứu được bắt đầu từ những vấn đề rất thật, rất gần với cuộc sống. Chính việc ý thức được giới hạn của bản thân lại trở thành động lực để học hỏi nhiều hơn và tiếp cận khoa học một cách cẩn trọng".
Nông Phương Anh
Câu chuyện của Nông Phương Anh cho thấy, khi người trẻ dám nhìn thẳng vào các vấn đề xã hội xung quanh mình và tìm kiếm lời giải bằng tri thức, khoa học trở thành công cụ phục vụ con người một cách thiết thực.
Thiên tai ngày càng khó lường, những sáng kiến như Save.AI không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội của thế hệ trẻ hôm nay.
