PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tìm kiếm liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị

Hành trình đưa người đã khuất trở về

Gần 60 năm sau khi chiến tranh kết thúc, vẫn còn hàng nghìn liệt sĩ chưa xác định được danh tính, nhiều gia đình vẫn đau đáu chờ ngày tìm thấy người thân để đưa các anh trở về với quê hương. Hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), Chiến dịch cao điểm "500 ngày đêm" hoàn thành tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đang được triển khai trên phạm vi cả nước, thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội trong việc tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trao đổi với Báo Phụ nữ Việt Nam, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng dù chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng với nhiều gia đình, cuộc chiến vẫn chưa thực sự khép lại khi người thân còn nằm lại trên các chiến trường.

Việc tiếp tục tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vì thế không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là một hành động văn hóa, một mệnh lệnh từ trái tim và lương tri của dân tộc.

Ông chia sẻ: "Trong văn hóa Việt Nam, con người dù đi đâu, hy sinh ở đâu cũng luôn hướng về quê hương, gia đình và tổ tiên. Đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ, về bên người thân, đồng đội là hoàn thành một tâm nguyện thiêng liêng, để người đã khuất được yên nghỉ, người còn sống được an lòng".

Mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định không chỉ khép lại cuộc kiếm tìm kéo dài hàng chục năm của một gia đình mà còn góp phần hàn gắn những vết thương chiến tranh vẫn còn hiện hữu trong lòng xã hội.

Chiến dịch "500 ngày đêm" cũng là lời khẳng định rằng đất nước không bao giờ lãng quên những người đã ngã xuống. Thời gian có thể lùi xa nhưng sự hy sinh vì Tổ quốc luôn được nhân dân ghi nhớ và tri ân.

"Tìm kiếm liệt sĩ không chỉ là tìm lại những người đã khuất mà còn là tìm lại ký ức, những giá trị và cội nguồn tinh thần làm nên sức mạnh Việt Nam", ông nhấn mạnh, đồng thời cho rằng đây cũng là cách gìn giữ nền tảng đạo lý của dân tộc. Một đất nước biết trân trọng quá khứ, biết tri ân người có công mới có thể bước tới tương lai với nền tảng tinh thần vững chắc.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, bên cạnh vai trò tổ chức của Nhà nước, sự đồng hành của nhân dân được xem là yếu tố quan trọng để công tác tìm kiếm đạt hiệu quả. Thực tế, nhiều thông tin về nơi an táng liệt sĩ được lưu giữ trong ký ức của đồng đội cũ, người dân địa phương hoặc qua những trang nhật ký, lá thư, kỷ vật còn sót lại. Có khi chỉ một chi tiết rất nhỏ cũng trở thành đầu mối giúp một gia đình tìm lại người thân sau nhiều thập kỷ.

"Mỗi người dân đều có thể góp sức bằng cách cung cấp thông tin, chia sẻ tư liệu, gìn giữ các dấu tích lịch sử hoặc lan tỏa sự trân trọng, biết ơn đối với những người đã hy sinh", ông nói.

Tuy nhiên, theo ông, sự tham gia ấy cần bảo đảm trách nhiệm và tính khoa học. Mọi thông tin phải được kiểm chứng, các hoạt động tìm kiếm phải tuân thủ quy định pháp luật, tránh lợi dụng nỗi đau của thân nhân liệt sĩ để trục lợi hoặc tạo ra những hy vọng không có căn cứ.

Trao truyền ký ức, bồi đắp lòng yêu nước

Đằng sau mỗi cuộc tìm kiếm là những câu chuyện về sự chờ đợi bền bỉ của các bà mẹ, người vợ và thân nhân liệt sĩ suốt hàng chục năm. Theo Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đó là biểu hiện sâu sắc của lòng thủy chung, nghĩa tình, đức hy sinh và sức chịu đựng phi thường của con người Việt Nam.

"Có những người mẹ đã đi gần trọn cuộc đời mà vẫn giữ nguyên một khoảng trống dành cho người con chưa trở về. Có những người vợ gửi cả tuổi thanh xuân nơi chiến tranh, suốt đời gìn giữ ký ức về người chồng đã hy sinh. Có những người con, người cháu tiếp tục hành trình tìm kiếm thay cho thế hệ đi trước. Sự chờ đợi ấy không ồn ào nhưng bền bỉ và thiêng liêng", ông chia sẻ.

Những câu chuyện ấy phản ánh một nét đẹp bền vững trong văn hóa Việt Nam, nơi tình cảm gia đình luôn gắn bó với tình yêu quê hương, đất nước. Nỗi đau của mỗi gia đình cũng trở thành một phần ký ức chung của dân tộc. Dù thời gian đã lùi xa và thông tin ngày càng ít ỏi, nhiều gia đình vẫn không từ bỏ hy vọng tìm được người thân để trọn đạo nghĩa với người đã khuất và trao lại sự bình yên cho các thế hệ sau.

Việc lan tỏa những hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cũng được ông đánh giá là một hình thức giáo dục lịch sử và đạo lý giàu sức thuyết phục đối với thế hệ trẻ.

Ông nói: "Lịch sử không chỉ nằm trong những con số hay những trang sách. Lịch sử còn hiện diện trong một bức thư chưa kịp gửi, một tấm ảnh đã phai màu, một chiếc lược cũ hay hành trình của những người lính hôm nay đi tìm đồng đội giữa núi rừng. Chính những câu chuyện cụ thể ấy giúp người trẻ hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng tuổi thanh xuân, máu xương và sự hy sinh của biết bao thế hệ".

Theo ông, khi hiểu được cái giá của độc lập, tự do, người trẻ sẽ biết trân trọng hơn cuộc sống hôm nay, từ đó chuyển lòng yêu nước thành những hành động cụ thể như học tập, lao động, cống hiến và sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Để những giá trị ấy được lan tỏa sâu rộng, báo chí, điện ảnh, văn học, bảo tàng, nhà trường và các nền tảng số cần phối hợp kể lại những câu chuyện về liệt sĩ bằng ngôn ngữ chân thành, nhân văn, hấp dẫn nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác, qua đó truyền đi khát vọng hòa bình và phát triển.

Khép lại cuộc trao đổi, ông nhấn mạnh: "Điều quan trọng nhất là giúp người trẻ hiểu rằng tri ân không chỉ là câu chuyện của riêng ngày 27/7. Tri ân là thái độ sống hằng ngày: biết nhớ nguồn cội, trân trọng người có công, sống tử tế, có trách nhiệm và không thờ ơ trước những nhiệm vụ chung của đất nước.

Mỗi liệt sĩ được tìm thấy là một phần lịch sử được trở về. Mỗi câu chuyện được kể lại là một ngọn lửa ký ức được trao truyền. Khi ngọn lửa ấy tiếp tục được gìn giữ trong trái tim thế hệ trẻ, sự hy sinh của các anh sẽ không bao giờ bị lãng quên".