Phụ nữ kiến tạo hòa bình toàn cầu trong chủ nghĩa đa phương

Tại sao chủ nghĩa đa phương cần phụ nữ?

Nhân loại đang sống trong một thế giới mà hòa bình ngày càng bị đe dọa. Theo nghiên cứu quy mô lớn War Watch (Giám sát Chiến tranh) do Học viện Luật Nhân đạo và nhân quyền quốc tế Geneva (Thụy Sĩ) thực hiện, hơn 100.000 thường dân bị thiệt mạng trong 18 tháng qua do chiến tranh. Bạo lực tình dục liên quan đến xung đột đã tăng 87% kể từ năm 2022. Tại Gaza, tính đến cuối năm 2025, đã có 18.592 trẻ em và khoảng 12.400 phụ nữ thiệt mạng. Xung đột ở Ukraine cũng leo thang nghiêm trọng. Năm 2025 ghi nhận số thường dân thiệt mạng cao hơn tổng 2 năm trước đó, tăng 70% so với năm 2023.

Chính vào thời điểm mà các thách thức toàn cầu đòi hỏi những phản ứng phối hợp, niềm tin vào hợp tác đa phương đang bị thử thách. Các phương pháp đơn phương đôi khi lấn át việc hợp tác. Đây chính là lý do tại sao chủ nghĩa đa phương cần thiết hơn. Đại dịch, biến đổi khí hậu, di cư hàng loạt và các mối đe dọa an ninh xuyên quốc gia không thể được giải quyết bởi hành động đơn độc. Hệ thống đa phương, dù còn nhiều thiếu sót, vẫn là khuôn khổ tốt nhất của nhân loại để giải quyết các thách thức chung và xây dựng hòa bình bền vững. Chủ nghĩa đa phương là việc các quốc gia xích lại gần nhau, tôn trọng sự khác biệt và cùng nhau hướng tới các mục tiêu chung vì lợi ích cộng đồng. Nó phản ánh sự hiểu biết rằng hòa bình ở một khu vực có thể ảnh hưởng đến an ninh ở khắp mọi nơi, rằng hành động vì khí hậu đòi hỏi cam kết tập thể.

Nếu chủ nghĩa đa phương cần thiết thì vai trò của phụ nữ trong chủ nghĩa đa phương lại càng quan trọng hơn. Các hệ thống đa phương toàn diện mang lại những quyết định hợp pháp hơn, hòa bình bền vững hơn, trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn và bảo vệ nhân quyền tốt hơn. Sự tham gia bình đẳng của phụ nữ không phải là một yếu tố bổ sung - mà là một thước đo uy tín cho chủ nghĩa đa phương. Chủ nghĩa đa phương hiện đại đang dịch chuyển từ việc chỉ tập trung vào an ninh quốc gia sang an ninh con người. Ở đó, phụ nữ đóng vai trò trung tâm vì họ sở hữu nhãn quan thực tế về giáo dục, y tế và sinh kế - những nền tảng bền vững để ngăn chặn súng nổ trở lại.

Tại các diễn đàn lớn như Liên hợp quốc, sự hiện diện của phụ nữ mang lại một phong cách đàm phán khác biệt: Toàn diện và bao trùm hơn. Phụ nữ thường có xu hướng tìm kiếm điểm chung thay vì đối đầu trực diện, giúp khơi thông các bế tắc chính trị mà chủ nghĩa đa phương truyền thống thường gặp phải. Họ nhạy bén hơn trong việc nhận diện và giải quyết các vấn đề về bạo lực tình dục, quyền trẻ em và quyền con người trong xung đột. Sự tham gia của phụ nữ trong quá trình xây dựng giúp tăng hơn 35% khả năng duy trì các thỏa thuận hòa bình ít nhất 15 năm. Khi phụ nữ dẫn dắt các tiến trình hòa bình, cộng đồng sẽ tin tưởng hơn. Khi phụ nữ định hình các hoạt động ứng phó nhân đạo và chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu, các giải pháp sẽ bám sát thực tế địa phương hơn và bền vững hơn theo thời gian.

Trung tâm của hợp tác toàn cầu

Để thực sự kiến tạo hòa bình toàn cầu, chủ nghĩa đa phương cần chuyển dịch từ "cho phép phụ nữ tham gia" sang "đặt phụ nữ vào trung tâm". Trong bối cảnh những thách thức toàn cầu ngày càng gia tăng và áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống đa phương, quan điểm, khả năng lãnh đạo của phụ nữ là không thể thiếu để xây dựng lòng tin, thúc đẩy đối thoại và đưa ra các giải pháp tập thể. Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng cách đáng kể.

Theo báo cáo của Tổ chức nữ quyền quốc tế GWL Voices, phụ nữ mang lại hòa bình ở cấp địa phương nhưng vẫn bị loại trừ ở cấp toàn cầu. Phụ nữ chỉ chiếm 7% số nhà đàm phán, 14% số người hòa giải và 20% số người ký kết trong các tiến trình hòa bình trên toàn cầu. Chỉ có 23% đại diện thường trực tại Liên hợp quốc là nữ. Hơn nữa, trong các cơ quan quản lý của các tổ chức đa phương, nơi xác định các ưu tiên hành động, phụ nữ chỉ chiếm 29% số ghế. GWL Voices khẳng định lý do không phải là thiếu phụ nữ đủ năng lực, mà là "các mô hình cấu trúc loại trừ và quy trình tuyển chọn không đánh giá công bằng năng lực".

Có nhiều cách mà phụ nữ có thể thể hiện cam kết đối với chủ nghĩa đa phương:

Thứ nhất, ở những nơi mà quyền phụ nữ đã khó khăn lắm mới giành được đang bị đe dọa, chẳng hạn như quyền sinh sản, các tổ chức nữ quyền nên đoàn kết để hỗ trợ quyền toàn vẹn thân thể của phụ nữ.

Thứ hai, phụ nữ nên tham gia các tổ chức thuộc nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS), Liên minh châu Phi (AU), Phong trào Không liên kết và các tổ chức khác nêu lên những ý tưởng về chủ nghĩa quốc tế tiến bộ và các ưu tiên phát triển. Nỗ lực hợp tác mạnh mẽ hơn và tập trung vào việc vận động vì hòa bình thế giới sẽ dẫn đến tầm ảnh hưởng toàn cầu của các nhà hoạt động nữ và các nhà lãnh đạo nữ.

Thứ ba, nên nỗ lực đầu tư vào sự thành công của phụ nữ. Việc chủ động xác định các doanh nhân tiềm năng và hỗ trợ tài chính cũng như hướng dẫn tập thể cho họ sẽ tạo ra sự khác biệt.

Thứ tư, tăng cường đầu tư vào khoa học và đổi mới sáng tạo cho phụ nữ sẽ tạo ra sự khác biệt lớn đối với tình trạng sức khỏe của phụ nữ, quyền sở hữu bằng sáng chế và quyền kiểm soát các lĩnh vực sản xuất quan trọng.

Thứ năm, lãnh đạo nữ phải tham gia vào lời kêu gọi tôn trọng phổ quát đối với luật pháp quốc tế, đặc biệt là liên quan đến dân chủ, tự do và công lý. Cần có người đứng ra giải quyết những vấn đề đe dọa hòa bình thế giới và phụ nữ hoàn toàn có thể đóng vai trò này.

Cuối cùng, phụ nữ cần bắt đầu hướng tới các chức vụ cấp cao và được hỗ trợ để thành công. Từ đó, họ có thể dẫn dắt việc định hình các chính sách tiến bộ và đảm bảo hành động hiệu quả để thực hiện những thay đổi chiến lược.