Phụ nữ làm nghệ thuật và thách thức trong thời đại thuật toán

Đối với những người làm nghề sáng tạo, đây vừa là cơ hội để nâng cao năng suất, vừa là thách thức chưa từng có. Khi công nghệ có thể làm được ngày càng nhiều việc vốn thuộc về con người, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để giữ được dấu ấn cá nhân và giá trị sáng tạo trong thời đại thuật toán.

Đó cũng là trăn trở chung của nhiều nữ nghệ sĩ đang hoạt động ở các lĩnh vực khác nhau. Họ không phủ nhận AI, cũng không xem AI là "đối thủ", nhưng đều có chung niềm tin rằng điều khiến nghệ thuật tồn tại lâu dài vẫn là cảm xúc và trải nghiệm sống của con người.

Khi AI trở thành "đồng nghiệp" của người nghệ sĩ

Là một họa sĩ đang hoạt động tại Hà Nội, Lương Giang cho biết AI đã trở thành công cụ quen thuộc trong quá trình sáng tác. Chị sử dụng AI để tìm kiếm ý tưởng, thử nghiệm bố cục, màu sắc hoặc tham khảo nhiều hướng thể hiện trước khi bắt tay vào vẽ.

"AI giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian và mở ra thêm nhiều góc nhìn mà trước đây có thể phải mất hàng giờ, thậm chí nhiều ngày để tìm kiếm. Nhưng đến lúc cầm cọ, tôi vẫn tin không công nghệ nào có thể thay mình sáng tạo".

Theo nữ họa sĩ, một tác phẩm nghệ thuật không chỉ là hình ảnh đẹp mà còn là kết tinh của nhiều năm quan sát, trải nghiệm và lao động nghệ thuật. Những ký ức, va chạm và cảm xúc của người nghệ sĩ là điều AI không thể tự tạo ra.

"Tôi từng gặp nhiều người đứng rất lâu trước một bức tranh. Họ không hỏi tôi mất bao lâu để vẽ hay dùng chất liệu gì, mà hỏi tôi đã nghĩ gì, đã trải qua điều gì để tạo nên tác phẩm ấy. Điều đó cho thấy họ không chỉ ngắm một bức tranh, họ đang muốn kết nối với người nghệ sĩ", họa sĩ Lương Giang chia sẻ và cho rằng chính câu chuyện, cảm xúc phía sau mỗi tác phẩm mới là điều lưu lại lâu nhất trong lòng người xem.

Ở lĩnh vực minh họa sách, họa sĩ Kim Điệp (Nhà xuất bản Kim Đồng) cũng nhìn nhận AI với tâm thế cởi mở. Theo chị, sự phát triển của AI không phải là mối đe dọa mà là một bước tiến công nghệ đáng để người làm nghề tận dụng.

"Nhìn nhận một cách nghiêm túc, việc AI ngày càng giỏi vẽ tranh và kể chuyện bằng hình ảnh thực ra lại là điều rất thú vị. Thay vì cảm thấy đó là áp lực, tôi cho rằng AI đang hỗ trợ người làm sáng tạo rất nhiều".

Những ngày đầu tiếp cận AI, chị xem đây như một "thư viện dữ liệu khổng lồ". Chỉ cần mô tả đủ chi tiết, AI có thể nhanh chóng đưa ra nhiều phương án về màu sắc, ánh sáng, bố cục hay phong cách thể hiện.

"Trước đây, phần lớn thời gian của tôi dành cho việc tìm kiếm tư liệu phục vụ sáng tác. Giờ đây, AI giúp rút ngắn đáng kể công đoạn này. Tôi học cách đặt câu lệnh thật chuẩn, biến AI thành một cộng sự giúp tổng hợp dữ liệu, lên khung ý tưởng và phác thảo nhanh hơn" - Họa sĩ Kim Điệp chia sẻ.

Theo họa sĩ Kim Điệp, AI giúp người làm nghề tiết kiệm thời gian cho công đoạn tìm kiếm tài liệu phục vụ cho phác thảo ý tưởng sơ bộ, để từ đó tập trung nhiều hơn cho sáng tạo hoàn thiện. Chính sự phát triển của công nghệ cũng thôi thúc chị chủ động tham gia các khóa học về AI để có thêm kiến thức và có thể sử dụng hiệu quả hơn trong công việc.

Tuy nhiên, nữ họa sĩ nhấn mạnh AI chỉ nên dừng ở vai trò của một công cụ hỗ trợ. "Suy cho cùng, AI dù có tiến bộ đến đâu thì cũng chỉ là một 'cú hích' thúc đẩy sự sáng tạo. Người họa sĩ có thể coi AI là công cụ để hoàn thiện tác phẩm của mình, chứ không phải thay thế mình".

Công nghệ không thể thay thế cảm xúc 

Nếu AI có thể tạo ra những hình ảnh ngày càng đẹp và hoàn thiện về mặt kỹ thuật thì điều khiến các nghệ sĩ vẫn tin tưởng vào tương lai của nghề lại nằm ở yếu tố mà công nghệ chưa thể sao chép: cảm xúc.

Theo họa sĩ Kim Điệp, càng dễ tạo ra một bức tranh đẹp thì giá trị của cảm xúc càng được đề cao. "Khi sử dụng AI, bạn có thể dễ dàng có một bức tranh đẹp nhưng giá trị cảm xúc lại không đọng lại, rất dễ bị lãng quên. Chính điều đó khiến sự sáng tạo của con người càng được đề cao".

Theo chị, tranh AI được tạo nên từ việc phân tích hàng triệu dữ liệu đã tồn tại, trong khi người họa sĩ sáng tác bằng chính trải nghiệm của mình.

"Nếu kể về sự cô đơn, AI có thể tạo ra rất nhiều hình ảnh đẹp. Nhưng một người họa sĩ có thể chỉ vẽ một chấm nhỏ giữa tấm toan rộng lớn. Chính trải nghiệm và cảm xúc ấy khiến người xem đồng cảm. Đó là cuộc đối thoại giữa hai tâm hồn".

Nữ họa sĩ cho rằng giá trị lớn nhất mà tác phẩm do con người tạo ra vẫn nằm ở ba yếu tố: sáng tạo, độc đáo và cảm xúc.

"Những nét vẽ đôi khi chưa hoàn hảo, những vệt màu loang không chủ ý hay một quyết định rất bản năng của người họa sĩ đều phản ánh thế giới quan riêng của tác giả. Đó là dấu ấn cá nhân mà AI không thể sao chép".

Khi độc giả cầm trên tay một cuốn sách tranh hay đứng trước một tác phẩm hội họa, họ tiếp nhận cả câu chuyện, hoàn cảnh và hành trình sáng tạo phía sau bức tranh.

Ở lĩnh vực âm nhạc, ca sĩ - nhạc sĩ Chi Xê (TPHCM) cũng cho rằng AI đang trở thành một công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc tìm kiếm thông tin, phát triển ý tưởng và tăng tốc quá trình sáng tác. Tuy nhiên, điều khiến chị băn khoăn là khi ngày càng có nhiều sản phẩm do AI tạo ra nhưng vẫn được gắn mác nghệ thuật, công chúng sẽ khó phân biệt đâu là sáng tạo thực sự, đâu chỉ là sự sắp xếp lại dữ liệu.

Theo nữ nghệ sĩ, bản sắc nghệ thuật không đến từ công cụ mà đến từ chính con người, cô chia sẻ: Các sản phẩm sáng tạo sẽ luôn được cài cắm và gửi gắm góc nhìn cũng như cái tôi của người nghệ sĩ. Đó là cả một quá trình được hình thành từ khi tôi sinh ra, lớn lên, trải nghiệm và cảm nhận cuộc sống. Đó là sợi dây kết nối rất thiêng liêng giữa những con người với nhau mà AI hiện nay chưa thể thay thế.

Chi Xê cũng gửi gắm tới những phụ nữ trẻ theo đuổi lĩnh vực sáng tạo rằng hãy luôn tôn trọng chất xám của bản thân cũng như của những người làm nghề khác.

"Đừng vội vàng chạy theo những sản phẩm được tạo ra thật nhanh. Những tác phẩm được làm từ mồ hôi, công sức và cảm xúc của một trái tim sẽ chạm đến những trái tim khác và ở lại lâu hơn những thứ vô hồn" - Chi Xê bày tỏ.

AI đang buộc các ngành nghề sáng tạo phải thay đổi, nhưng thay đổi không đồng nghĩa với thay thế. Khi công nghệ đảm nhận ngày càng nhiều công việc kỹ thuật, giá trị của người nghệ sĩ càng được đo bằng khả năng sáng tạo, góc nhìn riêng và sự đồng cảm với con người.

Có thể trong tương lai, AI sẽ tiếp tục tạo ra những hình ảnh đẹp hơn, những bản nhạc hoàn chỉnh hơn hay những câu chuyện mạch lạc hơn. Nhưng điều khiến một tác phẩm được nhớ là ở khả năng khơi gợi cảm xúc, kể một câu chuyện chân thật và tạo nên sự kết nối giữa con người với con người.

Như họa sĩ Lương Giang chia sẻ, con người sẽ luôn tìm đến những tác phẩm chứa đựng câu chuyện và cảm xúc. Đó cũng là giá trị mà những người phụ nữ làm nghề sáng tạo vẫn đang bền bỉ gìn giữ giữa thời đại AI.