Phụ nữ M’Nông, chủ thể trên hành trình gìn giữ và trao truyền bản sắc văn hóa

Là tộc người theo chế độ mẫu hệ, phụ nữ M'Nông giữ vị trí trung tâm trong đời sống gia đình và cộng đồng. Không chỉ có tiếng nói và ảnh hưởng rõ nét trong các sinh hoạt thường nhật, họ còn là lực lượng chủ chốt trong việc gìn giữ, lưu truyền các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ sau.

Khi người đàn ông đảm nhận việc phát rẫy, làm nương, thì ở nhà, người phụ nữ quán xuyến mọi công việc gia đình: từ chăm sóc, nuôi dạy con cái, duy trì mối liên kết trong họ hàng, dòng tộc, đến vun đắp, củng cố tinh thần đoàn kết giữa các buôn làng. Trong bối cảnh hiện nay, chính vai trò ấy đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện hiệu quả chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc tại địa phương.

Từ vị trí bao quát đó, phụ nữ M'Nông âm thầm nuôi dưỡng và bảo tồn bản sắc văn hóa qua nhiều thế hệ. Cũng như nhiều dân tộc Tây Nguyên khác, văn hóa M'Nông không chỉ hiện hữu trong các lễ hội hay tiếng cồng chiêng vang vọng núi rừng, mà còn kết tinh trong nếp sinh hoạt đời thường, trong cách ứng xử với cộng đồng và với thiên nhiên. Và trong hành trình gìn giữ, trao truyền ấy, phụ nữ luôn là chủ thể trung tâm.

Bên bếp lửa ấm, những câu chuyện kể, lời ru, điệu hát dân gian được người mẹ, người bà truyền dạy cho con cháu một cách tự nhiên. Những bộ trang phục thổ cẩm với hoa văn truyền thống, các món ăn đậm hương vị núi rừng cũng được tạo nên từ đôi bàn tay khéo léo của phụ nữ. Chính họ là người lựa chọn, chuẩn bị cho con cháu những bộ trang phục truyền thống đẹp nhất trong các dịp lễ hội, để vẻ đẹp văn hóa dân tộc thấm sâu vào ký ức của các thế hệ nối tiếp.

Chính vẻ đẹp ấy đã tạo nên sức hút đặc biệt cho chương trình phục dựng Lễ cúng bến nước của đồng bào M'Nông tại xã Đam Rông 4 vừa qua. Trong không gian vang vọng tiếng cồng chiêng, điệu múa xoang hiện lên nhẹ nhàng, uyển chuyển, không cầu kỳ nhưng đầy quyến rũ. Qua đó, thế hệ trẻ người M'Nông có dịp cảm nhận sâu sắc hơn và thêm tự hào về bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Khi tình yêu và sự trân trọng được nuôi dưỡng, đó sẽ chính là động lực để các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy.

Nhận thức rõ vai trò đặc biệt của phụ nữ trong bảo tồn bản sắc văn hóa, cấp ủy, chính quyền xã Đam Rông 4 đã có những định hướng cụ thể nhằm phát huy thế mạnh này. 

Ông Lơ Mu Ha Póh – Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Đam Rông 4 cho biết, trong nhiệm kỳ tới, việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc, đặc biệt là dân tộc M'Nông, sẽ được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. "Đảng ủy xã sẽ ban hành nghị quyết chuyên đề để lãnh đạo, tổ chức thực hiện, gắn việc bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Định hướng này vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân. Trong đó, các loại hình văn hóa đặc sắc như câu lạc bộ cồng chiêng, múa xoang, dệt thổ cẩm, đan lát các vật dụng truyền thống sẽ phát huy rõ vai trò, thế mạnh của phụ nữ trong bảo tồn văn hóa", ông Lơ Mu Ha Póh nhấn mạnh.

Phát huy vai trò của phụ nữ được xem là "chìa khóa" quan trọng để bảo tồn và phát triển bền vững bản sắc văn hóa truyền thống. Ý thức được điều này, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đam Rông 4 đã và đang phát huy vai trò cầu nối, huy động hội viên và cộng đồng cùng chung tay gìn giữ, lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp. Phụ nữ M'Nông có nhiều đóng góp trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, trong đó có các lễ hội, trong đó có Lễ cúng bến nước.

Theo bà Nguyễn Thị Bé – Chủ tịch Hội LHPN xã Đam Rông 4, thời gian qua, Hội đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động hội viên, phụ nữ gìn giữ truyền thống, đồng thời từng bước xóa bỏ những hủ tục lạc hậu thông qua các buổi sinh hoạt chi hội. "Chúng tôi khuyến khích chị em mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ hội, sự kiện quan trọng. Buổi tái hiện Lễ cúng bến nước của đồng bào M'Nông vừa qua là một ví dụ. Đồng thời chúng tôi hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế từ các sản phẩm văn hóa truyền thống như thổ cẩm, đan lát, ẩm thực", bà Nguyễn Thị Bé chia sẻ.

Bên cạnh đó, Hội còn tham mưu, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương thành lập và duy trì các mô hình như tổ phụ nữ dệt thổ cẩm, đội múa xoang, mở các lớp dạy nghề về dệt thổ cẩm, cồng chiêng, đan lát cho hội viên, phụ nữ. Những hoạt động này không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa, mà còn từng bước đưa các giá trị truyền thống tham gia vào mô hình du lịch cộng đồng, bám sát định hướng phát triển của địa phương trong giai đoạn tới.