Podcast "hút" người nghe bằng chiều sâu và sự kết nối

Trong 40 phút lái xe đi làm, Li Zheng (khoảng 40 tuổi) thường nghe podcast về án mạng hình sự. Dù mắt nhìn đường và tay giữ vô lăng, cô vẫn chú ý từng lời kể qua tai nghe. Lúc làm việc nhà như ủi quần áo, cô cũng duy trì thói quen tương tự.

"Dù lúc đó tay chân và mắt tôi đều bận, nhưng tai thì rảnh", nữ nhân viên y tế tại Bắc Kinh chia sẻ. Cô hiện thường xuyên theo dõi hơn 20 kênh podcast trên nhiều nền tảng, và chủ đề là yếu tố đầu tiên để cô chọn nghe một podcast.

Trong thời đại mà các video ngắn thường chiếm sự chú ý và thời gian rảnh bị lấp đầy bởi thói quen lướt mạng xã hội, người nghe podcast chọn cho mình một cách tiếp cận chậm rãi và sâu sắc hơn. Đáng chú ý, đây không còn là nhóm khán giả nhỏ lẻ mà đã trở thành một cộng đồng đông đảo và tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ.

Nhiều người thường nghe podcast khi đi làm, tập thể dục, nấu ăn, lái xe, làm việc nhà hay trước lúc đi ngủ. Chủ đề yêu thích cũng khá phong phú, từ lịch sử, án hình sự, đầu tư, chăm sóc con cái đến kinh doanh, công nghệ và những chuyện đời thường.

Quan sát xu hướng này, Giáo sư Huang Hua từ Trường Truyền thông (Đại học Sư phạm Phúc Kiến), nhận định, lượng khán giả nghe podcast tại Trung Quốc vẫn trên đà tăng trưởng, với thời lượng trung bình mỗi tập hiện đã kéo dài gần một giờ hoặc lâu hơn.

Theo Huang, podcast mang lại sự đồng hành phù hợp với lối sống hiện đại, nơi quỹ thời gian rảnh bị xé nhỏ. Ngoài ra, podcast không chỉ đáp ứng nhu cầu phân tích sâu các chủ đề nóng, mà còn thỏa mãn mong muốn của giới trẻ trong việc thấu hiểu bản thân và tìm kiếm kết nối xã hội.

Sức hút của podcast trong cuộc sống hiện đại

Er Yu, nhân viên công nghệ tại Hàng Châu (Chiết Giang), bắt đầu nghe podcast từ năm 2020 qua giới thiệu của bạn bè. Anh duy trì thói quen này khi di chuyển, chạy bộ, leo núi, dạo phố, lái xe, nấu ăn hay trước khi ngủ. "Phần lớn những lúc nghe podcast là khi tôi không tiện xem video, còn âm thanh thì lại đáp ứng trọn vẹn nhu cầu", anh chia sẻ.

Với Feng Yi (32 tuổi), nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Khoa học và Công nghệ Ma Cao, tình yêu với podcast lại bắt đầu từ một chuyến du lịch năm 2016. Đến nay, việc nghe podcast trước khi ngủ đã trở thành thói quen. "Sáng ra, nếu ý tưởng từ podcast đêm qua vẫn còn trong đầu, tôi sẽ viết ra. Những gì trụ lại sau bộ lọc của não bộ qua một đêm mới là giá trị thực sự", anh nói.

Điểm chung thu hút người nghe podcast chính là cách một câu chuyện hay ý tưởng được dẫn dắt và phát triển mạch lạc từ đầu đến cuối. Như với Feng Yi, điều hấp dẫn của podcast không nằm ở kết luận cuối cùng, mà ở chính quá trình tư duy của người nói. Trải nghiệm này giúp anh học cách suy nghĩ của người khác, hiểu logic đằng sau.

Nhân viên y tế Li Zheng cho biết cô thích podcast dạng trò chuyện vì muốn nghe những câu chuyện và trải nghiệm đời thường thú vị. Dù không hiện diện trong cuộc sống của một người, việc lắng nghe chân thành vẫn mang lại cho cô cảm giác như đang trực tiếp đối thoại và tạo dựng kết nối gần gũi.

Và trong bối cảnh người trẻ đối mặt với nhiều áp lực cuộc sống, từ tìm việc, kết hôn đến mua nhà, podcast trở thành điểm tựa tinh thần giúp họ tìm kiếm sự đồng cảm và định hướng. Trong podcast "Thanh Đao Khoái Mã", tiến sĩ xã hội học Fu Yu (34 tuổi) mang đến sự an ủi cho nửa triệu khán giả khi lý giải rằng những khó khăn thường nhật chính là bước đệm để trưởng thành. Ông giúp người trẻ nhìn nhận áp lực, thấu hiểu bản thân, tìm kiếm công việc ổn định hoặc thoát khỏi vòng xoáy cạnh tranh.

Sự phổ biến của podcast còn bắt nguồn từ khoảng cách thế hệ. Blake Chen (33 tuổi), nhà sáng lập một công ty truyền thông tại Quảng Châu, nhận định, khoảng cách giữa người trẻ và cha mẹ hiện nay lớn hơn nhiều so với thế hệ trước. Vì vậy, họ có xu hướng tìm kiếm lời khuyên từ những người đồng trang lứa. Podcast của anh thường bàn về cách hóa giải mâu thuẫn thế hệ và những lựa chọn như có nên kết hôn hay không.

Bên cạnh đó, nhiều podcast thu hút đông đảo người nghe nhờ sự dẫn dắt của các chuyên gia giàu kinh nghiệm. Giáo sư Qian Jing thường lắng nghe những chia sẻ của người trẻ qua điện thoại, từ đó tư vấn cách vượt qua kiệt sức và tìm lại ý nghĩa cuộc sống. Trong khi đó, nhà tư vấn tâm lý Zhang Chun xem podcast nằm trong top 50 của mình như một hình thức chữa lành tập thể.

Sức hút của podcast 

Theo Giáo sư Huang, trong thời đại có quá nhiều thông tin, podcast ngày càng thu hút nhờ khả năng xử lý thông tin hiệu quả. Qua đối thoại có chiều sâu và phân tích chi tiết, podcast đặt các sự kiện riêng lẻ vào bối cảnh lịch sử, xã hội lẫn trải nghiệm cá nhân. Từ đó, những tin tức thoáng qua được chuyển thành chủ đề thảo luận sâu sắc, khơi gợi tư duy và góc nhìn mới cho người nghe.

Bên cạnh giá trị tri thức, podcast còn mang đến sự kết nối mới, đặc biệt là với nhóm khán giả trẻ có học vấn cao tại các đô thị. Giữa áp lực cuộc sống khiến việc duy trì các mối quan hệ truyền thống trở nên khó khăn, họ tìm thấy sự kết nối nhẹ nhàng, không ràng buộc thông qua các phần bình luận, nhóm cộng đồng, sự kiện ghi âm trực tiếp. 

Việc nhận ra nhiều người khác cũng đang loay hoay với định hướng sự nghiệp, áp lực đô thị hay sự vô định của tương lai giúp biến nỗi lo cá nhân thành sự đồng cảm tập thể, xua tan cảm giác cô lập và mang lại sự gắn kết cộng đồng.

Dù công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại ngành âm thanh và video ngắn áp đảo thị trường, nhiều người nghe vẫn lạc quan vào tương lai của các podcast do con người sáng tạo.

Feng Yi tin rằng AI hay video ngắn không thể thay thế podcast chất lượng cao. Công nghệ có thể tóm tắt báo cáo kinh doanh trong chớp mắt, nhưng không bao giờ mô phỏng được sự ngẫu hứng, những trăn trở chân thành hay cảm xúc thật của con người khi ra quyết định dưới áp lực. 

Đồng quan điểm, Li Zheng xem AI chỉ là công cụ chứ không thể tạo nên một "giọng nói" có hồn. Cô chia sẻ: "Nội dung AI tạo ra dù hữu ích đến đâu thì việc bỏ thời gian và cảm xúc để nghe vẫn thật lãng phí". Cô trân trọng những cuộc đối thoại thực tế, nơi cả host lẫn khán giả đều trao gửi sự chân thành cùng những nội dung chất lượng, một giá trị đang ngày càng hiếm hoi.

Ở góc độ chuyên môn, Giáo sư Huang nhận định, AI đã đơn giản hóa quy trình sản xuất, kết hợp với xu hướng podcast dạng video giúp loại hình này tiếp cận rộng rãi hơn. Tuy nhiên, đà tăng trưởng này cũng kéo theo nguy cơ nội dung bị rập khuôn, tài nguyên bị dồn quá mức cho các kênh top đầu và áp lực thương mại làm giảm giá trị chiều sâu. Bà cho rằng ngành podcast cần nhìn xa hơn quy mô hay lợi nhuận thuần túy để tập trung xây dựng một hệ sinh thái nội dung bền vững.