Quản lý trường phải sử dụng được tiếng Anh: Quy định ban hành cần xuất phát từ thực tiễn

Trước yêu cầu mới, cô Quàng Thị Xuân, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Mường Lạn (Sơn La) cho rằng, cần có lộ trình và cách triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, tránh áp dụng cứng nhắc.

- Thông tư 94 đặt ra yêu cầu hiệu trưởng, hiệu phó phải sử dụng được tiếng Anh để giao tiếp. Cô đón nhận thông tin trên như thế nào?

Thực sự, khi tiếp cận quy định này, tôi và một số đồng nghiệp cảm thấy khá băn khoăn, bởi để có thể giao tiếp được bằng tiếng Anh, đặc biệt là giao tiếp thành thạo, không phải chuyện đơn giản đối với những cán bộ quản lý đã công tác nhiều năm.

Thế hệ chúng tôi có điều kiện học ngoại ngữ rất khác so với học sinh hiện nay. Trước đây, tiếng Anh chưa được giảng dạy phổ biến từ bậc tiểu học. Nhiều người chỉ bắt đầu tiếp xúc với ngoại ngữ này khi lên cấp THPT. 

Sau đó, trong quá trình học cao đẳng, đại học, việc học tiếng Anh cũng chủ yếu dừng ở những kiến thức cơ bản, điều kiện thực hành giao tiếp không nhiều. Có người vừa học vừa làm nên quá trình học ngoại ngữ không được liên tục, bài bản.

Vì vậy, nếu yêu cầu phải sử dụng tiếng Anh để giao tiếp thì chúng tôi chắc chắn phải học thêm, phải dành thời gian bổ sung kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Đây không phải việc có thể thực hiện trong một sớm một chiều.

Chúng tôi không phủ nhận vai trò của tiếng Anh trong bối cảnh hội nhập nhưng khi đưa ra yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ quản lý cần tính đến nền tảng và điều kiện thực tế của từng thế hệ.

- Ngoài hạn chế về nền tảng ngoại ngữ, điều kiện công tác tại miền núi có khiến việc đáp ứng yêu cầu này khó khăn hơn không, thưa cô?

Có rất nhiều khó khăn, đặc biệt là môi trường sử dụng tiếng Anh trong công việc gần như không có. Ở địa bàn chúng tôi, cơ hội tiếp xúc với người nước ngoài rất hiếm. Có khi một, hai năm, thậm chí lâu hơn, chúng tôi cũng không có dịp gặp gỡ, giao tiếp với người nước ngoài nói tiếng Anh.

Nếu không có dịp đi du lịch hoặc xuống các đô thị lớn như Hà Nội thì gần như chúng tôi không có môi trường để thực hành ngoại ngữ này. Đặc thù địa bàn chúng tôi giáp biên giới nên nếu có cơ hội giao tiếp với người nước ngoài thì chủ yếu là tiếp xúc với người Lào. Vì vậy, tiếng Lào đôi khi còn dễ học và có tính ứng dụng thực tế hơn tiếng Anh đối với công việc tại địa phương.

Bên cạnh đó, cán bộ quản lý ở miền núi còn phải giải quyết nhiều vấn đề đặc thù. Chẳng hạn, việc tổ chức dạy học cho học sinh dân tộc thiểu số đòi hỏi giáo viên, cán bộ quản lý phải hiểu ngôn ngữ, phong tục và hoàn cảnh của các em. Có những nơi, giáo viên còn phải học thêm tiếng dân tộc để giao tiếp với học sinh, phụ huynh, giúp việc dạy và học thuận lợi hơn.

Trong khi đó, tiếng Anh lại ít có cơ hội được sử dụng. Ngoại ngữ muốn thành thạo phải được thực hành thường xuyên. Nếu học xong nhưng không có môi trường vận dụng thì kiến thức rất dễ mai một. Đây cũng là điều khiến chúng tôi lo lắng khi phải đáp ứng một yêu cầu mới nhưng điều kiện thực tế để duy trì năng lực lại rất hạn chế.

- Theo cô, việc yêu cầu hiệu trưởng, hiệu phó sử dụng được tiếng Anh để giao tiếp có thực sự cần thiết đối với tất cả các cơ sở giáo dục, bất kể vùng miền và điều kiện hoạt động?

Tôi nghĩ cần có sự phân loại và đánh giá dựa trên đặc thù của từng địa bàn, từng loại hình trường học. Chẳng hạn, những trường song ngữ, trường có chương trình hợp tác quốc tế, thường xuyên tổ chức giao lưu với giáo viên, học sinh nước ngoài thì việc hiệu trưởng, hiệu phó sử dụng được tiếng Anh là rất cần thiết. Bởi họ có môi trường và nhu cầu thực tế để sử dụng ngoại ngữ trong quá trình điều hành, quản lý nhà trường.

Tuy nhiên, với những trường ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, nơi gần như không có hoạt động giao lưu quốc tế và không phát sinh nhu cầu giao tiếp bằng tiếng Anh thì cần xem xét kỹ hơn. Thực tế, trong nhiều năm công tác, chúng tôi chưa có lần nào phải sử dụng tiếng Anh để giao tiếp phục vụ công việc.

Theo tôi, năng lực ngoại ngữ là một lợi thế nhưng không nên coi đây là điều kiện quyết định đối với tất cả cán bộ quản lý ở mọi địa bàn. Hiệu trưởng, hiệu phó thường xuyên có rất nhiều nhiệm vụ quan trọng khác như quản lý chuyên môn, điều hành hoạt động nhà trường, quản lý giáo viên, tổ chức dạy học và chăm lo đời sống, điều kiện học tập của học sinh.

Ở những địa bàn khó khăn, cán bộ quản lý phải dành nhiều thời gian giải quyết những vấn đề sát sườn của nhà trường. Vì thế, nếu áp dụng thêm yêu cầu ngoại ngữ mà không gắn với nhu cầu sử dụng thực tế thì có thể tạo thêm áp lực, trong khi hiệu quả mang lại chưa chắc tương xứng.

- Cô có đề xuất gì để quy định tại Thông tư 94 khi triển khai không trở thành áp lực đối với đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục ở miền núi?

Tôi mong muốn cơ quan quản lý xem xét có lộ trình triển khai phù hợp hơn, thay vì áp dụng đồng loạt trong thời gian ngắn đối với tất cả hiệu trưởng, hiệu phó. Cần có sự phân vùng, phân loại theo điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường giáo dục và nhu cầu giao tiếp ngoại ngữ của từng cơ sở.

Đối với những trường có điều kiện giao lưu quốc tế, có môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên thì có thể đặt ra yêu cầu cao hơn, đồng thời tạo điều kiện để cán bộ quản lý được học tập, bồi dưỡng và thực hành.

Với những trường ở địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi không có nhu cầu sử dụng tiếng Anh trong hoạt động thường xuyên, cần có cơ chế linh hoạt, tránh áp dụng máy móc.

Nếu vẫn triển khai thì cần có thời gian để cán bộ quản lý học tập, bổ sung kiến thức, chứ không thể yêu cầu đáp ứng ngay khi nền tảng ngoại ngữ trước đó còn hạn chế và môi trường thực hành gần như không có.

Thực sự, nếu được lựa chọn, chúng tôi mong muốn yêu cầu này không áp dụng cứng nhắc đối với những địa bàn không có nhu cầu sử dụng tiếng Anh. Điều chúng tôi mong mỏi là các quy định khi ban hành cần xuất phát từ thực tiễn, vừa hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, vừa không tạo thêm gánh nặng cho những người đang trực tiếp quản lý nhà trường ở vùng khó khăn.

- Xin trân trọng cảm ơn cô!