Quảng Trị: Nâng cao vị thế phụ nữ và trẻ em gái vùng cao từ Dự án 8

Để làm rõ bức tranh chuyển biến toàn diện từ nhận thức, hành động đến việc lên tiếng và nâng cao năng lực cho phụ nữ, phóng viên đã có cuộc phỏng vấn bà Trần Thị Thúy Nga, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN tỉnh Quảng Trị.

PV: Hội LHPN tỉnh Quảng Trị là cơ quan chủ trì thực hiện Dự án 8 trên địa bàn tỉnh. Xin bà cho biết việc triển khai chính sách bình đẳng giới tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của Quảng Trị trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nổi bật nào?

Bà Trần Thị Thúy Nga: Dự án 8 là một dấu mốc rất đặc biệt bởi đây là lần đầu tiên tổ chức Hội LHPN được giao chủ trì một dự án thành phần lớn trong Chương trình MTQG. Bám sát chỉ đạo của Trung ương Hội và UBND tỉnh, chúng tôi tập trung nguồn lực ưu tiên cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, xã biên giới thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đến cuối năm 2025, hầu hết các chỉ tiêu cốt lõi của giai đoạn 2021 - 2025 đều hoàn thành và vượt kế hoạch.

Nổi bật nhất là toàn tỉnh đã thành lập và duy trì hoạt động của 242 Tổ truyền thông cộng đồng, vượt xa chỉ tiêu 208 tổ đặt ra ban đầu. Chúng tôi củng cố và thành lập mới 72 mô hình "Địa chỉ tin cậy" tại cộng đồng so với chỉ tiêu 22 mô hình; ra mắt 44 Câu lạc bộ "Thủ lĩnh của sự thay đổi"; đồng thời tổ chức 102 cuộc đối thoại chính sách cấp xã và cụm thôn bản. Song song đó, 8 mô hình sinh kế, tổ hợp tác, hợp tác xã có phụ nữ DTTS làm chủ hoặc đồng làm chủ cũng được hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại và xây dựng nhận diện thương hiệu.

Những con số trên cho thấy chính sách bình đẳng giới không còn nằm trên văn bản giấy tờ mà đã thực sự đi vào đời sống, tạo tiền đề xóa bỏ các định kiến giới, kéo giảm bạo lực gia đình và nạn tảo hôn ở các địa bàn vùng cao.

PV: Để các mô hình đi sâu vào nếp sống của đồng bào dân tộc thiểu số, công tác phối hợp giữa tổ chức Hội, Mặt trận Tổ quốc và cộng đồng dân cư đã được phát huy như thế nào, thưa bà?

Bà Trần Thị Thúy Nga: Xóa bỏ định kiến giới và tập tục lạc hậu là một quá trình gian nan, nếu chỉ riêng lực lượng phụ nữ thì không thể làm xuể. Ngay từ đầu, chúng tôi quán triệt cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Hội LHPN với Ban Dân tộc, Sở GD&ĐT, Mặt trận Tổ quốc và cấp ủy, chính quyền các địa phương.

Ở cấp cơ sở, chúng tôi lấy vai trò của cộng đồng làm điểm tựa. Điển hình như ở 242 Tổ truyền thông cộng đồng, thành viên tham gia bắt buộc phải có cả nam và nữ, bao gồm ban cán sự thôn, già làng, trưởng bản và người có uy tín. Việc truyền thông không áp dụng một chiều khô cứng mà được đa dạng hóa bằng hình thức sân khấu hóa, đi thăm từng hộ gia đình, lồng ghép vào các cuộc họp thôn bản bằng chính ngôn ngữ đồng bào.

Mặt trận và các đoàn thể cùng vào cuộc giám sát, bảo vệ phụ nữ và trẻ em. Khi người dân thấy cả hệ thống chính trị cùng các bậc cao niên trong bản đều lên tiếng ủng hộ phụ nữ đi học, phụ nữ làm kinh tế, sự đồng thuận của cộng đồng được nhân lên gấp bội.

PV: Một trong những mục tiêu quan trọng của Dự án 8 là thúc đẩy tiếng nói và sự tham gia thực chất của phụ nữ vào việc ra quyết định. Hội LHPN tỉnh đã triển khai những giải pháp cụ thể nào để hiện thực hóa nội dung này?

Bà Trần Thị Thúy Nga: Để chị em phụ nữ vùng cao dám nói, dám đề đạt nguyện vọng và tham gia quyết định những vấn đề của bản thân, gia đình cũng như địa phương, Hội đã tập trung vào 2 kênh chủ lực: Đối thoại chính sách và trao quyền từ sớm cho trẻ em gái.

Chúng tôi đã mở 8 lớp tập huấn quy trình đối thoại cho 334 học viên và triển khai tổ chức thành công 86 cuộc đối thoại chính sách cấp xã trên thực tế, hướng tới mốc 102 cuộc toàn giai đoạn. Đã có hơn 300 ý kiến phát biểu tâm huyết của phụ nữ DTTS tại các diễn đàn này. Chị em không còn rụt rè mà thẳng thắn đề xuất các vướng mắc về vốn vay ưu đãi, dạy nghề, việc làm, hỗ trợ sản phẩm OCOP, đất sản xuất, các biện pháp ngăn chặn tảo hôn và chính sách bảo trợ trẻ em. Các cấp ủy, chính quyền địa phương đã lắng nghe, giải đáp trực tiếp thỏa đáng nhiều kiến nghị của hội viên.

Cùng với đó, mô hình 44 CLB "Thủ lĩnh của sự thay đổi" tại các trường THCS như ở Xy (Hướng Hóa), Hướng Hiệp (Đakrông), Trường Sơn hay Linh Trường đang gieo mầm bản lĩnh cho lứa tuổi vị thành niên. Thông qua các chương trình giao lưu, diễn đàn "Lắng nghe trẻ em nói", các em gái DTTS đã tự tin cất lên tiếng nói bảo vệ mình trước nạn tảo hôn, bạo lực học đường, từ đó chủ động định hướng học tập và vươn lên.

PV: Công tác phát hiện, bồi dưỡng cán bộ nữ người dân tộc thiểu số và phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng được tỉnh Hội chú trọng ra sao?

Bà Trần Thị Thúy Nga: Tại Quảng Trị, chúng tôi chỉ đạo các cấp Hội chủ động rà soát, lập danh sách cán bộ nữ DTTS trong diện quy hoạch hoặc cán bộ nữ mới được bổ nhiệm để giới thiệu, đào tạo.

Hội LHPN tỉnh đã tổ chức 10 lớp tập huấn nâng cao năng lực cho 303 cán bộ nữ DTTS; đồng thời phối hợp với Trung ương Hội bồi dưỡng kỹ năng lãnh đạo, quản lý cho 60 cán bộ nữ cấp huyện và cơ sở. Chúng tôi còn tổ chức đoàn học tập kinh nghiệm thực tế tại Đắk Lắk và Kon Tum để cán bộ nữ cọ xát kinh nghiệm công tác. Đến nay, mục tiêu đào tạo, nâng cao năng lực cho 100 cán bộ nữ DTTS tham gia lãnh đạo hệ thống chính trị đã hoàn thành trọn vẹn.

Bên cạnh đội ngũ cán bộ nữ, già làng, trưởng bản và người có uy tín chính là chiếc cầu nối đặc biệt quan trọng. Chúng tôi đã mở các hội nghị phân tích giới cho hơn 360 cán bộ liên ngành, tổ chức 4 lớp tập huấn cho 220 vị già làng, chức sắc tôn giáo, người có uy tín, đồng thời cấp cơ sở đã triển khai 99 lớp tập huấn cho 3.451 lượt cán bộ thôn bản, trưởng thôn. Khi các già làng thấu hiểu nguyên tắc bình đẳng giới, chính họ sẽ là những người tiên phong xóa bỏ các hủ tục như cúng bái khi ốm đau hay ép duyên con cháu.

PV: Bên cạnh tuyên truyền, công tác giám sát, phản biện xã hội về bình đẳng giới được thực hiện như thế nào để đảm bảo chính sách phát huy hiệu quả thực chất?

Bà Trần Thị Thúy Nga: Giám sát và phản biện xã hội là công cụ then chốt để đảm bảo tiếng nói của phụ nữ được lồng ghép thực chất vào mọi chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Tỉnh Hội đã tổ chức 7 hội nghị tập huấn nghiệp vụ giám sát, đánh giá bình đẳng giới cho gần 500 cán bộ chuyên trách các cấp và đại diện chính quyền.

Đặc biệt, Ban Thường vụ Hội LHPN tỉnh đã trực tiếp thực hiện 15 cuộc kiểm tra, giám sát chuyên đề tại các xã triển khai Dự án 8. Qua kiểm tra thực tế, đoàn công tác kịp thời hướng dẫn cơ sở tháo gỡ khó khăn trong quy trình vận hành các mô hình như Tổ truyền thông, Địa chỉ tin cậy hay CLB học đường; đồng thời phản biện, kiến nghị với chính quyền địa phương giải quyết những bất cập về phân bổ ngân sách, định mức chi tập huấn cũng như các vướng mắc trong việc thanh quyết toán nguồn vốn sự nghiệp.

Phóng viên: Từ thực tiễn triển khai thời gian qua, đâu là những khó khăn lớn nhất và Hội LHPN tỉnh có những kiến nghị gì để duy trì tính bền vững cho các mô hình thay đổi định kiến giới?

Bà Trần Thị Thúy Nga: Khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn lực để duy trì hoạt động lâu dài cho các mô hình sau khi thành lập. Theo quy định tài chính hiện hành, nhiều khoản mục ngân sách chỉ hỗ trợ trang thiết bị ban đầu một lần, chưa bố trí được kinh phí duy trì thường xuyên ở cấp cơ sở. Thêm vào đó, việc thay đổi nhận thức của đồng bào vùng cao cần một quá trình "mưa dầm thấm lâu", lặp đi lặp lại bền bỉ. Ngoài ra, một số xã sau khi phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới thì không còn nằm trong diện thụ hưởng của Dự án 8, khiến việc tiếp tục duy trì hoạt động của các mô hình tại chỗ gặp nhiều trở ngại.

Để khắc phục những hạn chế này, Hội LHPN tỉnh đã đề xuất cấp ủy, chính quyền địa phương xem xét bố trí nguồn kinh phí đối ứng của tỉnh và huyện nhằm duy trì mạng lưới Tổ truyền thông cộng đồng, Địa chỉ tin cậy và CLB Thủ lĩnh của sự thay đổi. Đồng thời, các mục tiêu bình đẳng giới cần được tích hợp bắt buộc vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của các xã, thị trấn.

Về phía Trung ương, chúng tôi kiến nghị Bộ Tài chính tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều chỉnh định mức chi phù hợp với tính chất địa bàn miền núi; Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng cường hơn nữa giáo dục kỹ năng sống, bình đẳng giới trong trường học; và ngành Y tế mở rộng các gói chính sách chăm sóc sức khỏe, sinh đẻ an toàn cho phụ nữ DTTS. Chúng tôi tin rằng, với sự chung tay đồng bộ ấy, phụ nữ và trẻ em vùng cao Quảng Trị sẽ ngày càng tự tin làm chủ cuộc sống của chính mình.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!