Sắp xếp trường học: Hiệu trưởng trở lại bục giảng, sẵn sàng thôi chưa đủ

Hiệu trưởng, Hiệu phó trong tâm thế sẵn sàng 

Ông Hồ Tuấn Anh, Hiệu trưởng Trường THCS Quỳnh Phương (phường Quỳnh Mai, Nghệ An), nhận định việc sáp nhập các trường học là một chủ trương lớn, có thể xem như một cuộc cách mạng trong công tác quản lý giáo dục.

Theo ông, chưa từng có một cuộc sắp xếp, sáp nhập trường học nào được triển khai với quy mô lớn như hiện nay. Thực tế tại một số địa phương cho thấy, nhiều trường có quy mô quá nhỏ, thậm chí 5-6 trường sau khi hợp nhất mới có quy mô tương đương một trường lớn đang hoạt động.

"Như vậy, chủ trương sắp xếp, sáp nhập là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp. Để làm được việc này, ngoài mặt chủ trương, chính sách của Nhà nước đã có, vấn đề còn lại là công tác thực hiện tại các địa phương ra sao để bài bản, khoa học, khách quan, có những bước đi nhanh chóng nhưng cũng phải hết sức thận trọng", ông Tuấn Anh nói.

Theo ông, thời điểm triển khai càng đòi hỏi sự thận trọng bởi năm học mới đang cận kề. Việc sắp xếp nếu thiếu tính toán có thể tác động đến hoạt động dạy học, tâm lý giáo viên, học sinh và phụ huynh.

Do đó, cùng với việc tổ chức lại đầu mối, địa phương cần nhanh chóng ổn định bộ máy, phân công nhân sự và bảo đảm các trường hoạt động bình thường. Công tác tuyên truyền cũng cần được thực hiện để phụ huynh hiểu rõ chủ trương và yên tâm rằng quyền lợi, điều kiện học tập của học sinh không bị ảnh hưởng.

"Người dân cũng quan tâm đến các nhân sự sẽ được bố trí, lựa chọn để điều hành trường học với quy mô mới có đủ tâm và tầm; quản trị trường học có được nâng lên", ông nói.

Theo ông, phần lớn cán bộ quản lý trường học đều trưởng thành từ đội ngũ giáo viên. Vì vậy, khi trở lại bục giảng, họ vẫn có chuyên môn, kinh nghiệm và tình yêu nghề. Quan trọng hơn, mỗi cán bộ quản lý cần thay đổi cách nhìn về vị trí công tác.

"Làm hiệu trưởng hay làm giáo viên đều là làm nghề giáo. Chức danh có thể thay đổi, nhưng trách nhiệm với học sinh và chất lượng giáo dục không thay đổi", ông Tuấn Anh nói.

Cùng tâm thế đó, bà Đỗ Thị Hoài Thương, Hiệu trưởng Trường THCS 19 Tháng 8 (TP Đà Nẵng), đã chủ động đề đạt nguyện vọng thôi giữ cương vị hiệu trưởng để trở lại làm giáo viên khi địa phương xây dựng phương án sắp xếp trường học. Đây là sự lựa chọn phù hợp với yêu cầu tổ chức, đồng thời cũng là cơ hội để trở về với công việc chuyên môn.

Hiện nay, hiệu trưởng vẫn có định mức giảng dạy 2 tiết mỗi tuần, hiệu phó 4 tiết. Tuy nhiên, do đặc thù công việc quản lý, những tiết dạy này không giúp cán bộ quản lý theo sát hoạt động dạy học hằng ngày như giáo viên chuyên trách.

Khoảng cách đó càng đáng lưu ý khi Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra nhiều yêu cầu mới về phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và ứng dụng công nghệ. Vì vậy, bà Thương đã chủ động tự học, cập nhật kiến thức chuyên môn, nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa và phương pháp dạy học mới để chuẩn bị cho khả năng trở lại đứng lớp.

Một phó hiệu trưởng trường tiểu học trên địa bàn tỉnh Điện Biên cũng cho biết đã xác định tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới, kể cả trong trường hợp không còn giữ vị trí quản lý và được bố trí trở lại làm giáo viên.

Theo ông, việc sắp xếp trường học là một chủ trương lớn, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh. Vì vậy, điều quan trọng là việc bố trí nhân sự cần được thực hiện công khai, minh bạch, phù hợp với năng lực, chuyên môn và điều kiện thực tế của từng người.

"Làm hiệu trưởng hay làm giáo viên đều là công việc phục vụ học sinh. Nếu sau sắp xếp, tôi được phân công trở lại làm giáo viên thì tôi hoàn toàn sẵn sàng. Tôi nghĩ mình đã có nhiều năm làm công tác quản lý nhưng trước hết vẫn là một giáo viên. Trở lại đứng lớp cũng là cơ hội để mình trực tiếp làm chuyên môn, gần học sinh hơn và tiếp tục đóng góp cho nhà trường", vị phó hiệu trưởng chia sẻ.

Kinh nghiệm quản lý nhiều năm vẫn có thể phát huy khi trở lại giảng dạy, giúp giáo viên có thêm góc nhìn về quản lý, phối hợp với đồng nghiệp và xử lý các vấn đề phát sinh trong thực tế. Ông cũng cho rằng, một cuộc sắp xếp lớn chắc chắn sẽ có những khó khăn ban đầu, nhưng nếu được thực hiện khoa học, nhân văn và đặt chất lượng giáo dục làm trung tâm, đây có thể là cơ hội để các nhà trường đổi mới cách vận hành, sử dụng hiệu quả đội ngũ và nguồn lực.

Trở lại giảng dạy, cần có sự chuẩn bị

Tuy nhiên, từ góc độ chuyên môn, PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý giáo dục (Học viện Quản lý giáo dục), cho rằng việc đưa cán bộ quản lý dôi dư sau sắp xếp trường học trở lại giảng dạy không phải là giải pháp đơn giản.

Theo bà, phần lớn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng đều từng là những giáo viên có năng lực chuyên môn. Tuy nhiên, sau nhiều năm đảm nhiệm công tác quản lý, họ không còn thường xuyên đứng lớp. Công việc chủ yếu tập trung vào lãnh đạo, điều hành hoạt động chuyên môn, quản lý nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất, tổ chức thực hiện chương trình giáo dục và hỗ trợ giáo viên.

"Không phải họ yếu về chuyên môn nhưng muốn quay trở lại giảng dạy trong bối cảnh chương trình giáo dục đã có nhiều đổi mới sẽ là thách thức rất lớn đối với nhiều người. Một hiệu trưởng có thể rất giỏi trong việc xây dựng chiến lược phát triển nhà trường, quản lý đội ngũ, giải quyết các vấn đề phát sinh, tổ chức hoạt động chuyên môn.

Nhưng khi trở lại lớp học, họ phải trực tiếp thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động học tập, tương tác với từng học sinh, xử lý tình huống sư phạm và đáp ứng yêu cầu cụ thể của từng tiết học. Trong khi đó, giáo dục phổ thông những năm gần đây đã thay đổi đáng kể. Vì vậy, việc bồi dưỡng không thể chỉ diễn ra trong vài ngày", bà Huyền chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM, cho hay việc khoảng 11.000 hiệu trưởng, hiệu phó quay lại làm giáo viên không đơn thuần là sự thay đổi về vị trí công tác mà còn đặt ra yêu cầu thích ứng với công việc giảng dạy sau nhiều năm đảm nhiệm vai trò quản lý.

Đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng đều được đào tạo về nghiệp vụ sư phạm, có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm đứng lớp. Trong quá trình làm quản lý, nhiều người vẫn trực tiếp giảng dạy một số tiết theo quy định, đồng thời thường xuyên dự giờ, tham gia sinh hoạt tổ chuyên môn, trao đổi với giáo viên để nắm bắt thực tế dạy và học.

Tuy nhiên, công việc quản lý khiến thời lượng và mức độ trực tiếp đứng lớp của cán bộ quản lý không còn như trước. Đặc biệt, sau nhiều năm tập trung điều hành nhà trường, xây dựng kế hoạch giáo dục, quản lý đội ngũ, học sinh và các hoạt động hành chính, khi trở lại với vai trò giáo viên, không ít người có thể cần một khoảng thời gian để làm quen lại với nhịp độ và yêu cầu của công việc.

Từ thực tế này, ông cho rằng việc bố trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trở lại giảng dạy cần được xem là một quá trình chuyển đổi có sự chuẩn bị, hỗ trợ và đánh giá phù hợp.

Trước hết, theo ông Ngai, cần làm tốt công tác tư tưởng đối với đội ngũ cán bộ quản lý thuộc diện sắp xếp. Việc sáp nhập, tinh gọn mạng lưới trường học là chủ trương lớn nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục. Vì vậy, cán bộ quản lý cần được thông tin đầy đủ về chủ trương, tiêu chí bố trí nhân sự cũng như quyền lợi, trách nhiệm khi chuyển sang vị trí mới.

Bên cạnh công tác tư tưởng, các địa phương cần có bước chuẩn bị chuyên môn trước khi bố trí những cán bộ quản lý này trở lại đứng lớp. Không nên vì yêu cầu hoàn thành việc sắp xếp bộ máy trong thời gian ngắn mà ngay lập tức phân công giảng dạy khi chưa đánh giá đầy đủ năng lực và sự phù hợp của từng người.

Theo đó, các sở, phòng GD-ĐT và nhà trường có thể tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn trước khi bố trí giảng dạy. Nội dung không chỉ dừng ở việc cập nhật kiến thức chuyên môn mà cần chú trọng phương pháp sư phạm, kỹ năng tổ chức lớp học, kiểm tra đánh giá học sinh và cách thức triển khai chương trình giáo dục trong bối cảnh mới.

Đặc biệt, sự phát triển nhanh của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong hoạt động giáo dục. Giáo viên hiện nay phải biết khai thác các nền tảng số, học liệu điện tử, công cụ hỗ trợ dạy học, đồng thời có kỹ năng hướng dẫn học sinh sử dụng AI phù hợp, an toàn và hiệu quả. Do đó, ông Ngai cho rằng các chương trình bồi dưỡng dành cho cán bộ quản lý trở lại giảng dạy cần cập nhật những yêu cầu mới này.

(Còn tiếp)