Sử dụng dịch vụ lái xe hộ, chủ xe vẫn có thể "dính" trách nhiệm pháp lý

Dịch vụ lái xe hộ tiện lợi vẫn tiềm ẩn rủi ro

Những ngày cuối năm, anh Đinh Hoàng Minh (trú xã Bát Tràng, Hà Nội) thường xuyên phải di chuyển đi chúc Tết, tặng quà đối tác. Việc uống rượu bia trong các buổi gặp gỡ xã giao là điều khó tránh. Để đảm bảo an toàn và tránh vi phạm quy định về nồng độ cồn, anh Minh đã nhiều lần thuê người lái xe hộ.

Tuy nhiên, sau một số lần sử dụng dịch vụ, anh Minh thừa nhận bản thân vẫn không thực sự yên tâm. "Qua vài lần thuê lái xe hộ, tôi thấy phương án này tiềm ẩn không ít rủi ro. Nhiều tài xế không quen xe, thao tác còn lúng túng, nhất là với những xe kích thước lớn hoặc có nhiều tính năng hỗ trợ hiện đại", anh Minh chia sẻ.

Đáng chú ý, trong một lần gần đây, khi kiểm tra giấy tờ của tài xế lái hộ, anh Minh phát hiện người này mới được cấp giấy phép lái xe chưa lâu. "Đường sá ngày Tết rất đông, tình huống bất ngờ xảy ra liên tục. Một tài xế ít kinh nghiệm thì rất khó xử lý tốt. Cuối cùng, tôi quyết định trả phí rồi khóa xe lại, gọi taxi về nhà", anh Minh kể.

Thực tế, lo lắng của anh Minh không phải không có cơ sở. Trong các dịp lễ, Tết những năm gần đây, lực lượng chức năng đã ghi nhận không ít vụ tai nạn giao thông do người điều khiển phương tiện không quen xe, thiếu kinh nghiệm xử lý tình huống. Đã có trường hợp người lái xe hộ nhầm chân ga, chân phanh hoặc xử lý chậm khi lưu thông trên đường đông, giao lộ hẹp, dẫn đến va chạm giữa ô tô và xe máy. Nhiều vụ tai nạn xảy ra dù người điều khiển không sử dụng rượu bia, nhưng do không quen kích thước, tầm quan sát và hệ thống điều khiển của xe.

Theo ông Nguyễn Văn Hòa, giáo viên đào tạo lái xe tại tỉnh Hưng Yên, không ít người hiện nay vẫn hiểu đơn giản rằng chỉ cần không trực tiếp cầm lái khi đã uống rượu bia thì sẽ "an toàn" về mặt pháp luật. "Cách hiểu này là chưa đầy đủ. Việc giao xe cho người khác điều khiển không đồng nghĩa với việc chủ xe hoàn toàn vô can về trách nhiệm pháp lý", ông Hòa nhấn mạnh.

Cũng theo ông Hòa, tâm lý chủ quan khi giao xe cho bạn bè, người quen hoặc tài xế lái hộ mà không kiểm tra kỹ điều kiện điều khiển phương tiện rất dễ dẫn đến rủi ro pháp lý. "Khi xảy ra tai nạn hoặc bị cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý, nhiều chủ xe mới 'ngã ngửa' vì vẫn có thể bị liên đới trách nhiệm", ông Hòa nói.

Chủ xe không thể "đứng ngoài" trách nhiệm

Theo luật sư Đinh Thị Kim Liên (Công ty Luật TNHH VLS & Partners, Đoàn Luật sư TP Hà Nội), pháp luật hiện hành không cấm việc nhờ người khác lái xe hộ. Tuy nhiên, để việc này đúng quy định và không phát sinh rủi ro pháp lý, người lái xe hộ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Cụ thể, người lái xe hộ phải có giấy phép lái xe phù hợp với loại phương tiện điều khiển; giấy phép còn thời hạn sử dụng, không bị tước quyền sử dụng; đủ độ tuổi theo quy định; đủ sức khỏe để lái xe; không sử dụng rượu bia, ma túy hoặc các chất kích thích bị pháp luật cấm. Đồng thời, khi tham gia giao thông phải mang theo đầy đủ giấy tờ của phương tiện như đăng ký xe, giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường (đối với ô tô), bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc.

Luật sư Kim Liên lưu ý, nếu chủ xe giao phương tiện cho người không đủ điều kiện điều khiển – chẳng hạn không có giấy phép lái xe, giấy phép không phù hợp, đang trong tình trạng say rượu bia hoặc không đủ sức khỏe – thì dù không trực tiếp cầm lái, chủ xe vẫn bị xem là vi phạm pháp luật.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện bị xử phạt rất nặng. Cụ thể, chủ xe ô tô là cá nhân có thể bị phạt tiền từ 28-30 triệu đồng; đối với tổ chức, mức phạt lên tới 56-60 triệu đồng. Đây là mức xử phạt nghiêm khắc, đặc biệt trong dịp cao điểm Tết Nguyên đán khi lực lượng Cảnh sát giao thông tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm nồng độ cồn, không có "vùng cấm", không có ngoại lệ.

Không dừng lại ở xử phạt hành chính, trong những trường hợp nghiêm trọng, chủ xe còn có thể đối mặt với trách nhiệm hình sự. Nếu việc giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển dẫn đến tai nạn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng như làm chết người, gây thương tích nặng hoặc thiệt hại lớn về tài sản, chủ xe có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 264 Bộ luật Hình sự, với mức phạt cao nhất lên tới 7 năm tù, kèm theo hình phạt tiền và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại dân sự.

Theo các chuyên gia pháp lý, trong thực tiễn xét xử, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét rất kỹ yếu tố chủ xe "biết" hoặc "phải biết" người được giao xe không đủ điều kiện điều khiển. Điều này đồng nghĩa với việc pháp luật không chấp nhận lập luận "tôi không trực tiếp lái xe nên không liên quan".

Nếu có căn cứ cho thấy chủ xe biết rõ hoặc hoàn toàn có thể nhận biết việc người được giao xe không đủ điều kiện mà vẫn giao xe, thì vẫn phải chịu trách nhiệm tương ứng với hậu quả xảy ra. Ngoài trách nhiệm hành chính hoặc hình sự, chủ xe còn có thể phải liên đới bồi thường thiệt hại dân sự cho nạn nhân trong vụ tai nạn, kể cả khi người lái xe hộ là người thân, bạn bè hoặc tài xế được thuê.

Ông Nguyễn Văn Hòa khuyến cáo, dịch vụ lái xe hộ chỉ nên được xem là giải pháp tình thế, không phải "lá chắn pháp lý" giúp chủ xe hoàn toàn tránh được trách nhiệm. Trước khi giao xe, chủ phương tiện cần kiểm tra kỹ giấy phép lái xe, tình trạng sức khỏe, mức độ tỉnh táo và kinh nghiệm của người điều khiển. Chỉ một quyết định giao xe thiếu kiểm soát cũng có thể kéo theo những hệ lụy pháp lý nặng nề.

Trong trường hợp đã sử dụng rượu bia, phương án an toàn nhất cả về tính mạng lẫn pháp lý vẫn là sử dụng taxi, xe công nghệ hoặc phương tiện giao thông công cộng. Chi phí có thể cao hơn, thời gian chờ đợi có thể lâu hơn, nhưng đổi lại là sự an toàn cho bản thân, cho người xung quanh và tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có, đặc biệt trong dịp lễ, Tết.