Sức sống vượt đại dương của "Nhật ký Đặng Thùy Trâm"

Ngọn lửa không bao giờ tắt

Tại buổi họp chuyên đề thuộc Hội thảo khoa học quốc tế "Tư liệu, tài liệu lưu trữ về quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ" diễn ra tại Hà Nội vừa qua, một góc nhìn mới mẻ nhưng đầy xúc động đã lay động cả khán phòng. Đó là bài tham luận của Kiara Torres, nữ sinh viên năm thứ 4 đến từ Đại học Bang San Diego, Mỹ. Bằng sự thấu cảm sâu sắc của một người trẻ lớn lên trong thời bình, Kiara đã đưa người nghe đi qua những trang phân tích đầy nhân văn về hình tượng người phụ nữ Việt Nam thời chiến, đặc biệt là những cảm nhận của cô về cuốn "Nhật ký Đặng Thùy Trâm".

Trước khi trở thành đề tài nghiên cứu trên tay cô sinh viên Mỹ, bản thân hai tập nhật ký của nữ bác sĩ đã trải qua một số phận kỳ lạ vượt trùng khơi. Bị tịch thu trên chiến trường Đức Phổ đầy bom đạn năm 1970, cuốn sổ tay bọc vải từng suýt bị thiêu rụi nếu không có lời ngăn cản định mệnh của người thông dịch viên: "Đừng đốt, bản thân nó đã có lửa rồi!". Ngọn lửa ấy đã âm thầm cháy trong suốt 35 năm lưu lạc trên đất Mỹ, trước khi chính những người cựu binh năm xưa tình nguyện mang trả lại cho gia đình chị vào mùa xuân năm 2005. Để rồi hôm nay, ngọn lửa ấy một lần nữa rực sáng trên diễn đàn học thuật quốc tế, bắc nhịp cầu hàn gắn kỳ diệu trong tâm hồn thế hệ trẻ.

Khi những dòng nước mắt rơi

Tôi gặp Kiara Torres tại hành lang hội thảo sau khi cô vừa kết thúc bài tham luận đầy ấn tượng. Khác với vẻ nghiêm túc trên diễn đàn, ngoài đời Kiara là một cô gái trẻ trung, cởi mở, mang trong mình dòng máu Mỹ gốc Mexico. Khi tôi hỏi về cơ duyên dẫn lối cô đến với lịch sử Việt Nam, và đặc biệt hơn là nghiên cứu về phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh, Kiara cười, ánh mắt lấp lánh khi nhớ về người thầy của mình, Giáo sư Aslin.

Chính người thầy am hiểu và nặng lòng với mảnh đất hình chữ S đã trao cho Kiara cuốn nhật ký "Last Night I Dreamed of Peace" (tạm dịch: Đêm qua tôi mơ thấy hòa bình) và dặn dò: "Nếu em muốn hiểu về phụ nữ Việt Nam, hãy đọc cuốn sách này".

Kiara không ngần ngại chia sẻ với tôi, ban đầu cô chỉ tiếp cận lịch sử qua những con số, những sự kiện khô khốc trên giảng đường. Nhưng khi lật mở từng trang nhật ký của nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm, một thế giới hoàn toàn khác đã mở ra trước mắt cô.

"Tôi đã khóc khi đọc những dòng chữ ấy. Giữa một cuộc chiến tàn khốc, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết mong manh như sợi tóc, tôi lại tìm thấy một tâm hồn trong sáng, thuần khiết đến kỳ lạ. Cách cô ấy yêu thương, cách cô ấy kể về chàng trai trong lòng mình, và cả cách cô ấy dốc lòng cứu chữa cho những người lính... tất cả đều quá đỗi nhân văn và lay động", Kiara chia sẻ.

Lời tâm sự của Kiara khiến tôi cảm thấy sống mũi mình cay cay. Hóa ra, cái đẹp và sự thiện lương của người con gái Hà Nội năm xưa chưa bao giờ mất đi, nó vẫn đang âm thầm thức tỉnh và tưới mát cho tâm hồn của một người trẻ cách xa nửa vòng trái đất.

Bài học lớn về sự kiên cường

Trong suốt cuộc trò chuyện, Kiara nhiều lần nhắc đến hai từ "kiên cường" với một sự ngưỡng mộ sâu sắc. Đối với một cô gái Gen Z lớn lên ở một quốc gia phát triển, cuộc sống chiến trường của chị Đặng Thùy Trâm giống như một huyền thoại xa xôi nhưng lại có sức mạnh khiến người ta phải thức tỉnh.

Kiara chia sẻ, cuốn nhật ký đã định nghĩa lại hoàn toàn thế giới quan của cô. Đứng trước những trang viết mô tả cảnh người nữ bác sĩ phải chứng kiến những người bạn, những đồng đội ngã xuống ngay trước mắt mình, Kiara tự nhìn lại cuộc sống hiện tại. Cô nhận ra những áp lực, những khó khăn thường nhật của tuổi trẻ thời bình chẳng là gì so với những gì thế hệ trước đã phải trải qua.

Chị Đặng Thùy Trâm lên đường ra trận không phải vì sự bắt buộc khiên cưỡng, mà đó là tiếng gọi thiêng liêng từ bên trong. Dù biết trước mắt là gian khổ, là hy sinh, chị vẫn chấp nhận rời xa gia đình, rời xa người mình yêu để thực hiện nghĩa vụ của một người bác sĩ, một người con yêu nước.

"Điều khiến tôi khâm phục nhất là tinh thần lạc quan và niềm tin sắt đá của cô ấy", Kiara xúc động nói. "Cô ấy biết chắc chắn đất nước mình sẽ chiến thắng, dù ngày đó cô ấy có còn sống để nhìn thấy hay không. Sự chấp nhận thanh thản và khao khát hòa bình cháy bỏng trong cuốn nhật ký là bài học lớn nhất về sự kiên cường mà tôi có được trong những năm tháng thanh xuân của mình".

Thấu hiểu để hướng tới tương lai

Khi tôi hỏi Kiara về thông điệp cô muốn gửi gắm thông qua bài nghiên cứu của mình, cô gái trẻ lặng im một lát rồi nhìn thẳng vào mắt tôi, chia sẻ bằng tất cả sự chân thành của một người Mỹ gốc Mexico.

Kiara nói, khi đọc nhật ký, cô cảm thấy như mình đang được trò chuyện với một người bạn thân tình, cùng chia sẻ những ước mơ và hoài bão của tuổi đôi mươi. Cuốn sách đã giúp cô nhận ra một sự thật giản đơn nhưng sâu sắc: "Suy cho cùng, chúng ta đều là con người. Dù ở hai đầu chiến tuyến trong quá khứ, dù mang màu da hay quốc tịch nào, con người ở đâu cũng đều yêu thương gia đình, đều có những cảm xúc giống nhau và đều mong cầu một cuộc sống bình yên, hạnh phúc."

Đối với Kiara, mối quan hệ tốt đẹp hiện tại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ là một điều vô cùng tuyệt vời. Thế nhưng, cô cũng thẳng thắn bày tỏ quan điểm của thế hệ trẻ: "Bước tiếp không có nghĩa là lãng quên quá khứ."

Việc thế hệ trẻ nhìn lại lịch sử, nhìn vào cả những góc khuất hay những tổn thương đau đớn mà người đi trước phải gánh chịu, hoàn toàn không phải để khơi lại thù hận. Ngược lại, đó là cách để chúng ta thấu hiểu sâu sắc hơn, học cách xoa dịu, chữa lành và trân trọng hơn giá trị của hòa bình ngày hôm nay.

Rời khỏi buổi hội thảo, câu nói của Kiara cứ đọng lại mãi trong tâm trí tôi: "Thế hệ trẻ cần có một cái nhìn nhân văn hơn để cùng nhau xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn". Cuốn nhật ký năm xưa của chị Đặng Thùy Trâm không chỉ là một di sản lịch sử, mà đến tận ngày hôm nay, nó vẫn đang làm tốt sứ mệnh cao cả của mình. Đó là gieo mầm sự thấu hiểu và kết nối tương lai.