Tăng trưởng 2026 trước "bài toán kép": Áp lực bên ngoài và thách thức nội tại

Động lực phục hồi rõ nét nhưng mục tiêu tăng trưởng ngày càng thách thức

Những biến động địa chính trị trên thế giới, dù chưa làm thay đổi xu hướng phục hồi của nền kinh tế, nhưng đã khiến mục tiêu tăng trưởng năm 2026 trở nên phức tạp hơn đáng kể.

Tăng trưởng GDP đạt 7,83% trong quý I/2026 cho thấy một khởi đầu khá tích cực. Động lực chính tiếp tục đến từ khu vực sản xuất, đặc biệt là ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đà phục hồi của sản xuất không chỉ thể hiện qua tốc độ tăng trưởng mà còn qua sự cải thiện của chỉ số sản xuất công nghiệp và tiêu thụ sản phẩm, phản ánh nhu cầu thị trường đang dần được khôi phục.

Dù vậy, diễn biến phức tạp và khó lường của xung đột tại Trung Đông đang khiến bài toán tăng trưởng trong năm nay trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

So với mục tiêu kịch bản quý I là 9,1% (theo Nghị quyết 01/2026/NQ-CP), để đạt được tăng trưởng hai con số cho cả năm, áp lực hiện đang dồn lên ba quý còn lại. Theo kịch bản cập nhật của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), mức tăng trưởng bình quân các quý còn lại phải đạt khoảng 10,5%.

Trong bối cảnh đó, đầu tư công tiếp tục được xem là "vốn mồi" cho tăng trưởng dài hạn, với hàng loạt siêu dự án hạ tầng đang được đẩy mạnh trong năm nay như Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, các tuyến vành đai, cao tốc hay Khu đô thị thể thao Olympic.

Những dự án này được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, không chỉ dừng ở chi tiêu ngân sách mà còn góp phần tích lũy năng lực sản xuất, giảm chi phí logistics, đồng thời thu hút dòng vốn FDI và đầu tư tư nhân vào các khu vực vệ tinh.

Song song với đó, tiêu dùng nội địa được kỳ vọng cải thiện nhờ chính sách cải cách tiền lương và các chương trình kích cầu của địa phương.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp được kỳ vọng phục hồi nhanh hơn nhờ các chính sách chủ động của Chính phủ nhằm kiểm soát lạm phát chi phí đẩy, hỗ trợ trực tiếp biên lợi nhuận cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất, đồng thời hạn chế tác động lan tỏa lên mặt bằng giá.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa kịch bản tăng trưởng này, nhiều điều kiện vẫn chưa thực sự thuận lợi.

Cục Thống kê cho rằng, các kịch bản hiện nay phụ thuộc lớn vào tăng trưởng xuất khẩu, sự phục hồi của sức mua trong nước và đóng góp của các lĩnh vực mới như công nghệ bán dẫn, kinh tế xanh. Đồng thời, cần tháo gỡ triệt để các rào cản pháp lý, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và khơi thông dòng vốn tư nhân. Ngoài ra, việc xung đột Trung Đông sớm chấm dứt và giá dầu ổn định cũng là điều kiện quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng.

Doanh nghiệp "kẹt giữa hai đầu", chính sách cần nhanh và trúng

Nhìn tổng thể, ngoài các yếu tố bên ngoài khó kiểm soát, tính khả thi của các kịch bản tăng trưởng phụ thuộc lớn vào chất lượng điều hành và khả năng kích hoạt các động lực trong thời gian tới.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, đây là thời điểm những bài học từ giai đoạn Covid-19 cần được phát huy, đặc biệt là việc đồng hành và chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp nhằm duy trì sản xuất, kinh doanh và việc làm, trong bối cảnh dư địa chính sách không còn nhiều.

Hiện doanh nghiệp đang đối mặt với áp lực kép: cầu suy giảm trong khi chi phí đầu vào tăng cao. Giá năng lượng và vận chuyển leo thang khiến chi phí sản xuất tăng, biên lợi nhuận bị thu hẹp. Cùng với đó, triển vọng kinh tế toàn cầu kém tích cực hơn dự báo ban đầu khiến nhu cầu thị trường suy yếu, buộc doanh nghiệp phải thận trọng hơn.

Các khảo sát trong quý I/2026 cho thấy một số doanh nghiệp đã tính đến việc tạm dừng kế hoạch mở rộng đầu tư, cắt giảm hoạt động. Dù đã chủ động đàm phán với đối tác để chia sẻ rủi ro, áp lực chi phí vẫn rất lớn, đặc biệt với các ngành sử dụng nhiều năng lượng như vận tải, logistics và công nghiệp chế biến. Khó khăn từ đó lan sang cả lĩnh vực xây dựng, thương mại và dịch vụ.

Trong khi đó, hiệu ứng lan tỏa từ đầu tư công sang khu vực tư nhân vẫn chưa đạt kỳ vọng do nhiều dự án trọng điểm còn ở giai đoạn khởi động.

TS. Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh, doanh nghiệp cần những chính sách hỗ trợ thực chất và kịp thời, như việc giảm thuế, phí xăng dầu được triển khai nhanh chóng, tự động trong thời gian qua.

Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính và giảm chi phí kinh doanh, ông đề xuất ưu tiên các dự án đầu tư công có khả năng thu hút thêm vốn tư nhân, đồng thời lựa chọn FDI gắn với chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Ở góc nhìn tổng thể, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, khuyến nghị tập trung vào bốn nhóm chính sách trọng tâm. Trong đó, ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, tỷ giá và lãi suất; đồng thời tháo gỡ rào cản pháp lý và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công. Theo ông, mục tiêu quan trọng nhất là huy động và phân bổ hiệu quả mọi nguồn lực. Khi đó, nền kinh tế có thể đạt được các mục tiêu tăng trưởng kỳ vọng.