"Tế bào già ngừng phân chia" đẩy nhanh bệnh gan nhiễm mỡ
Theo Quỹ Gan Hoa Kỳ, gần 24% người Mỹ hiện mắc bệnh lý bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD)
Gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện ra lý do tại sao một số người tiến triển từ tình trạng tích tụ mỡ đến dạng bệnh gan nghiêm trọng. Thủ phạm là những tế bào già ngừng phân chia, nhưng không chịu chết.
"Gan nhiễm mỡ" thực chất là một trong những bệnh gan mãn tính phổ biến, đặc biệt là dạng gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD). Trong nhóm MASLD, một số người tiến triển thành dạng nghiêm trọng hơn gọi là MASH (dạng tiến triển của bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu -NAFLD), đặc trưng là mỡ tích tụ + viêm và tổn thương tế bào gan, có thể dẫn đến xơ gan và ung thư gan.
Trong nghiên cứu công bố tháng 12/2025, các nhà nghiên cứu ở Mayo Clinic (MC), tổ chức y tế phi lợi nhuận hàng đầu thế giới của Mỹ đã phát hiện ra cách thức các tế bào ZC không chịu biến mất, có thể gây ra tình trạng viêm mãn tính làm trầm trọng thêm bệnh MASH - đây đã là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ghép gan.
Nhóm nghiên cứu phát hiện thấy, các tế bào ZC về mặt kỹ thuật được gọi là tế bào già hoặc tế bào lão hóa, có thể rò rỉ các mảnh RNA ty thể - vật liệu di truyền từ các nhà máy năng lượng của tế bào - vào ngăn chính của tế bào. Từ đó, RNA bị rò rỉ có thể "kích hoạt nhầm" các cảm biến kháng virus được gọi là RIG-I và MDA5, gây ra viêm nhiễm có thể làm tổn thương các mô lân cận. Khi các nhà nghiên cứu chặn các cảm biến kháng virus trong mô hình thí nghiệm, tình trạng viêm giảm xuống và mô gan trông khỏe mạnh hơn. Họ cũng phát hiện ra rằng một số protein nhất định, được gọi là BAX và BAK, là những "cổng ra vào" cho phép RNA ty thể rò rỉ ngay từ đầu, nhóm đã tìm hiểu cách để ức chế những rò rỉ này.
Theo tiến sĩ Joao Passos, tác giả chính của nghiên cứu, đã có nhiều nghiên cứu cho rằng có thể loại bỏ các loại tế bào này, nhưng MC lại tập trung "làm dịu" chúng. "Theo tuổi tác, cơ thể chúng ta tích lũy các tế bào ZC và dẫn đến nhiều bệnh tật. Ý tưởng của chúng tôi là, nếu làm dịu các tế bào này sớm thì có thể ngăn ngừa tình trạng viêm nhiễm liên quan đến tuổi tác, trong đó có bệnh gan. Nói cách khác, "nhắm mục tiêu và trì hoãn các quá trình đó" sẽ mang lại lợi nhiều hơn nếu chỉ có một bệnh", tiến sĩ Joao Passos nhấn mạnh.
Theo Mayo Clinic, MASLD thường ảnh hưởng đến những người thừa cân, béo phì hoặc các bệnh chuyển hóa như tiểu đường tuýp 2 hoặc huyết áp cao. MASLD đôi khi gây ra rất ít triệu chứng. Khi có triệu chứng, thường là mệt mỏi hoặc cảm giác khó chịu nói chung, đôi khi đau ở vùng bụng trên bên phải. Nếu bệnh tiến triển thành MASH, các triệu chứng có thể bao gồm ngứa da, sưng bụng, khó thở, sưng chân, giãn tĩnh mạch, lách to, thay đổi màu sắc ở lòng bàn tay, và vàng da, vàng mắt.
