Thách thức lớn nhất với nữ Tổng thống đầu tiên của Peru

Vượt qua vòng xoáy bất ổn chính trị

Với kết quả kiểm phiếu chính thức do Cơ quan Bầu cử quốc gia Peru (ONPE) công bố, lãnh đạo đảng Lực lượng Nhân dân (FP) Keiko Fujimori đã vượt ứng cử viên cánh tả Roberto Sánchez. Chiến thắng này đánh dấu lần đầu tiên bà Fujimori, con gái của cựu Tổng thống Alberto Fujimori, bước vào Phủ Tổng thống sau 3 lần thất bại ở vòng 2 các cuộc bầu cử năm 2011, 2016 và 2021. Bà Fujimori là gương mặt tiêu biểu của phong trào "Fujimorismo", theo đuổi đường lối kinh tế thị trường và chủ trương cứng rắn trong đấu tranh chống tội phạm.

Theo kế hoạch, bà sẽ tuyên thệ nhậm chức vào ngày 28/7, thay thế Tổng thống lâm thời Jose Maria Balcazar để đảm nhiệm nhiệm kỳ 5 năm. Trong phát biểu sau khi chiến thắng được xác nhận, bà Fujimori cam kết thành lập một nội các có sự tham gia của các chuyên gia độc lập, không chỉ gồm thành viên FP, đồng thời ưu tiên khôi phục năng lực quản trị nhà nước, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện an ninh.

Chiến thắng của bà Keiko Fujimori trong lần tranh cử tổng thống Peru thứ tư này đã đưa một vương triều chính trị đầy tranh cãi trở lại nắm quyền. Điều này không chỉ quyết định hướng đi phát triển của đất nước, mà còn là phép thử đối với khả năng vượt qua vòng xoáy bất ổn chính trị kéo dài nhiều năm qua. Bà Keiko Fujimori sẽ tiếp quản một quốc gia có nền tảng kinh tế vĩ mô tương đối ổn định với mức tăng trưởng GDP trên 3% và tỷ lệ lạm phát thấp. Thế nhưng, thách thức lớn nhất của tân Tổng thống không nằm ở nguồn lực kinh tế, mà nằm ở việc bất ổn chính trị. Peru được mệnh danh là quốc gia có các tổng thống "thay như thay áo" khi đã trải qua tới 8 đời tổng thống và 21 thủ tướng chỉ trong vòng 1 thập kỷ qua do các vòng xoáy luận tội và bê bối tham nhũng.

Vượt qua cái bóng khổng lồ đầy tranh cãi của người cha quá cố Alberto Fujimori, chứng minh được bản thân có thể mang lại một sự "hòa hợp", thu hẹp khoảng cách giàu nghèo và hàn gắn đất nước đang bị chia rẽ sâu sắc chính là bài toán quyết định của chương mới mang tên Keiko Fujimori. Bà đặc biệt được lòng dân ở một số khu vực nghèo nhất trong và xung quanh Lima, những người được hưởng lợi từ việc mở rộng các chương trình xã hội của cha bà. 

Ở miền Bắc Peru, những người vẫn nhớ đến sự ứng phó chu đáo của cha bà đối với trận lũ lụt El Nino tàn khốc năm 1998. Nhiều người coi bà là một chính trị gia khôn ngoan hơn là một người theo chủ nghĩa dân túy, điều này có thể thu hút những cử tri đang tìm kiếm sự ổn định. Thêm vào đó, bà Fujimori hứa sẽ phân bổ thêm kinh phí hỗ trợ trẻ em và người cao tuổi.

Những người đã quyết định ủng hộ bà Keiko Fujimori trong lần tranh cử thứ tư nói rằng, lần này bà đã chuẩn bị tốt hơn và có vị thế tốt hơn để tập hợp một đội ngũ chính phủ sẽ khôi phục niềm tin rất cần thiết của các nhà đầu tư. Sự gia tăng tội phạm bạo lực trong những năm gần đây đã thúc đẩy nhu cầu về kiểu lãnh đạo cứng rắn mà bà đã hứa hẹn từ lâu.

"Bà Keiko Fujimori đã cam kết tôn trọng Hiến pháp, cam kết cầm quyền trong nhiệm kỳ do luật định, đề xuất một nền kinh tế thị trường, thu hút đầu tư tư nhân, tôn trọng các quyền tự do và cam kết giải quyết một chương trình nghị sự xã hội to lớn và một khoản nợ xã hội hoàn toàn đang tồn đọng ở Peru",ông Rafael Belaúnde, người đã tranh cử trong vòng bỏ phiếu đầu tiên năm 2026 với tư cách đại diện đảng Libertad Popular (Tự do Nhân dân) nói.

Bà Keiko cũng được cho là có được điều mà ông Roberto Sanchez không có, đó là sự bền vững chính trị. Đảng của bà vẫn là một thế lực mạnh mẽ trong chính trường Peru, điều này có thể giúp nhiệm kỳ Tổng thống của bà tránh được sự phản đối từ Quốc hội. "Nếu bà ấy thắng, Peru sẽ có Tổng thống cho đến năm 2031. Ở một quốc gia nơi có rất nhiều Tổng thống bị luận tội, bà ấy là người duy nhất có đủ quyền lực để hoàn thành nhiệm kỳ của mình", nhà khoa học chính trị Mauricio Zavaleta nói.

Giải quyết tận gốc các hoạt động tội phạm

Tống tiền không phải là điều mới mẻ ở Peru nhưng sự gia tăng nhanh chóng và việc thực thi pháp luật ngày càng bạo lực đã dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ các vụ giết người trên toàn quốc trong thập kỷ này. Các băng đảng cũng nhắm mục tiêu vào các nạn nhân trước đây miễn nhiễm với các vụ tống tiền của tội phạm, bao gồm cả các trường học, làm gia tăng cảm giác bất an trong các cộng đồng bị thiệt thòi.

Tội phạm tràn lan cũng gây thiệt hại đáng kể cho người dân Peru, với 45% dân số chứng kiến các doanh nghiệp đóng cửa hoặc hoạt động dưới những hạn chế do tình trạng mất an ninh vào năm 2026. Kế hoạch chống nạn tống tiền của bà Fujimori dựa trên việc tăng cường tuần tra an ninh và trang bị cho cảnh sát công nghệ tốt hơn - bao gồm giám sát, dữ liệu định vị địa lý, công cụ nhận dạng khuôn mặt và máy bay không người lái -để theo dõi và phá vỡ các hoạt động tội phạm. Bà đã đưa ra ý tưởng quân sự hóa các nhà tù để ngăn chặn các băng đảng phối hợp hoạt động trong tù.

Tuy nhiên, sự thành công của chiến dịch này có thể phụ thuộc vào khả năng của bà Fujimori trong việc huy động đủ nguồn lực cho các thể chế an ninh thiếu kinh phí của Peru. Bà cũng phải đối mặt với thách thức mang lại sự thống nhất hơn cho lực lượng an ninh Peru, vốn thiếu định hướng sau nhiều năm cải tổ nội các.

Bà Fujimori cũng phải đối mặt với sự gia tăng mạnh mẽ hoạt động khai thác vàng trái phép, được thúc đẩy bởi giá vàng tăng vọt. Lợi nhuận từ khai thác mỏ trái phép, hiện được ước tính sinh lời hơn cả buôn bán cocaine ở Peru, đã cho phép các mạng lưới tội phạm phát triển về mức độ tinh vi và phạm vi hoạt động. Cuộc cạnh tranh giành quyền kiểm soát các khu vực khai thác mỏ ngày càng trở nên bạo lực, được thể hiện rõ qua các vụ thảm sát và ám sát thuê. Buôn bán vàng bất hợp pháp cũng làm nảy sinh các hoạt động phi pháp khác như tống tiền và buôn người, làm xói mòn an ninh trong các cộng đồng nơi những người khai thác mỏ hoạt động.

Bà cam kết thành lập các bộ chỉ huy chung về chính sách-quân sự-hải quan tại các khu vực khai thác mỏ trọng yếu, một tham vọng có khả năng gây mâu thuẫn với một bộ phận có ảnh hưởng chính trị, có khả năng dựng lên các trạm kiểm soát trên toàn quốc để gây áp lực chính trị.

Mục tiêu khôi phục trật tự pháp luật của bà Fujimori cũng sẽ phụ thuộc vào việc bà có thể ổn định một hệ thống chính trị bất ổn ngày càng dễ bị tội phạm xâm nhập hay không. Với việc không một vị tổng thống nào trong 8 vị tổng thống gần đây nhất của Peru hoàn thành nhiệm kỳ của mình - nhiều người bị Quốc hội luận tội - việc duy trì một chiến lược chống tội phạm rõ ràng đã trở nên bất khả thi.

Phong thái tự tin, lịch lãm, bản lĩnh chính trị sắc sảo

Bà Keiko Fujimori sinh năm 1975 tại thủ đô Lima (Peru) trong một gia đình gốc Nhật. Cha bà là cố Tổng thống Peru Alberto Fujimori (giai đoạn 1990-2000) và mẹ là bà Susana Higuchi. Nhiệm kỳ của cha bà gắn liền với việc vực dậy nền kinh tế nhưng cũng đầy rẫy bê bối vi phạm nhân quyền và tham nhũng quy mô lớn. Bà học ngành Quản trị kinh doanh tại Đại học Stony Brook và tốt nghiệp Đại học Boston (Mỹ) năm 1997. Sau này, bà tiếp tục hoàn thành bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA) tại Đại học Columbia danh tiếng vào năm 2008.

Bước ngoặt lớn đầu tiên đến với bà Keiko Fujimori vào năm 1994. Sau khi mẹ bà - bà Susana Higuchi - công khai tố cáo chồng tham nhũng, cô sinh viên Keiko Fujimori khi ấy mới 19 tuổi đã được cha bổ nhiệm vào vai trò Đệ nhất phu nhân Peru. Trong vai trò này (1994-2000), bà đứng đầu một số quỹ từ thiện dành cho trẻ em nghèo và trẻ em mắc bệnh tim bẩm sinh. Dù vậy, vai trò của bà chủ yếu mang tính biểu tượng và gắn liền với việc duy trì hình ảnh cho chính quyền của người cha. Trở thành Đệ nhất phu nhân trẻ nhất lịch sử châu Mỹ, bà Keiko Fujimori lớn lên giữa các nguyên thủ quốc gia và các nhà lãnh đạo thế giới, nên sớm rèn luyện cho mình một phong thái tự tin, lịch lãm cùng bản lĩnh chính trị sắc sảo.

Bà được đánh giá là một nhân tố hiếm hoi ổn định trong nền chính trị đầy biến động của Peru, giúp lật đổ hết đối thủ này đến đối thủ khác, đồng thời đưa các đồng minh vào các vị trí quan trọng trong chính phủ. Các nhà phân tích nhấn mạnh sức mạnh bền bỉ của chủ nghĩa "Fujimorismo", phong trào được xây dựng xung quanh người cha của bà, cố Tổng thống Alberto Fujimori. Là một nhân vật gây nhiều tranh cãi cầm quyền từ năm 1990 đến năm 2000, ông được ghi nhận là người đã mang lại sự ổn định cho đất nước nhưng bị các nhà phê bình chỉ trích là độc tài. Ông đã ngồi tù 16 năm vì các tội vi phạm nhân quyền trong thời gian nắm quyền và qua đời vào năm 2024 sau khi được trả tự do.

Những điều đen tối của người cha cũng tạo ra một làn sóng "chống Fujimori" (Anti-Fujimorism) trong xã hội. Hàng triệu người dân Peru, những người vẫn giữ ký ức kinh hoàng về giai đoạn độc tài những năm 1990, kiên quyết từ chối bỏ phiếu cho bất kỳ ai mang họ Fujimori. Chính làn sóng bài xích này đã 3 lần liên tiếp chặn đứng con đường bước vào Dinh tổng thống của bà vào các năm 2011, 2016 và 2021, dù bà luôn áp đảo ở vòng bỏ phiếu đầu tiên.

Năm 2026 là chiến dịch tranh cử đầu tiên của bà Keiko Fujimori không còn sự đồng hành của cha mình, sau khi ông qua đời vào năm 2024. Trong bối cảnh tình trạng tội phạm, mất an ninh trở thành mối bận tâm hàng đầu của cử tri Peru, bà đã khôn khéo dựa vào chiến lược "bàn tay sắt" để đưa ra khẩu hiệu hành động duy nhất: "Trật tự". Từ một chính trị gia vốn bị xem là có thiên hướng đối đầu, bà Keiko nỗ lực làm mềm mỏng hình ảnh, tự nhận những sai lầm trong quá khứ để thể hiện bản thân là một nhà lãnh đạo hòa giải và thực tế hơn. Đồng thời chủ trương tiếp tục duy trì mô hình kinh tế thị trường đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng của Peru trong hơn 2 thập niên qua.