Thâm nhập "chợ ngầm" hóa chất trên mạng xã hội

Thị trường hóa chất ngầm

Những ngày cận Tết, trên mạng xã hội Facebook xuất hiện nhiều hội nhóm công khai như "Hội chế pháo", "Chế pháo 2026", "Mua bán KClO3 - lưu huỳnh - natri toàn quốc"…, mỗi nhóm quy tụ hàng nghìn thành viên. Trong nhóm, nhiều tài khoản công khai rao bán pháo nổ trái phép, đồng thời chào mời các loại hóa chất dễ cháy, tiền chất thuốc nổ, dây cháy chậm, vỏ pháo kèm hình ảnh, video minh họa; các bài đăng được cập nhật liên tục.

Theo ghi nhận của phóng viên, một trong những hội nhóm hoạt động sôi nổi là "Học Hỏi Đam Mê Pyro", có gần 10.000 thành viên. Tại đây, tài khoản Huy HC, được gắn vai trò "người kiểm duyệt", thường xuyên đăng tải các bài viết rao bán hóa chất dưới tên gọi "Giá cám cá Tết 2026".

Danh sách rao bán gồm nhiều loại như: kali clorat (KClO3) giá 250.000 đồng/kg; lưu huỳnh (S) 40.000 đồng/500g; bột than (C) 40.000 đồng/500g; natri (Na) 80.000 đồng/500g; nhũ nhôm (AI) 100.000 đồng/200g. Bài đăng nêu rõ hình thức giao dịch "không cọc, không chuyển khoản trước", người mua được kiểm tra hàng rồi mới thanh toán. Việc liên hệ được thực hiện thông qua quét mã QR Zalo.

Tiếp tục lần theo dấu vết, truy cập vào nhóm Zalo do tài khoản "Nguyễn Quốc Huy" làm trưởng nhóm. Người này thường xuyên gửi các hình ảnh, video ghi lại quá trình chế tạo pháo nổ, đồng thời chia sẻ công thức phối trộn hoá chất kết hợp những thành phần "thuốc phóng", "thuốc hú" và được gọi là "thuốc nổ".

Đáng chú ý, trong một số video được gửi trong nhóm, xuất hiện hình ảnh một kho chứa nhiều bao tải hóa chất. Trong video, một người đàn ông mặc áo có in chữ "Công ty H.A - xã Quang Tiến, huyện Sóc Sơn, TP Hà Nội" không sử dụng găng tay, dùng công cụ thủ công để chia hóa chất từ các bao lớn, cân đo và đóng gói thành các túi nhỏ. Khu vực sang chiết hóa chất có nhiều vật liệu dễ cháy như thùng xốp, bìa carton. Qua hình ảnh ghi lại, có dấu hiệu kho không đảm bảo điều kiện an toàn cháy nổ.

Trên bao bì một bao KClO3 xuất hiện đầy đủ các cảnh báo bằng tiếng Anh như: "Có thể gây cháy hoặc nổ", "Chất oxy hóa mạnh", "Có hại nếu hít phải hoặc nuốt phải", "Tránh xa nguồn nhiệt, tia lửa và ngọn lửa trần". Tuy nhiên, các cảnh báo này dường như không ảnh hưởng đến hoạt động sang chiết, mua bán hóa chất.

Liên hệ trực tiếp với tài khoản "Nguyễn Quốc Huy", người đàn ông cho biết, bán KClO3 với số lượng lớn. Theo người này, giá một bao 25kg trong dịp Tết là 5,2 triệu đồng, thấp hơn khoảng 1 triệu đồng so với mua lẻ và có thể giao dịch trực tiếp. Địa điểm được hẹn tại khu vực Nội Bài (Hà Nội), hàng hóa sẽ được vận chuyển ra điểm giao dịch, cách khoảng 5-7 km. Khi trao đổi thêm về giá cả, Huy cho rằng KClO3 tăng giá trong dịp Tết do "năm nay bị bắt nhiều, hàng hiếm", đồng thời nói sau Tết giá có thể giảm xuống còn khoảng 1,9 triệu đồng/bao 25kg.

Theo tìm hiểu của phóng viên, tại khu vực Nội Bài hiện có Công ty Cổ phần Hóa chất và Thương mại H.A, với ngành nghề đăng ký kinh doanh gồm: buôn bán các loại hóa chất (trừ hóa chất Nhà nước cấm), sản xuất - kinh doanh nhựa, sơn, dung môi.

Cảnh báo pháp lý về mua bán tiền chất thuốc nổ

Về mặt pháp lý, các chất như lưu huỳnh, bột than, nhũ kim không nằm trong danh mục tiền chất thuốc nổ và được phép kinh doanh theo quy định. Tuy nhiên, kali clorat (KClO3), kali nitrat (KNO3) lại là những chất oxy hóa mạnh, thuộc danh mục tiền chất thuốc nổ, việc sản xuất, mua bán, sử dụng phải chịu sự quản lý chặt chẽ. Khi các hóa chất dễ cháy được trộn lẫn với chất oxy hóa mạnh trong điều kiện thao tác thủ công, không kiểm soát, hỗn hợp này có thể phản ứng dữ dội, gây cháy nổ nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người.

Thực tế ghi nhận, tiền chất thuốc nổ vẫn được mua bán công khai, kèm theo hóa chất thông thường và hướng dẫn phối trộn để chế tạo pháo trái phép, cho thấy các bên tham gia giao dịch đều ý thức rõ mục đích sử dụng. Theo chuyên gia, cần tăng cường kiểm soát hoạt động mua bán, sử dụng hóa chất và tiền chất thuốc nổ, nhất là trên không gian mạng, nhằm ngăn chặn nguy cơ bị sử dụng sai mục đích.

Trao đổi với phóng viên, luật sư Hoàng Văn Hà (Công ty Luật ARC Hà Nội) cho biết, pháp luật hiện hành không cho phép việc mua bán tiền chất thuốc nổ một cách tùy tiện, kể cả đối với các doanh nghiệp đã được cấp phép hoạt động. Theo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 (Luật số 42/2024/QH15), tại Điều 4 đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó bao gồm mua bán, trao đổi, cung cấp vật liệu nổ và tiền chất thuốc nổ trái quy định của pháp luật. Đây là nguyên tắc nhằm kiểm soát chặt chẽ các loại hàng hóa có nguy cơ cao gây mất an ninh, trật tự xã hội.

Luật sư Hà phân tích, việc được cấp phép kinh doanh tiền chất thuốc nổ không đồng nghĩa với quyền bán cho mọi đối tượng. Các cơ sở kinh doanh chỉ được phép cung cấp tiền chất cho tổ chức, cá nhân có đầy đủ điều kiện pháp lý, xác định rõ mục đích sử dụng hợp pháp, đồng thời phải lưu trữ hồ sơ, chứng từ liên quan đến người mua và quá trình giao dịch theo đúng quy định. "Trong trường hợp cơ sở kinh doanh bán tiền chất thuốc nổ một cách tuỳ tiện thì hành vi này đã vi phạm các quy định cấm của Luật số 42/2024/QH15, dù cơ sở đó có giấy phép kinh doanh hợp pháp", luật sư Hà nhấn mạnh.

Đặc biệt, trách nhiệm pháp lý sẽ nghiêm trọng hơn nếu cơ sở kinh doanh biết hoặc có căn cứ để biết số tiền chất thuốc nổ bán ra được sử dụng để chế tạo pháo nổ trái phép nhưng vẫn cố tình giao dịch. Khi đó, hành vi có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 305 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Theo luật sư Hà, trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, nếu việc mua bán tiền chất thuốc nổ trái phép gây hậu quả như thương tích, chết người, thiệt hại lớn về tài sản hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự xã hội, người vi phạm có thể đối mặt với mức án tù lên đến 20 năm, kèm theo các hình phạt bổ sung như cấm kinh doanh, cấm hành nghề và nghĩa vụ bồi thường toàn bộ thiệt hại.

"Cần siết chặt quản lý hoạt động kinh doanh hóa chất và tiền chất thuốc nổ, nhất là trên không gian mạng; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân kinh doanh hợp pháp khi để hóa chất bị sử dụng sai mục đích. Các nền tảng mạng xã hội cũng cần tăng cường kiểm duyệt, kịp thời gỡ bỏ nội dung rao bán, hướng dẫn chế tạo pháo trái phép", luật sư Hà nhận định.