Thế trận lòng dân trên không gian mạng: Khi mỗi hội viên phụ nữ là một cột mốc số

KỲ 1: PHÁ VỠ "KÉN THÔNG TIN": GIẢI MÃ MA TRẬN TIN GIẢ NHẮM VÀO PHỤ NỮ

Dưới ánh sáng của Đại hội Đảng toàn quốc và định hướng chiến lược trong bối cảnh toàn cầu hóa, đất nước ta đang bước vào "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" - một kỷ nguyên mà khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ, mà là động lực trung tâm để phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Tại Lễ kỷ niệm 95 năm thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) Việt Nam, tư tưởng chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã một lần nữa khẳng định vai trò trụ cột của phụ nữ trong kỷ nguyên mới, nhấn mạnh việc đặt phụ nữ ở trung tâm của tiến trình chuyển đổi "Xanh - Số - Nhân lực". Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng đó, hệ thống chính trị và đặc biệt là tổ chức Hội đang phải đối mặt với một mặt trận không tiếng súng nhưng vô cùng khốc liệt: Không gian mạng. Việc xây dựng "thế trận lòng dân" trên không gian số, bồi đắp "kháng thể số" để mỗi hội viên phụ nữ tự hào trở thành một "cột mốc số" vững chắc, là nhiệm vụ chính trị mang tính sống còn.

Sự phát triển bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới đã mang lại những tiện ích kết nối vô song, nhưng đồng thời cũng giăng ra những "cái bẫy" vô hình đầy nguy hiểm. Thực trạng nhức nhối hiện nay là Phụ nữ, đặc biệt là nhóm phụ nữ yếu thế ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đang ngày càng dễ rơi vào "kén thông tin" (Information Cocoons) [1] của các thuật toán mạng xã hội [2]. Hậu quả là họ không chỉ trở thành miếng mồi ngon cho tội phạm lừa đảo trực tuyến mà còn là nạn nhân, thậm chí là công cụ phát tán vô ý của các luận điệu xuyên tạc, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thuật toán thao túng tâm lý - "Cái bẫy số" đánh vào tử huyệt cảm xúc

Bản chất của các nền tảng mạng xã hội hiện đại không phải là cung cấp thông tin khách quan, mà là tối đa hóa thời gian lưu lại của người dùng thông qua các thuật toán gợi ý và hệ thống phân tích dữ liệu lớn. Khái niệm "kén thông tin" hay "bong bóng lọc" (Filter Bubble) [3] xuất hiện khi hệ thống này liên tục mớm cho người dùng những nội dung đồng điệu với thiên kiến, sở thích hoặc sự lo âu của họ. Mọi cú nhấp chuột, mọi lượt thích, hay chỉ vài giây dừng lại xem một video đều bị hệ thống ghi nhận, từ đó tạo ra một lồng kính vô hình cô lập trí tuệ người dùng.

Đối với phụ nữ, những người mang thiên chức làm mẹ, làm vợ, người giữ lửa gia đình, các thuật toán và các thế lực xấu thường khai thác triệt để "tử huyệt" cảm xúc liên quan đến con cái, y tế, giáo dục, tôn giáo và an sinh kinh tế. Khi một người mẹ trăn trở về chất lượng giáo dục, thuật toán có thể liên tục đề xuất các bài viết bóp méo, cắt xén, thổi phồng những hạt sạn nhỏ trong ngành giáo dục thành một cuộc khủng hoảng có chủ đích. Khi một phụ nữ nông thôn lo âu về sức khỏe gia đình, họ dễ dàng bị bao quanh bởi các bài viết về thực phẩm bẩn, vắc-xin độc hại - những thông tin chưa được kiểm chứng nhưng lại đánh trúng vào nỗi sợ hãi bản năng.

Cùng với đó, tội phạm lừa đảo công nghệ cao đã biến không gian mạng thành một ngành công nghiệp. Trong năm 2025, người dân Việt Nam thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng thông qua hơn 4.200 vụ lừa đảo trực tuyến. Đáng báo động hơn, 90% nạn nhân bị lừa đảo trên không gian mạng là phụ nữ. Đặc điểm nhân khẩu học và kinh tế của lao động nữ - với tỷ lệ lao động phi chính thức lên tới 63,1% và thu nhập bình quân chỉ bằng 76% so với nam giới (tính đến năm 2025) - khiến họ mang trong mình áp lực kinh tế to lớn, khao khát tìm kiếm cơ hội gia tăng thu nhập tại nhà [4]. Kẻ xấu không cần đột nhập hệ thống ngân hàng; chúng dành hàng tuần, hàng tháng để trò chuyện qua Zalo, Facebook, xây dựng niềm tin, đóng giả người nước ngoài thành đạt, cán bộ công an hay viện kiểm sát. Khi nạn nhân mở ứng dụng chuyển tiền, họ đã hoàn toàn bị thao túng và kiểm soát về mặt cảm xúc. Hơn 90% số tiền bị lừa đảo là do chính tay nạn nhân thực hiện giao dịch [5].

Thực tiễn từ công tác Hội ghi nhận vô số những câu chuyện nhức nhối. Tại Đà Nẵng, một nạn nhân đã bị lừa hơn 350 triệu đồng thông qua các ứng dụng hội nhóm mang tên "Phụ nữ đơn thân" [6]. Tại Bình Phước (cũ), sự trăn trở của các cán bộ Hội lên đến đỉnh điểm khi chứng kiến những chị em người đồng bào dân tộc thiểu số - những người vốn đã chất phác, khó khăn - vì hoảng sợ trước các cuộc gọi giả danh cơ quan pháp luật mà âm thầm gom góp, vay mượn chuyển hàng chục triệu đồng cho kẻ gian, không dám chia sẻ với người nhà. Sự yếu thế về kỹ năng số, kết hợp với "kén thông tin" cô lập, đã tước đoạt đi của họ không chỉ tiền bạc mà còn cả niềm tin vào cuộc sống.

Từ "bong bóng lọc" đến nguy cơ "tự diễn biến", "tự chuyển hóa"

Mối đe dọa từ "kén thông tin" không dừng lại ở an ninh tài chính, mà nguy hiểm hơn gấp bội là sự tàn phá đối với an ninh tư tưởng. Khi tiếp nhận thông tin thụ động, thiếu màng lọc trong một thời gian dài, thế giới quan của người dùng dần bị bóp méo. Họ chỉ nhìn thấy những mảng tối, những bức xúc xã hội được khuếch đại có chủ đích. Sự nguy hiểm của "bong bóng lọc" là nó tước đi khả năng tư duy phản biện, khiến phụ nữ tin rằng thế giới ảo đầy rẫy sự bất công đó chính là thực tại.

Từ sự hoài nghi về một chính sách y tế, một quy định giáo dục, các thế lực thù địch khéo léo dẫn dắt sự hoài nghi đó nhắm thẳng vào năng lực quản lý của chính quyền, vào sự lãnh đạo của Đảng. Đây chính là mảnh đất màu mỡ cho mầm mống "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" từ bên trong nảy nở. Khi những người bà, người mẹ - những người có vai trò "trao truyền, giữ gìn và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống", nuôi dưỡng nhân cách thế hệ tương lai - bị tiêm nhiễm bởi thông tin độc hại, lối sống thực dụng, bạo lực mạng, thì toàn bộ hệ giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam sẽ bị rung chuyển.

Đặc biệt trong bối cảnh các luồng di cư kinh tế diễn ra mạnh mẽ, sự gắn kết cộng đồng truyền thống lỏng lẻo dần, nhiều nữ công nhân, phụ nữ lao động tự do không có không gian sinh hoạt văn hóa, coi mạng xã hội là nguồn giải trí và thông tin duy nhất. Sự trống vắng về đời sống tinh thần cộng với áp lực mưu sinh khiến họ dễ dàng đồng cảm với những nội dung bất mãn, tiêu cực. Nếu không có màng lọc, việc lan truyền (share, like) các thông tin sai lệch này biến họ thành công cụ phát tán tin giả vô ý, vô hình trung tiếp tay cho các thế lực thù địch chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trực diện vạch trần ma trận thông tin nhắm vào nhóm yếu thế

Đứng trước thực trạng trên, công tác bảo vệ quyền lợi của phụ nữ không thể chỉ gói gọn trong việc tuyên truyền suông. Đòi hỏi cấp bách là phải có bản lĩnh chính trị sắc bén, tính chiến đấu cao, trực diện vạch trần và đấu tranh với các thủ đoạn diễn biến hòa bình mang màu sắc "nhân quyền số", "nữ quyền cực đoan".

Thời gian qua, một số tổ chức phản động lưu vong và các thế lực thù địch đã lập ra các trang mạng, hội nhóm kín núp bóng "bảo vệ phụ nữ", "vì quyền lợi người mẹ" để thực hiện mưu đồ chính trị. Chúng thường xuyên cắt ghép các vụ việc bạo lực gia đình cá biệt, hoặc những hạn chế ở cơ sở để quy chụp thành bản chất của chế độ, vu cáo Việt Nam vi phạm nhân quyền, đàn áp tự do ngôn luận, không bảo vệ quyền phụ nữ. Từ đó, chúng kích động phụ nữ tham gia các hội nhóm dân sự trái phép, tẩy chay chính sách của Nhà nước.

Sự phản bác mạnh mẽ nhất không nằm ở những lời lẽ đao to búa lớn, mà nằm ở chính những dữ liệu thực tiễn không thể chối cãi. Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV đánh giá giai đoạn 2022-2026 [7] đã đưa ra những con số minh chứng rõ nét cho sự vươn lên của phụ nữ Việt Nam: Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XV đạt 30,26%, cao hơn mức trung bình của thế giới và khu vực. Tỷ lệ doanh nghiệp do nữ làm đại diện pháp luật đối với công ty cổ phần ước đạt 62,55% vào năm 2025. Tỷ lệ nữ lãnh đạo, quản lý ở các cấp không ngừng tăng lên, lần đầu tiên nước ta có nữ Phó Thủ tướng Chính phủ, nữ Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Hơn 50 triệu thẻ Bảo hiểm Y tế đã được bao phủ cho phụ nữ, cùng tỷ lệ lao động nữ có việc làm phi chính thức đang giảm dần từ 68,5% xuống 63,1%.

Những luận điệu xuyên tạc, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc cần phải bị đập tan bằng thực tiễn phát triển của đất nước và bằng tiếng nói mạnh mẽ của hàng chục triệu hội viên. Cán bộ Hội các cấp, đặc biệt là các đảng viên trong các cơ quan Hội, phải là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng này. Việc nhận diện chiêu bài "nhân quyền số" và xây dựng chiến lược "kháng thể số" không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ hội viên mà còn là trách nhiệm thiêng liêng trong việc bảo vệ Đảng, bảo vệ nền tảng tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong không gian mạng.

(Còn nữa)

[1] Conceptualizing Echo Chambers and Information Cocoons: A Literature Review and Synthesis of Current Knowledge and Future Directions; Jiaying Liu, Andrew Schwarz, Marten Risius, Rudy Hirschheim, James Van Scotter; The Journal of Strategic Information Systems; Volume 34, Issue 2, June 2025, 101904

[2] Lý do phụ nữ dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa dễ bị lừa trên mạng, https://phunuvietnam.vn/ly-do-phu-nu-dan-toc-thieu-so-vung-sau-vung-xa-de-bi-lua-tren-mang-20250429123008332.htm.

[3] Bong bóng lọc Filter Bubble: Sự tiện lợi và hiểm họa của cá nhân hóa thông tin, https://tuoitre.vn/bong-bong-loc-filter-bubble-nguy-co-thu-hep-tu-duy-va-chia-re-xa-hoi-2025053012312327.htm.

[4] Niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI: Cần cơ chế cảnh báo rủi ro trước khi thực hiện giao dịch, https://tuoitre.vn/niem-tin-so-tai-chinh-trong-ky-nguyen-ai-can-co-che-canh-bao-rui-ro-truoc-khi-thuc-hien-giao-dich-2026051213113609.htm.

[5] MoMo tiết lộ con số giật mình: 90% nạn nhân tự tay chuyển tiền cho kẻ lừa đảo, https://phunumoi.net.vn/momo-tiet-lo-con-so-giat-minh-90-nan-nhan-tu-tay-chuyen-tien-cho-ke-lua-dao-d350563.html.

[6] Giả mạo "phụ nữ đơn thân" trên mạng xã hội để lừa đảo chiếm đoạt hàng trăm triệu đồng, https://danang.gov.vn/vi/w/gia-mao-phu-nu-don-than-tren-mang-xa-hoi-de-lua-dao-chiem-doat-hang-tram-trieu-dong-i?

[7] Lấy ý kiến hội viên, phụ nữ và Nhân dân vào Dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV, https://phunuvietnam.vn/lay-y-kien-hoi-vien-phu-nu-va-nhan-dan-vao-du-thao-van-kien-dai-hoi-dai-bieu-phu-nu-toan-quoc-lan-thu-xiv-238260424172043925.htm.