Thu ngân sách quý I/2026 tăng trưởng tích cực

Thu ngân sách: "Đạt tiến độ" nhưng chất lượng tăng trưởng có dấu hiệu suy giảm

Theo Bộ Tài chính, tổng thu NSNN quý I/2026 ước đạt 820 nghìn tỷ đồng, tương đương 32,4% dự toán năm và tăng 10,2% so với cùng kỳ 2025. Xét về tiến độ, đây là mức thực hiện khá tốt trong bối cảnh quý I thường chưa phải giai đoạn cao điểm thu ngân sách.

Động lực chính tiếp tục đến từ thu nội địa, đạt 738,6 nghìn tỷ đồng (33,6% dự toán, tăng 12,2%). Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp – bao gồm doanh nghiệp nhà nước, FDI và ngoài quốc doanh – đóng góp tới 407,9 nghìn tỷ đồng, tăng mạnh 25,8%, cho thấy khu vực sản xuất – kinh doanh vẫn là trụ cột của nguồn thu.

Tuy nhiên, nếu đi sâu vào cấu phần, một xu hướng đáng quan ngại đang xuất hiện: tốc độ tăng thu đang giảm dần theo từng tháng. Thuế giá trị gia tăng (VAT) tăng 30,3% trong tháng 1, giảm còn 22,2% tháng 2 và chỉ còn 16,2% trong tháng 3. Thuế tiêu thụ đặc biệt cũng giảm mạnh đà tăng, từ 22,5% xuống còn 4,4%.

Diễn biến này phản ánh rõ nét sự suy yếu của cầu tiêu dùng trong nước – yếu tố then chốt quyết định sức khỏe của nền kinh tế. Khi tiêu dùng chậm lại, dòng tiền trong nền kinh tế suy giảm, kéo theo nguồn thu thuế gián thu giảm tốc.

Áp lực từ bên ngoài và chính sách hỗ trợ làm "co" nguồn thu ngắn hạn

Sự chững lại của thu ngân sách không chỉ đến từ yếu tố nội tại mà còn chịu tác động từ môi trường bên ngoài. Biến động địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy giá năng lượng lên cao, làm gia tăng chi phí đầu vào của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, một yếu tố mang tính chủ động là việc Chính phủ tiếp tục triển khai các chính sách miễn, giảm thuế và phí nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và kích cầu tiêu dùng. Trong quý I, tổng giá trị miễn giảm ước khoảng 43,6 nghìn tỷ đồng. Đây là "chi phí tài khóa" cần thiết trong ngắn hạn, nhưng cũng làm giảm quy mô thu ngân sách.

Một điểm đáng chú ý khác là thu từ dầu thô giảm mạnh 28,2%, chỉ đạt 9,6 nghìn tỷ đồng, cho thấy nguồn thu từ tài nguyên ngày càng thiếu ổn định và phụ thuộc lớn vào biến động giá quốc tế. Trong khi đó, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 71,8 nghìn tỷ đồng, gần như đi ngang so với cùng kỳ, phản ánh thương mại quốc tế chưa có đột phá.

Chi ngân sách tăng mạnh nhưng cân đối vẫn được giữ vững, áp lực trung hạn gia tăng

Ở chiều ngược lại, tổng chi NSNN quý I ước đạt 529,8 nghìn tỷ đồng, tăng tới 23,1% so với cùng kỳ – cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng thu. Điều này cho thấy Chính phủ đang theo đuổi định hướng nới lỏng tài khóa có kiểm soát nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh cầu trong nước còn yếu và doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Xét về cơ cấu, chi đầu tư phát triển đạt 116,1 nghìn tỷ đồng, tương đương 10,4% dự toán, cho thấy dư địa giải ngân vẫn còn lớn trong các quý tiếp theo; chi thường xuyên đạt 20,8% dự toán, đảm bảo vận hành bộ máy và cung cấp dịch vụ công; trong khi chi trả nợ lãi đạt 30,4% dự toán, phản ánh nghĩa vụ nợ vẫn trong tầm kiểm soát.

Đáng chú ý, tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 đã được phân bổ lên tới hơn 1.026 nghìn tỷ đồng (bao gồm cả phần địa phương bổ sung), tiếp tục khẳng định vai trò "đòn bẩy" của đầu tư công đối với tăng trưởng. Song song với đó, ngân sách vẫn ưu tiên mạnh cho các nhiệm vụ an sinh xã hội và ổn định vĩ mô, từ hỗ trợ khắc phục thiên tai, dịch bệnh đến cấp phát gạo cứu đói và bình ổn giá xăng dầu; việc tạm ứng 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cho thấy mục tiêu kiểm soát lạm phát vẫn được đặt lên hàng đầu.

Mặc dù chi tăng nhanh, cân đối ngân sách vẫn được đảm bảo nhờ sự chủ động trong điều hành và huy động vốn. Tính đến ngày 25/3/2026, Chính phủ đã phát hành thành công 80,1 nghìn tỷ đồng trái phiếu với kỳ hạn bình quân hơn 10 năm và lãi suất khoảng 4,06%/năm, qua đó cho thấy niềm tin của thị trường đối với nền tảng tài khóa vẫn được duy trì và tạo thêm dư địa tài trợ cho các chương trình chi tiêu lớn. Đồng thời, công tác quản lý thu cũng được tăng cường nhằm bù đắp phần hụt thu khi cơ quan thuế đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, kiến nghị xử lý hàng chục nghìn tỷ đồng và thu hồi đáng kể nợ đọng thuế, cũng như siết chặt quản lý các lĩnh vực mới như thương mại điện tử.

Tuy vậy, nhìn về trung hạn, áp lực ngân sách có thể gia tăng nếu đà phục hồi kinh tế không rõ nét, trong bối cảnh vừa phải duy trì các chính sách hỗ trợ (làm giảm thu) vừa tiếp tục mở rộng chi tiêu. Điều này đòi hỏi chính sách tài khóa cần được điều hành thận trọng hơn, đồng thời tập trung nâng cao chất lượng nguồn thu theo hướng bền vững, giảm phụ thuộc vào yếu tố chu kỳ và các nguồn thu biến động mạnh như tài nguyên hay thương mại quốc tế.