Thu phí giao thông nội đô Hà Nội từ 2028: Dùng "công cụ kinh tế" để hạn chế xe cá nhân

Lộ trình thu phí xe cá nhân

Từ năm 2028, Hà Nội dự kiến bắt đầu thu phí phương tiện cơ giới đi vào khu vực Vành đai 1, trước khi mở rộng dần ra Vành đai 2 và Vành đai 3 trong các năm tiếp theo.

Theo dự thảo Nghị quyết đang được UBND TP Hà Nội lấy ý kiến nhân dân và các chuyên gia. Lộ trình thu phí sẽ triển khai theo từng giai đoạn: khu vực trong Vành đai 1 từ ngày 1/1/2028, Vành đai 2 từ ngày 1/1/2030 và Vành đai 3 từ ngày 1/1/2032.

Đây là nội dung đáng chú ý trong nhóm giải pháp hạn chế phương tiện cá nhân, ứng dụng công nghệ cao vào quản lý giao thông và phát triển vận tải công cộng mà thành phố Hà Nội đang xây dựng.

Sở Xây dựng Hà Nội nhận định, khu vực nội đô đang chịu áp lực giao thông ngày càng lớn khi lượng xe cá nhân tăng nhanh trong nhiều năm liên tiếp, trong khi quỹ đất dành cho giao thông vẫn hạn chế. Tình trạng ùn tắc thường xuyên xảy ra tại các trục đường chính và khu vực trung tâm không chỉ kéo dài thời gian di chuyển mà còn làm tăng chi phí xã hội, ô nhiễm không khí và phát thải.

Theo thống kê của thành phố, Hà Nội hiện có khoảng 8,1 triệu phương tiện cơ giới đường bộ, gồm khoảng 1,1 triệu ôtô và gần 7 triệu xe máy. Chưa kể mỗi ngày còn có khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các tỉnh, thành khác lưu thông tại Thủ đô. Đáng chú ý, khoảng 95% xe máy đang sử dụng xăng.

Trong bối cảnh đó, Hà Nội cho rằng việc áp dụng công cụ kinh tế thông qua thu phí vào nội đô là giải pháp cần thiết để điều tiết nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân, từ đó giảm lưu lượng xe và khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng.

Việc lựa chọn triển khai trước ở khu vực Vành đai 1 được lý giải do đây là nơi có mật độ dân cư và phương tiện cao nhất, đồng thời thường xuyên xảy ra ùn tắc nghiêm trọng. Sau khi đánh giá hiệu quả, thành phố sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng ra các vành đai lớn hơn nhằm đồng bộ quản lý giao thông đô thị.

Liệu giao thông công cộng có đủ sức thay thế xe cá nhân?

Câu chuyện thu phí phương tiện vào nội đô không phải là đề xuất mới. Từ năm 2017, HĐND TP Hà Nội đã thông qua đề án tăng cường quản lý phương tiện cá nhân, trong đó xác định nghiên cứu thu phí xe vào khu vực ùn tắc là một giải pháp trọng tâm. Đến cuối năm 2021, một đề án cụ thể từng được đưa vào chương trình dự kiến của kỳ họp HĐND thành phố nhưng sau đó phải rút lại vì còn nhiều băn khoăn về tính khả thi.

Những tranh luận khi đó chủ yếu xoay quanh hạ tầng giao thông công cộng chưa đáp ứng đủ nhu cầu đi lại, nguy cơ dồn ùn tắc ra khu vực cửa ngõ, cũng như việc xác định mức phí thế nào để vừa đủ sức điều tiết giao thông nhưng không tạo thêm áp lực tài chính cho người dân.

Hiện nay, Hà Nội đã mở rộng đáng kể mạng lưới vận tải công cộng với 129 tuyến xe buýt cùng gần 2.000 phương tiện hoạt động. Thành phố cũng đang đẩy nhanh tiến độ các tuyến metro và hệ thống giao thông kết nối. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng năng lực vận tải công cộng vẫn chưa đủ hấp dẫn để người dân từ bỏ xe cá nhân, đặc biệt ở các khu vực ngoại thành hoặc nơi kết nối chưa thuận tiện.

Liên quan đến hoạt động phương tiện cá nhân trên địa bàn, hồi giữa tháng 5/2026, Hà Nội cũng tiến hành lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố có nội dung quy định một số biện pháp hạn chế sử dụng phương tiện giao thông đường bộ phát thải gây ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố.

Trong dự thảo này, Hà Nội dự kiến từ 1/1/2035 sẽ hạn chế lưu thông một số loại phương tiện giao thông cá nhân trên một số tuyến đường, phần đường… theo khung giờ phù hợp điều kiện thực tế và điều kiện hạ tầng giao thông công cộng.

Thu phí phương tiện cá nhân vào khu vực trung tâm đã được nhiều quốc gia áp dụng như một giải pháp giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường. Tại châu Âu, London và Stockholm là những mô hình tiêu biểu với mức phí được tính theo khu vực hoặc khung giờ cao điểm.

Tại châu Á, Singapore được xem là hình mẫu thành công nhất với hệ thống thu phí điện tử ERP vận hành từ cuối những năm 1990. Nhật Bản và Hàn Quốc cũng áp dụng nhiều biện pháp kinh tế nhằm hạn chế xe cá nhân tại khu vực trung tâm.

Điểm chung của các mô hình này là đều gắn với hệ thống giao thông công cộng phát triển, ứng dụng công nghệ thu phí tự động và hướng tới mục tiêu giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí đô thị.

Với Hà Nội, nhiều chuyên gia cho rằng bài học lớn nhất không nằm ở mức phí, mà ở việc giao thông công cộng có đủ sức thay thế xe cá nhân hay chưa?