Triển lãm về những danh Nho được tôn vinh là Tổ nghề

Đây là hoạt động hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), đồng thời mở đầu chuỗi hoạt động thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.

Trong lịch sử khoa cử Việt Nam, nhiều người đỗ đạt không chỉ tham gia việc nước, đóng góp cho nền giáo dục mà còn đem kiến thức, kỹ thuật tiếp thu được truyền dạy cho cộng đồng, góp phần phát triển các nghề thủ công. Một số người trong số đó được nhân dân tôn vinh là Tổ nghề và thờ phụng tại các đình làng.

Triển lãm giới thiệu 8 vị Tiến sĩ gắn với các nghề thủ công truyền thống, gồm Lương Như Hộc với nghề in mộc bản; Phạm Đôn Lễ với nghề dệt chiếu; Trần Lư với nghề sơn ta; Nguyễn Quang Tán với nghề ép dầu; Phùng Khắc Khoan với nghề dệt lượt; Lê Công Hành với nghề thêu; Nguyễn Thời Trung với nghề thuộc da, đóng giày và Nguyễn Chính với nghề dát thiếc. Bên cạnh đó, triển lãm còn giới thiệu Đặng Huy Trứ, nhà Nho có đóng góp quan trọng trong việc du nhập và phát triển nghề nhiếp ảnh ở Việt Nam.

Thông qua 9 cụm nội dung, câu chuyện về các danh Nho được đặt trong mối liên hệ với những sản phẩm thủ công và thực hành nghệ thuật đương đại. Người xem có thể tìm hiểu nghề in mộc bản qua các tác phẩm khắc gỗ, trình diễn in ấn của nghệ nhân Công Đạt; nghề dệt chiếu qua không gian sắp đặt của họa sĩ Vũ Xuân Đông cùng nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa).

Ở cụm nội dung về nghề sơn ta, các tác phẩm của họa sĩ Trương Hoàng Hải và nhóm nghệ sĩ tham gia cho thấy những cách thể hiện khác nhau trên chất liệu sơn mài truyền thống. Nghề ép dầu được giới thiệu qua tác phẩm điêu khắc, gốm cổ của nhà điêu khắc Thái Nhật Minh và đèn hình chim của nghệ sĩ Đinh Văn Trọng.

Các nghề dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc cũng được thể hiện qua sản phẩm thủ công, thiết kế và tác phẩm nghệ thuật. Đáng chú ý, cụm nội dung về nghề dệt lượt kết hợp thực hành của nghệ nhân La Khê với thiết kế áo dài của sinh viên VNU-SIS và các sáng tác trên chất liệu tơ lụa. Trong khi đó, nghề thêu được giới thiệu qua tác phẩm của nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm và họa sĩ Đoàn Văn Tới.

Riêng câu chuyện về Đặng Huy Trứ và nghề nhiếp ảnh kết nối lịch sử với thực hành hình ảnh đương đại, thông qua tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, nhiếp ảnh gia Phạm Duy và sinh viên ngành Nhiếp ảnh nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội). Khách tham quan còn có thể trải nghiệm chụp ảnh theo phong cách xưa, sử dụng máy ảnh và quy trình xử lý ảnh thủ công.

Một điểm nhấn của triển lãm là hệ thống bia khắc mica do họa sĩ Trần Hậu Yên Thế thực hiện, lấy cảm hứng từ hình tượng bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Cách sử dụng chất liệu hiện đại tạo sự liên kết giữa tư liệu lịch sử và các tác phẩm được trưng bày.

Do nghệ sĩ, giảng viên Nguyễn Thế Sơn giám tuyển, triển lãm quy tụ nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân và người trẻ. Thay vì chỉ giới thiệu tiểu sử các nhân vật, trưng bày đặt câu chuyện lịch sử bên cạnh những sản phẩm, kỹ thuật và cách thực hành nghệ thuật hôm nay.

Qua đó, triển lãm gợi mở một góc nhìn khác về truyền thống khoa bảng Việt Nam: Tri thức không chỉ được thể hiện qua sách vở, các kỳ thi mà còn được vận dụng vào lao động, sản xuất và truyền dạy nghề nghiệp. Những đóng góp của các nhà khoa bảng vì thế vẫn hiện diện trong đời sống qua các nghề thủ công được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Triển lãm diễn ra từ ngày 9/11 đến 5/12/2026 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám.