Trưng bày về truyền thống hiếu học vùng đất Sơn Tây

Trưng bày khai mạc ngày 7/11, hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Nội dung giới thiệu các giá trị tiêu biểu của di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám và truyền thống hiếu học, khoa bảng của vùng đất Sơn Tây.

Là trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, Quốc Tử Giám Thăng Long có hơn 700 năm tồn tại, đào tạo nhiều thế hệ nhân tài. Nơi đây từng có những nhà giáo uy tín như Tư nghiệp Chu Văn An, Tế tửu Nguyễn Trực, Phùng Khắc Khoan, Tư nghiệp Nguyễn Bá Lân... góp phần đào tạo nhiều bậc đại khoa, hiền tài cho đất nước.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám hiện còn lưu giữ 82 bia Tiến sĩ triều Lê - Mạc, được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới. Các bia đá khắc tên những người đỗ đại khoa từ năm 1442 đến năm 1779, cung cấp tư liệu quan trọng về lịch sử giáo dục và khoa cử Việt Nam thời quân chủ.

Từ câu chuyện về Quốc Tử Giám Thăng Long, trưng bày giới thiệu truyền thống khoa bảng của Sơn Tây, vùng đất thuộc xứ Đoài. Theo phạm vi địa danh Sơn Tây được xác định trên bản đồ năm 1909 và 1940, vùng đất này có 70 người đỗ đại khoa, trong đó 40 người có tên trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Nhiều nhà khoa bảng quê Sơn Tây từng đảm nhiệm công việc giảng dạy, quản lý tại Quốc Tử Giám như Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Bá Lân, Phan Cận, Nguyễn Quý Hiển. Trưng bày cũng giới thiệu các Giám sinh người Sơn Tây từng theo học tại đây, trong đó có Nguyễn Thì Lượng, Phan Nhuệ...

Thời quân chủ, hệ thống giáo dục ở Sơn Tây gồm trường công và trường tư. Bên cạnh các trường công từ cấp tỉnh đến huyện, nhiều nhà Nho, người đỗ đạt như Nguyễn Trực, Phan Huy Chú, Phan Huy Vịnh... mở lớp tại các làng xã, góp phần duy trì việc học trong cộng đồng.

Truyền thống khoa bảng của Sơn Tây còn được thể hiện qua những dòng họ có nhiều thế hệ đỗ đạt như họ Phan Huy ở Sài Sơn, họ Lê ở Mai Trai, họ Kiều ở Đông Sàng và họ Đỗ ở Hương Ngải. Trong đó, họ Phan Huy ở Sài Sơn nổi tiếng về khoa bảng, văn chương thời Lê Trung hưng. Vùng đất này còn gắn với tên tuổi các danh nhân như Giang Văn Minh, Kiều Phú, Lê Anh Tuấn, Nguyễn Nham... Nguyễn Nham là người soạn văn bia Đề danh Tiến sĩ cho các khoa thi năm 1664, 1680, 1694 và 1710.

Hiện nay, các di tích gắn với truyền thống Nho học như Văn miếu Sơn Tây, Văn chỉ Đông Sàng, Thế Trụ, Hương Ngải, Phùng Xá... vẫn được chính quyền và người dân địa phương quan tâm bảo tồn.

Bên cạnh trưng bày tư liệu, chương trình còn có các hoạt động nghệ thuật, giới thiệu làng nghề, tái hiện trường thi xưa và trải nghiệm giáo dục dành cho học sinh. Các hoạt động giúp công chúng tìm hiểu về lịch sử Quốc Tử Giám Thăng Long và truyền thống khoa bảng Sơn Tây, đồng thời giới thiệu những giá trị di sản văn hóa của địa phương.