Trường Y cần tăng cường đào tạo các kỹ năng giao tiếp, ứng xử trong môi trường bệnh viện

Hình ảnh sinh viên mặc áo blouse trắng livestream tại bệnh viện, phát ngôn phản cảm trên mạng xã hội hay có lời lẽ thiếu tôn trọng người bệnh đã khiến dư luận không khỏi lo ngại về phẩm chất của đội ngũ nhân viên y tế trong tương lai. Không ít ý kiến cho rằng nguyên nhân xuất phát từ việc điểm chuẩn đầu vào ngành Y không còn quá cao như trước.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của người làm chuyên môn, BS Nguyễn Huy Hoàng cho rằng đây là cách lý giải chưa đầy đủ. Bởi, vấn đề cốt lõi nằm ở việc hệ thống giáo dục y khoa vẫn thiên về đánh giá năng lực học thuật, trong khi những phẩm chất như lòng trắc ẩn, khả năng giao tiếp, kiểm soát cảm xúc và tính chuyên nghiệp chưa được chú trọng đúng mức ngay từ khâu tuyển sinh cũng như trong quá trình đào tạo. Đây cũng là thời điểm cần nhìn lại toàn diện cách tuyển chọn và bồi dưỡng những người sẽ đảm nhận sứ mệnh chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trở thành bác sĩ tốt, điểm cao chưa đủ

Những ngày qua, dư luận khỏi bức xúc trước một số vụ việc liên quan đến sinh viên y khoa có hành vi phản cảm trên mạng xã hội và trong môi trường bệnh viện. Những hình ảnh mặc áo blouse trắng để livestream, phát ngôn thiếu chuẩn mực hay những lời nói mang tính đe dọa người bệnh đã làm tổn thương niềm tin của xã hội đối với đội ngũ nhân viên y tế tương lai.

Sau các vụ việc, không ít ý kiến cho rằng nguyên nhân xuất phát từ việc điểm chuẩn đầu vào ngành Y không còn ở mức quá cao như trước. Tuy nhiên, theo BS Nguyễn Huy Hoàng, đây là cách nhìn chưa toàn diện. Nhiều năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Y tế vẫn duy trì ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào khá nghiêm ngặt đối với nhóm ngành sức khỏe. Đặc biệt, tại các trường đào tạo y khoa hàng đầu, điểm trúng tuyển vẫn luôn nằm trong nhóm cao nhất cả nước.

"Việc xảy ra những hành vi lệch chuẩn ngay tại những trường có điểm đầu vào rất cao cho thấy không thể lấy điểm thi để lý giải toàn bộ vấn đề về y đức. Một học sinh giỏi các môn khoa học tự nhiên chưa chắc đã là người có khả năng đồng cảm, biết lắng nghe hay kiểm soát cảm xúc trong môi trường nghề nghiệp đặc thù như ngành y", BS Hoàng nhận định.

Theo vị bác sĩ, hệ thống tuyển sinh hiện nay chủ yếu đánh giá năng lực học tập thông qua các môn Toán, Hóa, Sinh hoặc kết quả học tập phổ thông. Đây là điều kiện cần để theo học ngành Y, nhưng chưa phải điều kiện đủ để trở thành một người thầy thuốc.

"Ngoài kiến thức chuyên môn, nghề y còn cần lòng nhân ái, khả năng giao tiếp, sự bình tĩnh trước áp lực và ý thức tôn trọng người bệnh. Những phẩm chất đó rất khó được phản ánh chỉ bằng điểm số", ông nói.

BS Nguyễn Huy Hoàng cho rằng Việt Nam cần nghiên cứu bổ sung các phương pháp đánh giá năng lực tâm lý - xã hội trong tuyển sinh ngành sức khỏe. Nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Australia hay Canada đã áp dụng các bài đánh giá tình huống (Situational Judgement Test - SJT) hoặc hệ thống phỏng vấn đa trạm (Multiple Mini Interviews - MMI) nhằm xem xét khả năng ứng xử, đạo đức, kỹ năng giao tiếp và mức độ đồng cảm của thí sinh trước khi quyết định tuyển chọn.

Theo ông, đây không phải là những bài kiểm tra nhằm "đánh trượt" người học, mà giúp các trường có thêm căn cứ để lựa chọn những ứng viên phù hợp với đặc thù của nghề chăm sóc sức khỏe.

Tuyển đúng người, đào tạo đúng cách

Bên cạnh việc hoàn thiện quy trình tuyển sinh, BS Nguyễn Huy Hoàng cho rằng xây dựng y đức không thể chỉ trông chờ vào "đầu vào". Quan trọng hơn là quá trình đào tạo và môi trường thực hành lâm sàng.

Theo ông, thế hệ sinh viên hiện nay lớn lên trong môi trường số, nơi mạng xã hội trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục y khoa: ngoài đạo đức nghề nghiệp truyền thống còn phải trang bị cho sinh viên ý thức về tính chuyên nghiệp trên không gian mạng.

"Mặc áo blouse trắng đồng nghĩa với việc mỗi lời nói, mỗi hành động đều có thể tác động đến hình ảnh của ngành y. Bệnh viện không phải nơi để tạo nội dung giải trí hay chạy theo lượt xem trên mạng xã hội. Sinh viên cần hiểu rằng ngay cả hoạt động trên môi trường số cũng phải tuân thủ những chuẩn mực nghề nghiệp", BS Hoàng chia sẻ.

Ông cho rằng các trường y cần tăng cường các học phần về kỹ năng giao tiếp, đạo đức nghề nghiệp, ứng xử trong môi trường bệnh viện cũng như giáo dục về trách nhiệm sử dụng mạng xã hội. Đồng thời, bệnh viện thực hành cần siết chặt công tác giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm để hình thành môi trường đào tạo chuyên nghiệp.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, một tín hiệu tích cực là từ ngày 1/1/2027, theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh, người tốt nghiệp ngành y muốn được cấp giấy phép hành nghề sẽ phải vượt qua Kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề do Hội đồng Y khoa Quốc gia tổ chức.

Ông kỳ vọng kỳ thi này sẽ không chỉ đánh giá kiến thức chuyên môn mà còn chú trọng các năng lực thực hành, kỹ năng giao tiếp, ứng xử với người bệnh và tính chuyên nghiệp. Đây sẽ là một "bước lọc" quan trọng trước khi bác sĩ chính thức hành nghề, góp phần chuẩn hóa chất lượng nguồn nhân lực y tế.

Tuy nhiên, theo BS Hoàng, dù có thêm các kỳ thi hay các phương thức tuyển sinh mới thì điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng văn hóa y đức trong suốt quá trình đào tạo. "Không có bài kiểm tra nào có thể bảo đảm một con người sẽ giữ được y đức suốt cả cuộc đời hành nghề. Điều đó cần được nuôi dưỡng từng ngày từ giảng đường, bệnh viện đến môi trường làm việc, thông qua sự nêu gương của giảng viên, các bác sĩ đi trước và hệ thống giám sát nghề nghiệp", ông nhấn mạnh.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, những vụ việc vừa qua là lời cảnh báo để các cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý nhìn lại toàn bộ quy trình tuyển sinh, đào tạo và đánh giá nhân lực y tế. Xử lý nghiêm các cá nhân vi phạm là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống đủ sức phát hiện, bồi dưỡng và gìn giữ những giá trị cốt lõi của nghề y.

"Bệnh nhân khi tìm đến bệnh viện không chỉ mong gặp một bác sĩ giỏi chuyên môn, mà còn mong được lắng nghe, được tôn trọng và được đối xử bằng sự thấu cảm. Đó mới là giá trị bền vững nhất của nghề y và cũng là điều mà giáo dục y khoa cần hướng tới trong giai đoạn mới", BS Nguyễn Huy Hoàng chia sẻ.