Từ vụ trẻ bị đánh ở chùa Bầu: Cần tăng cường giám sát để trẻ em được bảo vệ tốt hơn tại các cơ sở nuôi dưỡng

Cần chuẩn hóa việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ

Theo bà Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân, tổ chức trong vụ việc thì cần chờ cơ quan chức năng xác minh, kết luận. Tuy nhiên, có một nguyên tắc không cần phải chờ: "Không một đứa trẻ nào có thể bị đặt ra ngoài sự bảo vệ của pháp luật".

Theo nữ đại biểu TPHCM, khi một cơ sở thường xuyên tiếp nhận trẻ em về cư trú, ăn ở, học tập và chăm sóc lâu dài, hoạt động này không còn thuần túy là sinh hoạt nội bộ của nhà chùa mà về bản chất là hoạt động trợ giúp xã hội đối với trẻ em.

Bà Võ Ngọc Thanh Trúc dẫn Điều 55 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, theo đó tổ chức tôn giáo được tham gia các hoạt động giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, từ thiện, nhân đạo theo quy định của pháp luật có liên quan. Trong khi đó, Luật Trẻ em nghiêm cấm các hành vi bạo lực, hành hạ, ngược đãi trẻ em, đồng thời quy định trách nhiệm bảo vệ trẻ em trong nhiều môi trường khác nhau.

Từ góc độ tổ chức việc chăm sóc, đại biểu Trịnh Tú Anh (đoàn Lâm Đồng), Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, cần yêu cầu các trụ trì, nhà chùa tách biệt rõ ràng giữa hoạt động tín ngưỡng và hoạt động bảo trợ xã hội. Nếu nhà chùa tiếp nhận và nuôi dưỡng trẻ lâu dài, cần thành lập cơ sở bảo trợ xã hội ngoài công lập.

Ngoài ra, nhân sự chăm sóc trẻ cũng phải có nghiệp vụ sư phạm hoặc công tác xã hội, thay vì phụ thuộc vào lực lượng hỗ trợ không chuyên.

Cùng với việc chuẩn hóa hoạt động chăm sóc, công tác giám sát cũng cần được thực hiện thường xuyên hơn, thay vì chỉ được chú ý sau khi xảy ra vụ việc. Theo đó, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị rà soát, lập danh sách đầy đủ các cơ sở đang nuôi dưỡng trẻ. Mỗi cơ sở cần có quy chế bảo vệ trẻ bằng văn bản, quy định rõ các hành vi không được phép và yêu cầu bảo đảm an toàn, tôn trọng trẻ trong quá trình chăm sóc.

Việc giám sát cần có sự phối hợp giữa các tổ chức, cơ quan chức năng, người làm công tác xã hội, kết hợp kiểm tra định kỳ với đột xuất, thay vì chỉ rà soát trong thời gian ngắn sau mỗi vụ việc gây chú ý. Việc kiểm tra không chỉ dựa vào giấy tờ, báo cáo mà phải tìm hiểu thực tế đời sống của trẻ.

Tăng giám sát, phát hiện sớm nguy cơ, để trẻ có thể lên tiếng

Cùng với việc tăng cường giám sát tại các cơ sở nuôi dưỡng, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cho rằng cần tạo điều kiện để trẻ nhỏ có thể lên tiếng khi bị xâm hại hoặc cảm thấy không an toàn.

Theo bà, số điện thoại Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111 và thông tin cán bộ bảo vệ trẻ em tại địa phương cần được đặt ở nơi trẻ dễ thấy, dễ tiếp cận. Trẻ cũng cần được phản ánh trong không gian riêng tư, không phải xin phép người chăm sóc.

"Trẻ yếu thế không chỉ cần cơm ăn, áo mặc và chỗ ở, mà còn cần sự gắn bó ổn định, được học tập, chăm sóc sức khỏe, tâm lý và giữ liên hệ với thế giới bên ngoài", bà nói.

Từ yêu cầu quản lý, đại biểu Trịnh Tú Anh nhấn mạnh cần định danh và "số hóa" hồ sơ trẻ em yếu thế. Theo bà, tất cả trẻ em đang được nuôi dưỡng tập trung phải được đăng ký khai sinh, cấp mã số định danh cá nhân, kết nối dữ liệu dân cư VNeID và lập sổ theo dõi sức khỏe, tâm lý.

Ở cấp cơ sở, đại biểu Trịnh Tú Anh đề nghị phát huy vai trò của mạng lưới bảo vệ trẻ em cấp xã, phường. Cụ thể, Công an xã, phường, Hội LHPN cấp cơ sở và cán bộ trẻ em phải thường xuyên sâu sát, khảo sát thực tế định kỳ tại các cơ sở nuôi dưỡng trẻ tập trung trên địa bàn, không chỉ dừng lại ở việc nghe báo cáo trên giấy.

"Chăm sóc trẻ em cơ nhỡ là một nghĩa cử cao đẹp, nhưng cần có những tiêu chuẩn pháp lý và kỹ thuật quản lý chuyên nghiệp", đại biểu Trịnh Tú Anh nói.

Ở một khía cạnh khác của công tác phòng ngừa, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề xuất xây dựng bộ chỉ báo rủi ro để có thể kích hoạt kiểm tra khi xuất hiện những dấu hiệu như trẻ thường xuyên có thương tích không rõ nguyên nhân, sợ hãi người chăm sóc, bỏ học, bị cô lập, không được liên hệ với gia đình; cơ sở liên tục thay đổi người chăm sóc hoặc hồ sơ giám hộ không đầy đủ.

Theo bà, hiệu quả quản lý không nên chỉ được đo bằng số vụ việc đã xử lý mà còn bằng số nguy cơ được nhận diện trước khi trở thành tổn thương; số cơ sở có nguy cơ cao được kiểm tra; số người chăm sóc được sàng lọc và số trẻ được gặp riêng cán bộ bảo vệ trẻ em.

Không nên chờ mạng xã hội phát hiện vụ việc

Với những giải pháp trên, theo bà Võ Ngọc Thanh Trúc, nhằm chuyển công tác bảo vệ trẻ từ cách tiếp cận chủ yếu là xử lý sau vụ việc sang chủ động phòng ngừa, nhận diện nguy cơ sớm.

Theo bà, việc phải chờ một đoạn clip lan truyền mới biết một đứa trẻ có thể đã bị hành hạ cho thấy những khoảng trống trong công tác phòng ngừa cần được nhìn nhận.

"Chúng ta đang quen vận hành một hệ thống phản ứng: chờ có hậu quả, có dư luận phẫn nộ rồi mới kiểm tra, xử lý", bà nhận xét.

Trong khi đó, Luật Trẻ em quy định bảo vệ trẻ em được thực hiện theo ba cấp độ: phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp.

"Mạng xã hội có thể giúp phơi bày một vụ việc bị che khuất, nhưng không thể trở thành hệ thống thanh tra duy nhất của xã hội", bà Võ Ngọc Thanh Trúc nói.

Theo nữ đại biểu, một xã hội thực sự bảo vệ trẻ em không chỉ là xã hội xử lý nghiêm sau mỗi đoạn clip, mà phải là nơi không để một đứa trẻ chịu đựng đến mức tổn thương trở thành bằng chứng thì người lớn mới nhận ra nguy cơ.

Ngày 11/8, mạng xã hội xuất hiện video dài khoảng 40 giây ghi cảnh một bé trai là chú tiểu tại chùa Bầu bị một người đàn ông đầu trọc, mặc quần áo nâu sồng dùng roi đánh liên tiếp.

Trong video, bé trai vừa khóc vừa van xin: "Em đau lắm rồi, em chảy máu rồi". Gần đó, bốn chú tiểu khác ngồi bệt dưới nền nhà, co cụm người.

Hiện vụ việc đang được cơ quan chức năng làm rõ. Đại diện chùa Bầu cho biết người đánh các cháu không phải tu sĩ mà là một Phật tử đến làm công quả.

Chùa Bầu (Phật Quang Tự) nằm trên đường Nguyễn Tất Thành, phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ. Theo thông tin được công bố hồi tháng 3/2026, chùa Bầu đang nuôi dưỡng khoảng 100 trẻ em mồ côi, bị bỏ rơi hoặc có hoàn cảnh khó khăn.