Tuổi thơ không điện thoại: Hiệu quả từ mô hình của một ngôi làng Ireland

Sức mạnh của cộng đồng

Nằm bên bờ biển Ireland, thị trấn Greystones mang vẻ yên bình hiếm thấy: Bãi sỏi trải dài, trẻ em nô đùa, người lớn tản bộ dưới ánh nắng. Tuy nhiên, điều khiến nơi đây trở nên đặc biệt không chỉ là cảnh sắc, mà là một "thí nghiệm xã hội" đang lan tỏa ra toàn cầu.

Mệt mỏi vì chứng kiến trẻ em tiểu học phải vật lộn với những cám dỗ trực tuyến, thị trấn Greystones đã đề xuất một quy định cấm trẻ em dưới 13 tuổi sử dụng điện thoại thông minh. Từ giáo viên đến chủ cửa hàng, tất cả đều chung tay bảo vệ thế hệ trẻ trước tác động tiêu cực của công nghệ.

Thay vì để mỗi phụ huynh phải đơn độc trong cuộc chiến "con nhà người ta có điện thoại", Greystones chọn cách tiếp cận tập thể. Chiến dịch mang tên "It Takes a Village" (Cần cả một ngôi làng) được khởi xướng từ năm 2023 bởi các phụ huynh và hiệu trưởng địa phương. Bà Jennifer Whitmore, nghị sĩ đồng thời là một phụ huynh tại đây, nhận định: "Mạng xã hội là vấn đề mang tính tập thể, nên cách giải quyết cũng phải mang tính hệ thống".

Tại Ireland, một quốc gia là trụ sở châu Âu của các gã khổng lồ công nghệ như Google, Meta, Microsoft và Apple - nơi trẻ em thường có điện thoại riêng từ năm 9 tuổi, nỗ lực này đã chạm đến sự đồng cảm của tất cả mọi người, từ tiểu thương đến các chính trị gia quốc gia. Ngay cả Phó Thủ tướng Ireland Simon Harris cũng ủng hộ dự án, khẳng định không thể để sức khỏe tâm thần của giới trẻ bị đem ra làm "thí nghiệm" cho các nền tảng mạng xã hội.

Sáng kiến này không chỉ dừng lại ở quy mô địa phương. Nó đã trở thành hình mẫu cho nhiều nơi khác tại Ireland và lan sang cả Anh. Tại Anh, các chiến dịch vận động như "Smartphone Free Childhood" lấy cảm hứng trực tiếp từ Greystones. Các chính trị gia cũng bắt đầu đề xuất các biện pháp kiểm soát tương tự.

Bảo vệ sức khỏe tâm thần

Bà Rachel Harper, hiệu trưởng trường tiểu học St. Patrick và là người đi đầu sáng kiến, cho biết mục tiêu là giúp trẻ em có thời gian để thích nghi dần với tương lai kỹ thuật số thay vì bị "nhấn chìm" trong đó. Phong trào nảy sinh khi học sinh quay lại trường sau đại dịch Covid. Cô Harper bàng hoàng khi thấy quá nhiều nước mắt rơi nơi cổng trường. Các hiệu trưởng và phụ huynh khác cũng báo cáo tình trạng tương tự: Trẻ khó ngủ, bỏ học, tải các ứng dụng tính calo (để giảm cân cực đoan), hoặc quá hoảng loạn vì những tin nhắn nhận được từ đêm hôm trước đến mức không thể tập trung học.

"Nếu chúng ta không hành động ngay bây giờ thì 5 năm nữa, liệu trẻ 5-6 tuổi đã có điện thoại riêng?", bà nói.

Eoghan Cleary, một giáo viên tại trường trung học Temple Carrig, cũng lên tiếng cảnh báo: "Câu nói tôi thường nghe nhất từ học sinh là: 'Em ước mình không phải nhìn thấy những cảnh chém giết hay cưỡng bức trên mạng nữa'".

Sau khi khảo sát 800 phụ huynh với kết quả hơn một nửa cho biết con cái họ đang lo âu và cần hỗ trợ tâm lý, thị trấn quyết định đã đến lúc phải hành động. Các tình nguyện viên vốn chỉ lo trang trí Giáng sinh hay diễu hành ngày Thánh Patrick nay chuyển trọng tâm sang dự án chống lo âu này.

Thị trấn tạo ra nhiều hoạt động thay thế: Tiệc bãi biển không điện thoại, câu lạc bộ thanh thiếu niên, các chương trình thể thao… nhằm khuyến khích trẻ giao tiếp và vận động ngoài đời thực.

Hiệu quả rõ rệt

Kết quả sau 3 năm thực hiện:

- 70% phụ huynh ký cam kết không mua thiết bị thông minh cho con trước cấp hai (khoảng 12 tuổi).

- Áp lực đồng trang lứa gần như biến mất.

- Trẻ em dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động ngoài trời, thể thao và giao lưu trực tiếp.

Tại phố chính Church Road, các cửa hàng địa phương như siêu thị SuperValu của Paddy Holohan luôn sẵn sàng hỗ trợ những đứa trẻ không có điện thoại nếu chúng cần gọi cho cha mẹ. "Mọi thứ không nhất thiết phải diễn ra trên mạng", ông nói.

Dù áp lực từ công nghệ và các nội dung độc hại vẫn hiện hữu, Greystones đã tạo ra một sự chuyển biến lớn. Phụ huynh cho biết áp lực phải mua điện thoại cho con đã gần như biến mất. Các giáo viên tại trường St. Patrick nhận thấy học sinh tỉnh táo hơn vào buổi sáng. Trẻ em bắt đầu hẹn gặp trực tiếp, chơi ngoài trời nhiều hơn và đơn giản là "được sống đúng với lứa tuổi".

Thầy giáo Cleary nhấn mạnh: "Những gì Greystones làm được đã chứng minh rằng phụ huynh và cộng đồng không hề bất lực. Đây là một giải pháp tạm thời nhưng cần thiết để mua thêm thời gian cho trẻ em trưởng thành".

Tại Greystones hiện nay, những đứa trẻ như Bodie hay Charlie vẫn đang tận hưởng niềm vui từ việc sưu tầm tiền xu thay vì mải mê lướt màn hình. Mục tiêu rất đơn giản: Trang bị cho trẻ kỹ năng sống trước khi để chúng bước vào thế giới số đầy rẫy rủi ro.

Bodie Mangan Gisler (12 tuổi) cho rằng điện thoại thông minh khá tiện dụng. Chẳng hạn, cậu bé sưu tập tiền xu và nếu muốn biết giá trị của một đồng xu đặc biệt hay thành phần kim loại của nó, cậu có thể mượn điện thoại của mẹ để tra cứu. Hầu hết trẻ em 12 tuổi sẽ đòi hỏi một chiếc điện thoại riêng nhưng Bodie thì không. "Cháu muốn sống thọ và khỏe mạnh," cậu chia sẻ.

Bạn của cậu, Charlie Hess, cũng là một người sưu tập tiền xu, gật đầu đồng ý. Charlie muốn có điện thoại khi lên 15 hoặc 16 tuổi. Còn hiện tại, cậu bảo: "Cháu nghĩ mình có nhiều việc thú vị hơn để làm".