Ước gì chị mình đừng quá giỏi giang

Cô Thanh Tâm kính mến!

Cháu là con trai út trong một gia đình có hai chị em. Chị hơn cháu 11 tuổi. Cháu viết những dòng này trong một tâm trạng rất khó gọi tên. Nếu kể ra, có lẽ nhiều người sẽ bảo cháu "sướng không biết đường sướng", thậm chí có người còn cho rằng cháu ích kỷ khi thấy buồn vì chị gái mình quá giỏi.

Bố mẹ cháu đều là công chức nhà nước. Nhà cháu không giàu, nhưng tuổi thơ của hai chị cháu chưa bao giờ thiếu thốn tình cảm. Bố mẹ luôn dành cho chúng cháu những gì tốt nhất trong khả năng của mình.

Chỉ có điều, cháu sinh ra trong một ngôi nhà mà gần như mọi góc đều có dấu ấn của chị. Chị hơn cháu 11 tuổi nên khi cháu bắt đầu biết nhận thức, chị đã có cả một "kho thành tích". Chị học giỏi Văn, giỏi tiếng Anh, chơi cờ vua cao tay, hát hay. Chị đi thi đâu thường có giải đó. Và bố mẹ nào cũng thích trưng thành tích của con cả! Phòng khách nhà cháu có một chiếc tủ kính lớn bao quanh khung cửa sổ. Trong đó là cúp, huy chương, những món quà chị từng nhận. Có cả một chú chó bông rất nhỏ, phần thưởng từ một cuộc thi hát ở phường mà chị tham gia khi còn bé. Bức tường nối phòng khách với bếp kín đặc giấy khen của chị và ảnh các sự kiện chị tham gia.

Cháu lớn lên giữa những thứ ấy. Thực ra cháu cũng không phải đứa trẻ kém cỏi. Cháu học khá giỏi, luôn đứng đầu lớp. Cháu cũng có giấy khen, thầy cô cũng khen cháu nhiều. Bố mẹ cũng chọn khung đẹp treo giấy khen của cháu. Nhưng tất cả chỉ là vài ô vuông nhỏ trên "bức tường danh vọng" đó.

 Bố mẹ chưa bao giờ so sánh hai chị cháu, cũng không bao giờ nói "con phải bằng chị". Ngược lại, bố mẹ luôn động viên cháu theo cách riêng của mình. Nhưng mỗi khi khách đến nhà, cháu lại có cảm giác mình biến mất. Mọi người đi quanh phòng khách, nhìn những chiếc cup của chị, đọc giấy khen của chị. Họ hỏi bố mẹ: "Ngày trước cháu ấy giỏi thế này à?", "Sao chị vừa học giỏi vừa hát hay thế?", "Chơi cờ vua còn đoạt giải cơ à?"… Rồi những câu chuyện về chị cứ nối dài.

Cháu thường ngồi bên cạnh, cười theo. Có những lần cháu thấy khó chịu nhưng không biết mình khó chịu vì điều gì. Cháu không ghét chị. Thật sự không. Chị là người rất thương cháu. Vì hơn nhiều tuổi nên từ bé chị đã chăm sóc cháu. Chị nhường cháu đồ ăn, nhường cháu phòng, mua quà cho cháu. Khi cháu đi học xa, chị vẫn thường xuyên gọi điện hỏi han. Chị cũng chẳng bao giờ khoe thành tích trước mặt cháu hay tỏ ra mình hơn cháu. Chị thậm chí còn rất giản dị. Nếu chỉ nhìn chị, có lẽ chẳng ai nghĩ chị là người có một bảng thành tích dài như vậy. Nhưng chị cứ xuất hiện là mọi người chú ý. Sau này chị học Tiến sĩ Kinh tế ở Hà Lan. Khi tốt nghiệp, trường muốn giữ chị lại, những công ty chị từng thực tập cũng muốn mời chị làm việc. Có một công ty của Pháp sẵn sàng trả chị mức lương rất cao. Nhưng chị lại quyết định về Việt Nam để ở gần chăm sóc bố mẹ.

Cháu vừa tự hào vừa… thấy mình nhỏ bé. Hiện giờ cháu đã tốt nghiệp đại học và đang học Thạc sĩ Quản trị công ở Australia. Cháu biết đó là điều đáng tự hào. Nhưng mỗi khi nghĩ đến chị, cháu lại thấy những gì mình làm dường như chưa đủ. Có lúc cháu tự hỏi: "Bao giờ mình mới có một thứ gì đó khiến mọi người nhìn mình như cách họ nhìn chị?". Cháu sợ nhất là cảm giác này sẽ đi theo mình cả đời. Cháu cũng từng thấy mình ích kỷ khi nghĩ: Giá như chị bình thường hơn một chút thì tốt biết bao.

Ngay sau khi nghĩ như vậy, cháu lại thấy có lỗi. Chị không cướp của cháu tình yêu của bố mẹ. Chị không chê cháu kém. Chị không tranh giành bất cứ thứ gì với cháu. Chị thậm chí còn luôn đứng về phía cháu. Vậy tại sao cháu vẫn có cảm giác mình đang sống dưới cái bóng của chị? Có phải cháu đang ghen tị với chính người mình yêu thương? Có phải sâu trong lòng, cháu vẫn muốn bố mẹ và mọi người một lần nào đó nhìn cháu mà không cần phải đi qua hình ảnh của chị?

Cháu không muốn trở thành một người em trai luôn khó chịu khi chị thành công. Cháu cũng không muốn một ngày nào đó vì cảm giác thua kém mà làm tổn thương chị. Cháu muốn có thể nghe người khác khen chị mà vui thật lòng. Muốn nhìn những chiếc cup trong tủ kính mà không thấy mình bé lại. Muốn trở về nhà, ngồi cạnh chị và thấy mình là chính mình, chứ không phải "em trai của một người quá giỏi".

Nhưng cháu chưa biết phải bắt đầu từ đâu cô Thanh Tâm ơi.

Em trai của một cô chị gái quá giỏi!

Chào cháu!

Cô muốn nói với cháu trước hết đừng vội kết tội mình vì đã có những lúc không vui khi chị gái được chú ý. Con người có thể đồng thời yêu thương, tự hào, ngưỡng mộ một ai đó và vẫn cảm thấy chạnh lòng khi đứng cạnh họ. Những cảm xúc rất thật, rất người ấy không loại trừ nhau.

Cô nhận ra điều khiến cháu mệt mỏi là câu chuyện cháu đã vô thức tự hình dung về mình suốt nhiều năm: Muốn được nhìn thấy, mình phải có thành tích ngang bằng chị.

Cháu sinh ra sau chị 11 năm. Khi cháu bắt đầu nhận thức về thế giới, chị đã có sẵn một "lịch sử thành công". Những chiếc cup, giấy khen, ảnh biểu diễn… vô tình trở thành phông nền tuổi thơ của cháu. Khách đến nhà khen chị, cháu đã nghe thấy lời khen dành cho chị thành chị ấy đặc biệt, còn mình thì bình thường.

Nhưng hai điều đó hoàn toàn không giống nhau. Chị giỏi không có nghĩa cháu kém. Chị được chú ý không có nghĩa cháu ít được yêu thương. Có một chi tiết đáng quý trong câu chuyện này: cháu đang học Thạc sĩ ở Australia, đã có những thành quả riêng, và điều cháu mong muốn không phải vượt qua chị mà là được bình yên khi đứng cạnh chị. Điều đó cho thấy, vấn đề không nằm ở năng lực của cháu, mà nằm nhiều hơn ở cách cháu đang định giá chính mình.

Hãy thử tách "thành tích" khỏi "giá trị con người". Một người có thể học giỏi, có học vị cao, được nhiều nơi chào đón. Nhưng đó chỉ là một phần câu chuyện về họ. Một con người còn được tạo nên bởi cách họ yêu thương, đối xử với người khác, sống có trách nhiệm, biết chăm sóc cha mẹ, biết giữ tình thân, biết lựa chọn điều phù hợp với mình. Chị của cháu có những điều đáng ngưỡng mộ. Nhưng điều đáng quý mà cháu kể về chị lại không phải bằng Tiến sĩ hay mức lương nhiều nghìn Euro. Đó là việc chị chọn trở về Việt Nam vì muốn ở gần bố mẹ, chăm sóc cho bố mẹ. Cháu dường như đang nhìn chị chủ yếu bằng thước đo thành tích, trong khi lại yêu chị bằng thước đo tình cảm. Hãy thử thay đổi câu hỏi từ: "Bao giờ mình mới giỏi bằng chị?" sang: "Mình muốn trở thành người như thế nào nếu trong đời không có sự so sánh với chị?". Đó có thể là câu hỏi mở ra một hướng đi khác.

Cháu hãy xây dựng một "tủ kính" của riêng mình. Không nhất thiết là một chiếc tủ thật. Hãy ghi nhận những điều thuộc về cháu: một quyết định khó mà cháu đã dũng cảm đưa ra, một lần cháu giúp được ai đó, một kỹ năng cháu đã kiên trì học, một tình bạn đẹp, một công việc cháu làm tử tế, một lần cháu vượt qua nỗi sợ… Đừng đợi đến khi có một thành tích đủ lớn mới cho phép mình tự hào.

Và có lẽ đã đến lúc cháu nhìn lại tình cảm dành cho chị. Cháu không cần biến chị thành "người bình thường hơn" để mình được bình thường. Chị có quyền tỏa sáng theo cách của chị; cháu cũng có quyền sống một cuộc đời không cần toả sáng giống ánh sáng của chị.

Nếu có thể, một ngày nào đó hãy nói với chị rằng: "Em rất tự hào về chị. Nhưng em cũng từng thấy mình nhỏ bé khi đứng cạnh chị". Có thể chị sẽ bất ngờ. Có thể chị cũng chưa từng biết những cảm xúc hỗn độn ấy tồn tại trong lòng em trai. Và biết đâu, cuộc trò chuyện ấy sẽ giúp cháu phát hiện ra điều giản dị, chị chưa bao giờ muốn lấy đi bất cứ điều gì của cháu.