Xã Châu Ninh, Hưng Yên: Bờ sông liên tục sạt lở từ ngày xuất hiện tàu hút cát

"Cứ hút thế này thì chẳng mấy mà mất nhà"

Bãi đất ven sông Hồng, ngay trước cửa đình thôn Năm Mẫu, từng là sân bóng quen thuộc của người dân trong làng. Khoảng 6 tháng gần đây, sân bóng này bị bỏ hoang, cỏ dại mọc um tùm. Khung thành sắt cũ đứng trơ giữa bãi, han gỉ theo thời gian. 

Không có biển cảnh báo, không rào chắn nhưng người trong thôn đều hiểu nơi này không còn an toàn để lại gần. Những đứa trẻ lớp 6, lớp 7 từng tụ tập đá bóng mỗi buổi chiều giờ cũng không còn bén mảng. Tan học đi ngang qua, chúng chỉ đứng từ xa nhìn rồi lặng lẽ rủ nhau tìm chỗ khác chơi.

Chiều nào cũng vậy, vài người dân lại ra đứng trước cửa đình làng, nhìn về phía sông, chỉ tay, bàn tán. Câu chuyện lặp lại quanh những vết nứt mới, đoạn bờ vừa bị sạt dài bao nhiêu mét, rồi sẽ lấn vào đến đâu.

Khi phóng viên tiến lại gần mép sạt để chụp ảnh, một phụ nữ trong thôn bất ngờ gọi với theo, giọng gấp: "Không biết bơi thì đừng có ra chụp…".

Chúng tôi chưa kịp phản ứng, chị đã bước nhanh lại, dẫn phóng viên men theo mép sông. Vừa đi, chị vừa nói khu vực này nhìn tưởng chắc nhưng bên dưới đã rỗng, có thể sập bất cứ lúc nào. Cứ đi được vài bước, chị lại quay lại nhắc: "Đi sát vào trong này… chỗ kia nứt rồi".

Đến một điểm bờ vừa sạt, chị dừng lại, đưa mũi chân dậm thử xuống mép đất. Đất lún xuống. Lớp cỏ phía trên trượt nhẹ. Vài giây sau, một mảng đất lớn bất ngờ sụp xuống, đổ ầm xuống sông. Chị giật mình lùi lại: "Đấy thấy chưa chỗ này yếu rồi, đứng gần là xuống sông theo luôn".

Theo ghi nhận, dọc theo bờ sông khu vực bến đò Năm Mẫu, những vết nứt nối nhau kéo dài. Có chỗ há miệng rộng bằng bàn tay, có chỗ chỉ là đường rạn mảnh nhưng ăn sâu vào phía trong. Nhiều đoạn bờ bị khoét rỗng phía dưới, tạo thành những "hàm ếch", phần đất phía trên chênh vênh, chỉ cần thêm một lực nhỏ là có thể sụp xuống.

Phóng viên tiếp tục đi dọc theo bờ để ghi nhận thêm thì một người dân vội can lại, bảo đoạn phía dưới sạt nhiều hơn, không nên xuống vì quá nguy hiểm.

Ngồi trên chiếc ghế đá trước đình làng Năm Mẫu, tay phe phẩy chiếc quạt giấy, bà Nguyễn Thị Khểnh cho biết, việc khai thác cát diễn ra đã nhiều tháng nay. Khi thấy bờ sông xuất hiện sạt lở, người dân từng ra yêu cầu dừng lại nhưng phía đơn vị khai thác cho biết mỏ đã được cấp phép nên hoạt động vẫn tiếp diễn như chưa hề có chuyện gì xảy ra.

Bà Khểnh đưa tay chỉ về phía những ngôi nhà ven đê, nơi gia đình bà sinh sống, giọng chậm lại: “Cứ hút thế này thì chẳng mấy mà mất nhà”. Bà nói thêm, nếu tình trạng này kéo dài, đất tiếp tục sụt lún thì không biết sẽ phải đi đâu, bởi năm nay bà đã gần 80 tuổi.

Không chỉ lo sạt lở, người dân còn phản ánh tiếng ồn và mùi dầu phát sinh trong quá trình khai thác. Nhiều người cho biết máy móc hoạt động liên tục cả ngày, có thời điểm khói và mùi xăng dầu bay vào khu dân cư, gây khó chịu.

Khối lượng cát khai thác chủ yếu dựa vào báo cáo từ doanh nghiệp

Theo tìm hiểu của phóng viên, tháng 10/2025, UBND tỉnh Hưng Yên đã cấp phép cho Công ty TNHH Minh Phương khai thác cát tại khu vực xã Tứ Dân (cũ), nay là xã Châu Ninh. Mỏ có diện tích 27,14 ha, khai thác theo phương pháp lộ thiên, với độ sâu từ -0,5 m đến -8,0 m.

Tổng trữ lượng được phép khai thác là 810.000 m³ cát nguyên khối (tương đương hơn 911.000 m³ nở rời), công suất tối đa 95.000 m³ mỗi năm. Thời hạn khai thác là 9 năm, hoạt động từ 7h đến 17h hàng ngày. Giấy phép cũng quy định rõ: nếu có dấu hiệu sạt lở bờ sông thì phải dừng ngay để khắc phục.

Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên cho biết, tháng 3/2026, sau khi nhận phản ánh của người dân, doanh nghiệp đã được yêu cầu tạm dừng khai thác để phối hợp với UBND xã Châu Ninh đóng cọc tre gia cố đoạn bờ sông bị sạt lở, dài khoảng 600 - 700m. Sau khi hoàn thành việc gia cố, hoạt động khai thác được tiếp tục.

Đại diện Sở cũng xác nhận khu vực khai thác có xảy ra sạt lở, tuy nhiên, đến nay chưa có căn cứ kết luận nguyên nhân do hoạt động hút cát. Cũng theo vị này, dù mỏ cát đã được cấp phép từ tháng 10/2025 nhưng sau hơn 7 tháng, cơ quan chức năng vẫn chưa tiến hành kiểm tra thực địa. Lý do được đưa ra là việc kiểm tra phải thực hiện theo kế hoạch chung của tỉnh.

Trao đổi thêm, đại diện Sở cho biết việc giám sát sản lượng khai thác thực tế hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Khối lượng cát khai thác chủ yếu dựa vào báo cáo từ doanh nghiệp, trong khi chưa có hệ thống giám sát trực tiếp tại hiện trường để đối chiếu, kiểm chứng.

"Đây cũng là cái khó chung của ngành. Tàu hút được bao nhiêu thì phần lớn vẫn dựa vào báo cáo của họ...", vị đại diện Sở nói.

Theo người dân, mỗi ngày có khoảng 2 tàu hút và 8-10 tàu chở cát hoạt động tại khu vực này. Với tần suất như vậy, người dân cho rằng lượng cát khai thác có thể lên tới hơn 2.000 m³ mỗi giờ. Tuy nhiên, đây chỉ là con số ước tính từ thực tế quan sát, chưa được cơ quan chức năng xác nhận.

Nếu đúng như ước tính của người dân, sản lượng khai thác thực tế có thể vượt xa công suất được cấp phép. Trong khi đó, mỏ đã hoạt động hơn 7 tháng nhưng chưa được kiểm tra thực địa - một khoảng trống khiến nhiều người đặt câu hỏi về tính kịp thời trong công tác quản lý.

Việc giám sát sản lượng hiện chủ yếu dựa vào báo cáo từ chính doanh nghiệp khai thác. Điều này đặt ra vấn đề về tính khách quan của số liệu, khi chưa có cơ chế kiểm chứng độc lập tại hiện trường.

Điều người dân Năm Mẫu mong lúc này không gì khác ngoài việc được kiểm tra sớm, làm rõ vì sao đất cứ lùi dần và có cách giữ lại phần bờ còn lại. Quan trọng hơn, xác định trách nhiệm trong việc quản lý, giám sát hoạt động khai thác tại khu vực này.

Báo Phụ nữ Việt Nam sẽ tiếp tục thông tin.