Xu hướng nữ quyền và dấu ấn nữ giới tại giải Oscar 2026

Phá vỡ những rào cản lâu đời

Năm nay có 76 phụ nữ được đề cử Oscar, một con số kỷ lục trong lịch sử giải thưởng. Các đề cử này trải dài từ các hạng mục diễn xuất, đạo diễn đến âm thanh và thiết kế sản xuất. Đây là số lượng phụ nữ được đề cử cao nhất trong lịch sử của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh, phản ánh sự chuyển dịch mạnh mẽ hướng tới bình đẳng giới trong ngành công nghiệp điện ảnh.

Trong lịch sử hơn 90 năm của giải Oscar, có những hạng mục dường như luôn do một nhóm "quen thuộc" thống trị, trong đó quay phim là một ví dụ. Trước 2026, chưa có nữ quay phim nào từng chiến thắng Oscar ở hạng mục này dù phụ nữ đã đóng góp đáng kể cho nghệ thuật hình ảnh điện ảnh. Việc có 3 nữ quay phim lọt vào danh sách rút gọn (Autumn Durald Arkapaw, Alice Brooks, Amy Vincent) ở Oscar 2026 là một bước tiến chưa từng có tiền lệ, cho thấy sự dịch chuyển trong nhận thức và giá trị thẩm mỹ của giới làm phim và cử tri Oscar. Đây chính là nền tảng cho một chương mới của lịch sử Oscar.

Ngoài giải "Kịch bản gốc xuất sắc nhất" và "Nhạc phim xuất sắc nhất", giải "Nam diễn viên chính xuất sắc nhất" dành cho Michael B. Jordan, bộ phim Sinners còn đoạt giải "Quay phim xuất sắc nhất". Với chiến thắng này, nhà quay phim Autumn Durald Arkapaw đã làm nên lịch sử khi trở thành người da màu đầu tiên và cũng là người phụ nữ đầu tiên giành giải Oscar ở hạng mục quay phim. Đây là một cột mốc lịch sử quan trọng, đánh dấu sự phá vỡ ranh giới nghề nghiệp lâu đời. Việc một phụ nữ (lại là phụ nữ da màu) nắm giữ chiếc máy quay và được tôn vinh ở cấp độ cao nhất là minh chứng cho việc kỹ thuật và nhãn quan điện ảnh không còn ranh giới giới tính.

Sự kiện này không chỉ làm phong phú bảng vàng Oscar mà còn truyền cảm hứng cho những thế hệ làm phim tiếp theo. Chiến thắng này sẽ tạo ra một thế hệ các cô gái trẻ dám cầm máy quay thay vì chỉ đứng trước ống kính. Tại trung tâm báo chí Oscar, nhiều người đã thấy những giọt nước mắt của các tay máy nữ trẻ tuổi. Họ hiểu rằng từ nay, không còn vị trí nào trong đoàn làm phim là "cấm địa" đối với họ nữa.

Trong khi đó, KPop Demon Hunters (Thợ săn quỷ Kpop) - bộ phim hoạt hình đình đám của Netflix - đã giành giải Oscar "Phim hoạt hình hay nhất". Tác phẩm này được kỳ vọng sẽ là một cột mốc về nữ quyền trong hoạt hình nhờ sức mạnh tập thể. Phim tập trung vào một nhóm nữ, đề cao giá trị của sự hỗ trợ lẫn nhau thay vì hình mẫu "nữ anh hùng đơn độc". Không chỉ tạo được tiếng vang trong giới phê bình, KPop Demon Hunters còn đạt thành tích đáng chú ý về số lượt xem (236 triệu lượt xem). Âm nhạc của phim cũng tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Ba ca khúc gốc gồm Golden, Your Idol và Soda Pop đều xuất hiện trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100. Ngoài ra, nhạc phim còn nhận được 3 đề cử tại Grammy Awards, trong đó Golden được đề cử ở hạng mục "Bài hát của năm".

Phim do Maggie Kang và Chris Appelhans đạo diễn, Michelle L.M. Wong sản xuất. Với chiến thắng này, Kang và Wong đã làm nên lịch sử khi trở thành những phụ nữ gốc Á đầu tiên thắng giải "Phim hoạt hình xuất sắc" tại Oscar. Sự kết hợp của họ mang đến một góc nhìn đa chiều về nữ quyền, lồng ghép giữa bản sắc văn hóa Á Đông và các thông điệp hiện đại về sức mạnh phái nữ.

Điểm khác biệt nhất của năm 2026 so với 20 năm trước là quyền lực phía sau ống kính. Phụ nữ không còn chỉ chờ đợi vai diễn mà họ tạo ra chúng. Hầu hết các phim ứng viên nặng ký như Hamnet hay Sentimental Value đều có sự tham gia điều hành của các "nữ tướng" sản xuất như Pippa Harris hay Maria Ekerhovd.

Khi phụ nữ ngồi vào ghế nhà sản xuất điều hành, các dự án về nữ quyền không còn bị coi là "phim kén khách". Họ chứng minh được rằng những câu chuyện về phụ nữ có thể mang lại lợi nhuận khổng lồ, buộc các studio lớn phải thay đổi cách nhìn nhận về giá trị thương mại của phái nữ. Tại mùa Oscar 2026, Emerald Fennell đã cuốn cả thế giới vào cuộc tranh luận như kéo dài bất tận về cách cô mang Đồi gió hú từ tiểu thuyết kinh điển lên màn ảnh. Wuthering Heights (Đồi gió hú) năm 2026 là bộ phim đậm tính nữ quyền. Đạo diễn Emerald Fennell luôn biết cách dành cho phái nữ đặc quyền tỏa sáng theo cách riêng của mình trong phim. Sau khi hơn 3 tuần ra mắt, phim vượt ngưỡng 200 triệu USD trên toàn cầu và vẫn còn nhiều cơ hội để gia tăng doanh thu.

Trong khi đó, Geeta Gandbhir, nữ đạo diễn tài liệu người Mỹ gốc Ấn Độ, đã tạo nên lịch sử tại cuộc đua Oscar năm 2026 khi trở thành nhà làm phim nữ đầu tiên nhận đồng thời 2 đề cử trong hạng mục phim tài liệu: Một cho phim dài The Perfect Neighbor và một cho phim ngắn The Devil is Busy. Geeta Gandbhir đại diện cho thế hệ nhà làm phim nữ dũng cảm, sử dụng nghệ thuật để thúc đẩy thay đổi. Hai bộ phim đề cử Oscar của cô không chỉ kể chuyện cá nhân mà còn kêu gọi hành động xã hội, nhắc nhở chúng ta về nhu cầu công bằng và nhân ái. Các bộ phim mang tính cá nhân cao, được làm với tình yêu và sự chú ý kỹ lưỡng, phản ánh cam kết của Geeta Gandbhir với các vấn đề bảo vệ quyền lợi phụ nữ và cộng đồng dễ bị tổn thương. Với hơn 2 thập kỷ cống hiến, Geeta Gandbhir tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều người, chứng minh rằng kể chuyện có thể thay đổi nhận thức và hành động.

Tính nữ độc đáo lồng trong những màn trình diễn ấn tượng

Jessie Buckley giành giải Oscar "Nữ diễn viên chính xuất sắc" với vai Agnes, vợ của đại văn hào William Shakespeare (Paul Mescal đóng) trong phim Hamnet. Agnes mang đến hình ảnh phụ nữ giữa thời thiếu nữ và làm mẹ, với những gì bình dị nhưng cũng đồng thời phi thường nhất. Hình tượng Agnes sẽ không thể tuyệt vời đến thế nếu thiếu đi màn diễn xuất tuyệt vời của Jessie Buckley. Màn hóa thân của cô cho ta thấy được sự đồng hiện của cả tính chân thực và "ước lệ", của vẻ đẹp điện ảnh chân thực khi ta so ngắm cuộc đời vào nghệ thuật (và ngược lại).

Tạp chí Variety nhận xét Jessie Buckley gây ấn tượng với khán giả khi khắc họa mất mát của nhân vật một cách trực diện suốt tác phẩm, qua lối tiết chế và có chiều sâu. Diễn viên cho thấy khả năng chuyển biến tâm lý của nhân vật, từ niềm vui của tình yêu thời trẻ đến nỗi tuyệt vọng qua năm tháng. Cây bút Clayton Davis cho rằng vai Agnes là một trong những phần diễn xuất đáng chú ý nhất năm qua, là dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của Buckley.

Còn Amy Madigan đã vượt qua nhiều ứng viên đáng chú ý, giành chiến thắng ở hạng mục "Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất" nhờ vai dì Gladys trong bộ phim Weapons (Giờ mất tích). Trong bộ phim kinh dị siêu nhiên do Zach Cregger viết kịch bản và đạo , Amy Madigan vào vai dì Gladys độc ác. Tạo hình với lớp trang điểm đậm cùng cặp kính bản lớn của nhân vật này thậm chí còn trở thành meme lan truyền trên Internet. Ở tuổi 75, bà không chỉ mang về vinh dự lớn lao mà còn khiến khán giả và giới chuyên môn ngỡ ngàng với một nhân vật phản diện kinh dị đầy sức sống, vừa hài hước vừa đáng sợ.

Chiến thắng này cũng giúp nữ diễn viên người Mỹ lập kỷ lục về khoảng thời gian dài nhất giữa 2 lần được đề cử trước khi giành Oscar. Lần được đề cử trước đó của bà, cũng cùng hạng mục này, là cách đây 40 năm với bộ phim Twice in a Lifetime (Hai lần trong đời) năm 1986. Với chiến thắng Oscar, Amy Madigan không chỉ khép lại khoảng cách đề cử dài nhất lịch sử mà còn chứng minh rằng tài năng chân chính có thể tỏa sáng ở bất kỳ độ tuổi nào. Điều này cho thấy Hollywood đang bắt đầu học cách trân trọng những người phụ nữ lớn tuổi – đối tượng vốn thường bị "xóa sổ" khỏi màn ảnh sau tuổi 40.

Amy Madigan là câu chuyện về sự kiên trì, tình yêu nghề nghiệp sâu sắc và khả năng biến những vai diễn khó khăn thành biểu tượng bất hủ. Bà không chỉ là nữ diễn viên tài ba mà còn là biểu tượng cho thế hệ nghệ sĩ luôn giữ lửa đam mê dù con đường có bao gian nan.