30 giây suy nghĩ, 2 phút trả lời: Nỗi ám ảnh phỏng vấn với AI

Hồi tháng 1, sau 6 tháng tìm việc, Tim Millard nhận được email mời phỏng vấn cho vị trí quan hệ truyền thông. Ban đầu, chuyên gia truyền thông - tiếp thị sống tại Atlanta này ngỡ sẽ đối thoại trực tiếp với nhà tuyển dụng. Nhưng khi nhận yêu cầu tự ghi hình câu trả có sẵn, nỗi chán nản suốt thời gian tìm việc quay trở lại.

Cho rằng đây là điều bắt buộc nếu muốn được xem xét vào vị trí, Millard nhanh chóng dọn dẹp phòng khách và chuẩn bị máy tính ngay trong đêm. Do email không quy định thời hạn cụ thể, anh quyết định thực hiện nó vào lúc 9 giờ 30 tối hôm đó.

Các câu hỏi không mới so với vị trí tuyển dụng, xoay quanh cách tiếp cận giới truyền thông hay xây dựng mối quan hệ với báo chí địa phương. Tuy nhiên, quy trình thực hiện hoàn toàn khác. Millard ngồi trước màn hình, nhìn câu hỏi xuất hiện; anh chỉ có 30 giây để suy nghĩ và 2 phút cho câu trả lời.

Đến tháng 3, Millard nhận được email từ chối tự động. Trải nghiệm của anh phản ánh một xu hướng mới trong tuyển dụng: phỏng vấn qua video tự động và AI đang dần phổ biến và những cuộc phỏng vấn diễn ra vào ban đêm cũng ngày một nhiều.

Phỏng vấn với AI vào đêm muộn

Arsham Ghahramani, nhà sáng lập công ty phần mềm tuyển dụng qua giọng nói và AI Ribbon, xác nhận xu hướng phỏng vấn đêm muộn đang gia tăng. Dữ liệu từ hơn 500 doanh nghiệp sử dụng nền tảng này cho thấy, 24% cuộc phỏng vấn với AI diễn ra từ 22 giờ đến 2 giờ sáng. Đối với lĩnh vực sản xuất, con số này tăng lên 35%.

Theo ông Arsham Ghahramani, các cuộc phỏng vấn này là giải pháp linh hoạt cho những ứng viên bị hạn chế quỹ thời gian ban ngày, như phụ huynh bận chăm con hoặc người làm việc theo giờ trong môi trường ồn ào như công xưởng hay nhà bếp.

Trong các cuộc phỏng vấn với AI, sự thiếu minh bạch khi đánh giá nội dung là rào cản lớn nhất, khiến nhiều ứng viên lo sợ bị loại chỉ vì câu trả lời thiếu một số từ khóa nhất định. 

Ông cho biết, hệ thống AI sẽ chấm điểm ứng viên dựa trên kỹ năng, chứng chỉ hoặc "độ nhiệt tình" rồi chuyển kết quả cho nhà tuyển dụng, dù nhiều video phỏng vấn thực tế không hề được con người xem lại.

Dù vậy, Ophir Samson, Trưởng bộ phận giọng nói AI tại Greenhouse nhận định, phỏng vấn với AI giúp bổ sung thông tin ngoài CV và lọc ứng viên tiềm năng giữa hàng nghìn hồ sơ. Ông nhấn mạnh, đây không phải là việc lựa chọn giữa con người hay máy móc, mà là ranh giới giữa chuyện bị loại và cơ hội để bản thân tiến vào vòng phỏng vấn trực tiếp.

Trải nghiệm khi phỏng vấn với AI

David, chuyên gia marketing 47 tuổi sống tại Tây Ban Nha, mô tả cuộc phỏng vấn dài 20 phút với AI của mình là "thảm họa". Do tương tác một chiều, ứng viên chỉ có thể trả lời trước màn hình đếm ngược, không có ngữ cảnh hay cơ hội đặt câu hỏi. Theo David, điều này gây áp lực tối đa cho người ứng tuyển trong khi giảm thiểu chi phí cho nhà tuyển dụng. Hội chứng tự kỷ càng khiến anh hoảng loạn và đưa ra những câu trả lời chung chung, sáo rỗng.

“Tôi gặp khó khăn ngay từ đầu. Tôi chỉ có thể trả lời bằng cách liệt kê từ và dùng từ khóa. Con người thật của tôi, người luôn dành thời gian để hiểu rõ những thách thức và hạn chế của một dự án, sẽ không bao giờ trình bày như vậy”, David kể.

Dù vậy, David vẫn bước tiếp vào vòng phỏng vấn với giám đốc điều hành, người sau đó thừa nhận đã dùng ChatGPT để phân tích bản ghi phỏng vấn AI nhằm đánh giá năng lực ứng viên. Dù thừa nhận tính hữu ích của công nghệ trong một số trường hợp, David cho rằng đây là trải nghiệm tuyển dụng tồi tệ nhất anh từng có.

Ngược lại, Tom, một quản lý dự án tại Scotland, nhìn cuộc phỏng vấn với AI của mình bằng sự tò mò hơn là tức giận, một phần vì đây chỉ là công việc làm thêm. Sau khi nộp CV, anh trò chuyện qua màn hình với trợ lý AI và đánh giá trải nghiệm này "khá ổn", tương tự một cuộc gọi điện thoại dù thỉnh thoảng gặp trục trặc.

Tuy vậy, Tom cho rằng, AI vẫn chưa thể nhận biết các sắc thái tinh tế của ngôn ngữ cơ thể. Đặc biệt, mô hình này làm mất đi tính tương tác hai chiều, nơi ứng viên cũng cần đánh giá ngược lại môi trường làm việc của nhà tuyển dụng. Do vị trí ứng tuyển liên quan đến dự án AI, Tom hoàn toàn hiểu lý do doanh nghiệp áp dụng hình thức này.

Sử dụng AI trong thế giới việc làm

Bên cạnh việc dùng AI phỏng vấn, các nhà tuyển dụng hiện cũng xem xét năng lực ứng dụng AI của ứng viên. Từ cuối năm ngoái, công ty tư vấn McKinsey đã đưa nội dung này vào quy trình tuyển dụng, yêu cầu ứng viên thể hiện cách dùng AI để nghiên cứu, phân tích dữ liệu và hoàn thiện ý tưởng.

Theo bà Marie Christine Padberg, đối tác phụ trách thu hút nhân tài của McKinsey, bài kiểm tra tập trung vào khả năng phán đoán, cách tương tác và xử lý kết quả từ AI chứ không đánh giá số lượng công cụ hay kỹ thuật viết câu lệnh. Hiện các bài kiểm tra AI của công ty chủ yếu áp dụng cho vị trí cấp thấp. Ngoài ra, công ty cũng đang thử nghiệm dùng AI ở vòng sàng lọc sơ bộ đầu tiên cho một số vị trí phụ nhằm thu thập thông tin cơ bản như thời gian rảnh, địa điểm làm việc và mức lương mong muốn.

Cùng với đó, báo cáo từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho biết, 90% nhà tuyển dụng đã áp dụng tự động hóa trong quy trình tuyển dụng từ năm ngoái, phổ biến nhất là khâu sàng lọc hồ sơ theo các điều kiện tiên quyết như bằng đại học. Đơn cử như Eightfold, công ty này liên tục cập nhật cơ sở dữ liệu từ CV, hồ sơ LinkedIn và mạng xã hội của hơn một tỷ người lao động từng ứng tuyển qua nền tảng. Hệ thống AI của Eightfold dựa trên dữ liệu này để chấm điểm ứng viên theo thang từ 0 đến 5, nhằm dự báo hiệu suất công việc và hỗ trợ nhà tuyển dụng ưu tiên những hồ sơ tiềm năng nhất cho vòng phỏng vấn.

Dù AI giúp tiết kiệm thời gian và đánh giá kỹ năng ứng viên, nhà tuyển dụng không nên giao toàn quyền quyết định cho công nghệ này, theo Iman Abuzeid, CEO của nền tảng tuyển dụng Incredible Health. Công ty sử dụng trợ lý AI để phỏng vấn qua điện thoại, nhưng bà khẳng định hệ thống không tự động loại, chấm điểm hay xếp hạng ứng viên. "Mục đích của AI chỉ là thu thập thông tin để con người đưa ra quyết định chính xác hơn", Abuzeid nhấn mạnh.

Ở góc nhìn khác, Alan Stein, CEO một công ty tư vấn nghề nghiệp và là cựu quản lý tuyển dụng tại Google, Meta và American Express, khuyên ứng viên không nên coi phỏng vấn với AI chỉ là bài kiểm tra sàng lọc. Ngoài chuyên môn, nhà tuyển dụng còn đánh giá khả năng tương tác hiệu quả với các công cụ AI nói chung, điều sẽ ngày càng trở nên quan trọng khi công nghệ này ngày một phổ biến.