Nghề mới ở Hollywood: Người dọn rác AI

Ngành hoạt hình ảm đạm vì AI

Nhiều năm trước, khi nhà sản xuất phim hoạt hình Chuck Sheetz, người đứng sau loạt phim The Simpsons, còn giảng dạy tại Đại học California, Los Angeles (UCLA), sinh viên của ông thường được những nhà sản xuất Hollywood "săn đón" ngay sau buổi chiếu phim tốt nghiệp nhờ kỹ năng chuyên môn vững vàng.

Nhưng giờ đây, mọi chuyện đã khác. Hollywood đang rơi vào khủng hoảng khi hoạt động sản xuất dịch chuyển khỏi Los Angeles, các vụ sáp nhập tập đoàn làm giảm số lượng dự án và những cuộc đình công kéo dài khiến thị trường việc làm thêm ảm đạm.

Trong bối cảnh đó, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã giáng thêm đòn nặng nề vào ngành hoạt hình. Một khảo sát gần đây cho thấy, chuyên gia hiệu ứng hình ảnh (visual-effects artist), họa sĩ thiết kế ý tưởng (concept artist) và họa sĩ kịch bản phân cảnh (storyboard artist) là những đối tượng có nguy cơ bị AI thay thế cao nhất. 

Cơ hội việc làm ngày càng thu hẹp; ngay cả khi tìm được việc, nhiều người cũng phải sử dụng các công cụ AI để tăng năng suất theo yêu cầu của công ty.

Các hãng phim Hollywood cũng đang đặt cược mạnh mẽ vào AI. Hãng phim Lionsgate hợp tác với công ty khởi nghiệp Runway để huấn luyện AI tạo video từ kho phim của hãng, trong khi Netflix mua lại InterPositive nhằm phát triển các công cụ AI hỗ trợ làm phim và cũng đang thành lập bộ phận chuyên thử nghiệm công nghệ mới. 

Amazon MGM Studios cũng ra mắt quỹ tài trợ cho các dự án ứng dụng AI. Cùng lúc đó, việc nhiều đạo diễn sử dụng AI để phác thảo ý tưởng đang làm giảm nhu cầu đối với các họa sĩ vẽ minh họa truyền thống.

Cơ hội mới khi thích ứng với công nghệ

Từng đoạt giải Emmy với loạt phim The Simpsons, Chuck Sheetz đã gắn bó với ngành hoạt hình đủ lâu để chứng kiến nhiều làn sóng công nghệ làm thay đổi nghề, từ trước cả khi AI xuất hiện.

Khi ông thực hiện The Simpsons vào năm 1991, hoạt hình vẫn được vẽ và tô thủ công trên các tấm nhựa trong suốt. Đến khi đồ họa máy tính trở thành xu hướng, nhiều đồng nghiệp lo ngại kỹ năng của mình sẽ nhanh chóng lỗi thời.

Tuy nhiên, thực tế lại diễn ra theo hướng ngược lại. Những tiến bộ công nghệ khi đó đã mở ra giai đoạn bùng nổ sản xuất, mang đến khoảng ba thập kỷ việc làm dồi dào cho ngành hoạt hình. Vì vậy, dù ngành giải trí vẫn đang lao đao sau khủng hoảng hậu đại dịch, Sheetz vẫn lạc quan về tương lai. Ông tin rằng nếu các họa sĩ trẻ theo kịp sự thay đổi của ngành, cơ hội sẽ một lần nữa mở ra, giống như thời điểm ông chứng kiến nhiều sinh viên của mình được tuyển vào làm cho The Simpsons.

Xindi Zhang, thạc sĩ ngành Nghiên cứu và Thực hành Hoạt hình Mở rộng tại Đại học Nam California (USC), là một ví dụ. Với bộ phim tốt nghiệp, cô đã huấn luyện AI để biến hình ảnh tĩnh thành những đoạn phim ngắn mang phong cách tranh màu nước. Sản phẩm này giúp Zhang thắng một giải thưởng, đồng thời mở ra cơ hội làm việc tại studio kỹ xảo với vai trò chuyên gia AI. Từ chỗ từng muốn từ bỏ giấc mơ Hollywood vì AI, cô đã tìm được hướng đi mới nhờ chính công nghệ này.

Những giá trị AI không thể thay thế

Tháng 6 vừa qua, chương trình hoạt hình mà Zhang theo học ở Đại học Nam California đã ngừng đào tạo, còn Trường Cao đẳng Nghệ thuật California sẽ ngừng hoạt động vào năm 2027. Dù nguyên nhân chủ yếu là lượng sinh viên và kinh phí giảm, chứ không phải do AI, điều này vẫn đang thu hẹp cơ hội phát triển của các tài năng trẻ. 

Theo Zhang, cựu sinh viên Đại học Nam California, các chương trình đào tạo truyền thống có thể sẽ không còn cần thiết, bởi ngành công nghiệp này thay đổi quá nhanh và không còn một chuẩn mực cố định để giảng dạy.

Sự thay đổi ấy cũng đặt ra thách thức lớn cho những người đã làm nghề nhiều năm. Tháng 4 vừa qua, Marvel sa thải phần lớn bộ phận phát triển hình ảnh – những họa sĩ kỳ cựu từng góp phần tạo nên các bom tấn siêu anh hùng.

Wesley Burt, một nghệ sĩ trong nhóm này, cho biết, các đơn hàng phác thảo ý tưởng từ đầu đang giảm mạnh khi nhiều nhà làm phim chuyển sang sử dụng AI. Tuy nhiên, theo anh, hình ảnh do AI tạo ra dù bắt mắt nhưng thường thiếu tính khả thi về mặt thiết kế bối cảnh hay trang phục – những yếu tố đòi hỏi kinh nghiệm và chuyên môn của các họa sĩ được đào tạo bài bản.

Thực trạng này đang tạo ra một thế hệ họa sĩ mà Reid Southen, người từng vẽ thiết kế ý tưởng cho loạt phim The Hunger Games, gọi là "người dọn rác AI" – những người chỉ được thuê để sửa lỗi cho các sản phẩm do AI tạo ra. Dù được sử dụng chủ yếu để cắt giảm chi phí, AI vẫn không thể nắm bắt được những yêu cầu thực tế của quá trình sản xuất và đôi khi còn gây thêm rắc rối.

Jon Lam, họa sĩ vẽ kịch bản phân cảnh cho phim hoạt hình và game, nhận xét, những người được đào tạo bài bản có thể nhanh chóng nhận ra các chi tiết bất hợp lý về cấu trúc và thiết kế trong hình ảnh do AI tạo ra. Vì vậy, thay vì sáng tạo, các họa sĩ lại phải dành phần lớn thời gian để chỉnh sửa sản phẩm của AI. Công việc không chỉ bị ép tiến độ và giảm thu nhập mà còn khiến họ ít có cơ hội rèn luyện khả năng sáng tạo, làm các kỹ năng nghề nghiệp dần mai một.

Anh cho rằng, công nghệ đang âm thầm thay đổi thói quen xem của khán giả. Cũng như việc vừa xem phim vừa sử dụng màn hình thứ hai nhanh chóng trở thành thói quen, sự chấp nhận đối với các tác phẩm do AI tạo ra cũng có thể tăng dần theo thời gian. Khi ngày càng nhiều người tiếp xúc và tự sử dụng các công cụ này, ranh giới về chất lượng nghệ thuật có nguy cơ trở nên mờ nhạt.

Hiện nay, các sản phẩm do AI tạo ra vẫn tương đối dễ nhận biết vì dù có chuyển động mượt mà, chúng thường thiếu cảm xúc và chiều sâu. Tuy nhiên, nếu AI tiếp tục được sử dụng tràn lan, công nghệ này có thể làm lu mờ những yếu tố tạo nên tính độc đáo của một nhân vật hay sức hấp dẫn của một thế giới hư cấu – những giá trị được tạo nên từ sự chăm chút của các nghệ sĩ. 

Jon Lam lấy ví dụ về chú thằn lằn ngốc nghếch nhưng đầy biểu cảm trong bộ phim Hoppers của Pixar. Khán giả yêu thích nhân vật này chỉ bởi những cử chỉ, biểu cảm và cách nhân vật hành động, những điều rất khó lý giải bằng lời nhưng lại tạo nên sức hút mà AI khó có thể tạo ra.