5 gợi ý giúp cha mẹ ứng xử khi con cáu gắt

Sẽ có những buổi tối mệt mỏi, những ngày áp lực, khi cha mẹ phải đối diện với đứa trẻ mẫu giáo ăn vạ, đứa con tiểu học bực bội hay con ở tuổi mới lớn trả lời cộc lốc, kèm theo giọng điệu ngang ngạnh khiến người lớn nóng bừng người. Khi ấy, cha mẹ thường vừa bực tức, vừa cảm thấy bị thách thức, thiếu tôn trọng, thậm chí bị tổn thương. Nếu phản ứng bằng la mắng, quát tháo hay trừng phạt ngay, mâu thuẫn rất dễ bị đẩy lên cao trào, còn sự kết nối trong gia đình thì dần rạn nứt.

Dưới đây là 5 gợi ý giúp cha mẹ vừa giữ được những giới hạn cần thiết, vừa bảo vệ được cảm xúc trong tổ ấm.

1. Không vội vàng chỉnh sửa

Khi nghe con nói giọng "xóc", phản xạ quen thuộc của nhiều cha mẹ là đáp trả ngay: "Con nói chuyện kiểu gì thế?", "Có biết phép tắc không?". Tuy nhiên, phản ứng tức thì này thường chỉ khiến con dựng thêm "hàng rào" đối đầu về mặt cảm xúc.

Cha mẹ hãy thử dừng lại một nhịp và tự hỏi: Điều gì đang xảy ra với con lúc này? Có thể con vừa bị điểm kém, vừa mâu thuẫn với bạn bè hoặc đơn giản là mệt mỏi sau một ngày dài. Thay vì vội vàng chỉnh sửa thái độ, cha mẹ có thể gọi tên cảm xúc của con. Việc được thừa nhận cảm xúc giúp con hạ bớt căng thẳng, cảm thấy được lắng nghe và từ đó dễ hợp tác hơn.

2. Tạo không gian hạ nhiệt

Không phải lúc nào cũng là thời điểm phù hợp để "dạy dỗ" con. Khi cảm xúc đang dâng cao, cả cha mẹ lẫn con đều khó kiểm soát lời nói và hành vi.

Cha mẹ có thể nói rõ ràng nhưng bình tĩnh: "Bây giờ bố/mẹ đang rất bực. Bố/mẹ sẽ nói chuyện với con sau". Việc tạm dừng không phải là bỏ mặc hay né tránh, mà là một chiến lược để bảo vệ mối quan hệ. Cách làm này giúp con hiểu rằng những cảm xúc mạnh cần được xử lý phù hợp, không phải trút cơn giận lên người khác.

3. Nhắc lại ranh giới

Tôn trọng và gần gũi với con không có nghĩa là cha mẹ cho phép con nói năng thiếu tôn trọng. Tuy nhiên, thay vì những lời nặng nề như: "Con đúng là hỗn!", "Con ngày càng khó ưa!", cha mẹ có thể nói rõ ràng: "Mẹ không chấp nhận cách con nói chuyện như vậy". Thông điệp cần được truyền đi một cách nhất quán rằng cảm xúc của con được chấp nhận, nhưng cách thể hiện thì cần được điều chỉnh và học lại.

4. Dạy con cách diễn đạt

Nhiều đứa trẻ chưa được hướng dẫn cụ thể cách diễn đạt những cảm xúc khó chịu của mình một cách phù hợp. Vì thế, chúng thường chọn giọng điệu cáu kỉnh hay cộc lốc như một cách nhanh nhất để xả bớt áp lực.

Sau khi tình huống đã qua, cha mẹ hãy quay lại trò chuyện với con, gợi ý những cách diễn đạt khác, chẳng hạn: Lần sau, nếu con nói "Con không đồng ý" hoặc "Con thấy không công bằng", bố mẹ sẽ dễ lắng nghe hơn. Đây là lúc cha mẹ đóng vai trò "huấn luyện cảm xúc", giúp con có thêm từ ngữ và kỹ năng thay thế cho những phản ứng tiêu cực.

5. Tự soi lại cảm xúc của chính mình

Cha mẹ hãy tự hỏi: Điều gì trong giọng nói của con khiến mình khó chịu đến vậy? Đây chỉ là câu chuyện của hiện tại hay đang gợi lại một ký ức nào đó? Khi hiểu rõ cảm xúc của bản thân, cha mẹ sẽ bớt phản ứng thái quá và làm chủ tình huống tốt hơn.

Mỗi lần cha mẹ chọn dừng lại, lắng nghe và hướng dẫn con thay vì bùng nổ, cũng là lúc gửi cho con một thông điệp quan trọng: Gia đình là nơi con có thể sai, có thể bực bội nhưng vẫn được yêu thương và dẫn dắt. Và đôi khi, chính sự bình tĩnh của cha mẹ lại là bài học lớn mà con mang theo trong suốt cuộc đời.