5 nhà khoa học nữ đoạt Giải thưởng L'Oréal-UNESCO 2026

Vượt qua con số kỷ lục 504 hồ sơ đề cử từ 89 quốc gia, 5 nhà khoa học nữ đại diện cho 5 khu vực địa lý lớn trên thế giới đã được vinh danh nhờ những đóng góp mang tính bước ngoặt thuộc lĩnh vực Khoa học sự sống và môi trường. Mỗi nhà khoa học được nhận giải thưởng trị giá 100.000 EUR (khoảng 2,7 tỷ đồng) để tiếp tục cống hiến cho các nghiên cứu tiên phong của mình. 

Lễ trao giải chính thức tôn vinh 5 nữ giáo sư sẽ được diễn ra trang trọng vào ngày 11/6/2026 tại Trụ sở chính của UNESCO ở Paris (Pháp).

Việc lựa chọn năm nay nhấn mạnh vai trò quan trọng của họ trong việc giải quyết các thách thức về sức khỏe và môi trường toàn cầu, từ kỹ thuật mô và nghiên cứu gen mang tính cách mạng đến đổi mới nông nghiệp, an ninh lương thực và tác động của dinh dưỡng đến sức khỏe tâm thần, y học tái tạo cho đến bất bình đẳng trong y tế.

Dưới đây là chân dung 5 nhà khoa học nữ xuất sắc nhất năm 2026:

Giáo sư Felice Jacka (Đại học Deakin, Australia)

Giáo sư Felice Jacka là người đã đặt những viên gạch đầu tiên cho một cuộc cách mạng trong y học hiện đại: Tâm thần học dinh dưỡng. Trước các nghiên cứu của bà, giới y khoa thường tách biệt hoàn toàn giữa những gì chúng ta ăn và cách bộ não chúng ta vận hành. Bà đã thay đổi định kiến đó bằng cách chứng minh: Chế độ ăn uống có tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến sức khỏe tâm thần, đặc biệt là trầm cảm và lo âu.

Sự vinh danh tại giải thưởng L'Oréal–UNESCO 2026 là sự công nhận xứng đáng cho tầm nhìn của bà Felice Jacka. Qua đó, đưa y học dinh dưỡng từ một lĩnh vực bị hoài nghi trở thành một ngành khoa học chính thống, mở ra hướng đi mới đầy nhân văn cho việc chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn cầu.

Giáo sư Liesl Zühlke (Đại học Cape Town và Phó Chủ tịch Hội đồng Nghiên cứu Y khoa Nam Phi)

Giáo sư Liesl Zühlke là một bác sĩ tim mạch nhi khoa, nhà nghiên cứu y học toàn cầu người Nam Phi. Bà là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất thế giới trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch cho trẻ em và phụ nữ tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình.

Bà được vinh danh vì những đóng góp trong việc cải thiện chăm sóc cho trẻ em mắc bệnh tim, đặc biệt là bệnh tim thấp khớp (RHD), một căn bệnh ảnh hưởng không cân xứng đến trẻ em sống trong nghèo khó. Bà Zühlke cũng đã tiên phong thiết lập các quy trình quản lý thai kỳ đặc biệt, giúp hàng ngàn phụ nữ mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh tim do thấp khớp có thể sinh con an toàn. Nghiên cứu của bà đã định vị lại RHD như một vấn đề chính trị xã hội gắn liền với những thiếu sót và bất bình đẳng trong hệ thống y tế.

Là một trong số ít nữ giáo sư tim mạch hàng đầu tại châu Phi, bà Zühlke hiểu rất rõ những rào cản mà các nhà khoa học nữ tại châu lục này phải đối mặt. Bà dành phần lớn thời gian để cố vấn, đào tạo và gây quỹ nâng cao năng lực cho các bác sĩ, nhà nghiên cứu trẻ bản địa, đặc biệt là phụ nữ da màu tại châu Phi.

Giáo sư Sarah A. Teichmann (Đại học Cambridge, Anh)

Giáo sư Sarah A. Teichmann là một nhà sinh học máy tính và di truyền học người Đức, một trong những bộ óc tiên phong định hình nên nền y học chính xác của thế kỷ 21. Bà nổi tiếng thế giới với vai trò là Đồng sáng lập kiêm Đồng chủ tịch của Dự án Bản đồ Tế bào Người (HCA) - một siêu dự án quốc tế quy mô và tham vọng được ví như "Bản đồ di truyền thế kỷ mới", nhằm mục đích lập bản đồ cho từng tế bào đơn lẻ trong cơ thể con người. Bà tập trung kết hợp bản đồ tế bào với y học tái tạo - sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích cách các tế bào tương tác với nhau trong không gian. Từ đó tìm cách "lập trình lại" các tế bào già cỗi hoặc bị tổn thương để chữa lành cơ thể.

Bà đã xuất sắc được vinh danh là nhà khoa học đại diện cho châu Âu tại giải thưởng L'Oréal–UNESCO 2026 vì những nghiên cứu liên ngành xuất sắc sử dụng khoa học gen và sinh học tính toán để hiểu cơ thể người ở độ phân giải tế bào đơn. Công trình tiên phong của bà Teichmann trong công nghệ tế bào đơn cung cấp nguồn lực cơ bản cho nghiên cứu y sinh, phát hiện thuốc và sức khỏe cộng đồng.

Giáo sư Raquel Lia Chan (Đại học Quốc gia Litoral, Argentina)

Giáo sư Raquel Lia Chan là một nhà sinh học phân tử thực vật người Argentina, người đang nắm giữ chiếc chìa khóa vàng giúp ngành nông nghiệp thế giới chống chọi với cơn ác mộng của biến đổi khí hậu: nạn hạn hán. Công trình của bà được đánh giá là bước nhảy vọt mang tính sinh tử đối với an ninh lương thực toàn cầu trong thế kỷ 21.

Hiện bà là Giáo sư Công nghệ sinh học tại Đại học Quốc gia Litoral (UNL), kiêm Nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Sinh học Phân tử và Tế bào Rosario (CONICET). Bà đã được vinh danh vì đã chuyển đổi sinh học thực vật cơ bản thành đổi mới nông nghiệp thông qua việc phát hiện ra các gen và cơ chế sinh học giúp tăng cường khả năng chịu đựng của cây trồng đối với môi trường thay đổi. Giáo sư Chan đã ứng dụng kiến thức này vào các giống lúa mì, ngô, gạo và đậu nành chịu hạn, góp phần đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu. Bà là một nhà lãnh đạo có tầm nhìn và người hướng dẫn tận tâm, đã đào tạo một thế hệ các nhà khoa học thực vật tương lai.

Là một nhà khoa học nữ làm việc tại Mỹ Latinh, bà Chan từng phải vượt qua rất nhiều rào cản về mặt kinh phí nghiên cứu và định kiến xã hội. Bà là minh chứng sống động cho thấy những phát kiến khoa học đỉnh cao làm thay đổi thế giới hoàn toàn có thể xuất sinh từ các quốc gia đang phát triển ở Nam bán cầu.

Giáo sư Gordana Vunjak-Novakovic (Đại học Columbia, Mỹ)

Giáo sư Gordana Vunjak-Novakovic là một nhà kỹ thuật sinh học người Mỹ gốc Serbia, một trong những học giả lỗi lạc nhất thế giới trong lĩnh vực Kỹ thuật mô và Y học tái tạo. Bà chính là người đã biến những ý tưởng tưởng chừng chỉ có trong phim viễn tưởng thành hiện thực: "Nuôi cấy" các mô người hoàn chỉnh từ tế bào gốc để thay thế các bộ phận cơ thể bị tổn thương.

Những đóng góp xuất sắc của Giáo sư Vunjak-Novakovic trong việc phát triển "các cơ quan trên chip" và các chất thay thế sinh học để sửa chữa, duy trì hoặc cải thiện chức năng mô đã đóng vai trò quan trọng trong việc tái tạo sinh lý học của các cơ quan. Một trong những ứng dụng nổi bật nhất của bà là công nghệ phục hồi phổi hiến tặng, giúp hồi sinh những chiếc phổi bị tổn thương nặng để có thể ghép an toàn cho các bệnh nhân đang cận kề cái chết.

Sự tôn vinh tại giải thưởng L'Oréal–UNESCO 2026 khẳng định vị thế huyền thoại của GS. Gordana Vunjak-Novakovic - Một biểu tượng lớn của lòng kiên trì và tư duy đột phá, người đang trực tiếp định hình nên tương lai nơi các cơ quan nội tạng có thể được tái tạo và sửa chữa thay vì phải chờ đợi người hiến tặng.