Anh hùng liệt sĩ Hoàng Ngân: Biểu tượng sáng ngời của bản lĩnh cách mạng và sự tận hiến

Tham dự Hội thảo có: Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương; các nhà khoa học, các chuyên gia, đại diện gia đình liệt sĩ Hoàng Ngân, cùng đông đảo cán bộ, hội viên phụ nữ.

Trong không khí Hội LHPN các cấp đang tích cực chuẩn bị hướng tới Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV, hội thảo chính là dịp để thế hệ hôm nay cùng tri ân, tưởng nhớ những cống hiến to lớn của người nữ chiến sĩ cộng sản kiên trung, người Bí thư Trung ương Đoàn Phụ nữ Cứu quốc đầu tiên, đồng thời rút ra những bài học sâu sắc cho phong trào phụ nữ trong thời đại mới.

Biểu tượng sáng ngời về bản lĩnh cách mạng

Phát biểu đề dẫn hội thảo, bà Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, nhấn mạnh, xuyên suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, phụ nữ luôn là lực lượng quan trọng có những đóng góp bền bỉ và to lớn. Anh hùng Hoàng Ngân chính là một biểu tượng sáng ngời, để lại dấu ấn sâu sắc về bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần dấn thân. Dù cuộc đời của bà khép lại ở tuổi 28 nhưng quá nửa thời gian đó, bà đã tận hiến cho lý tưởng cao đẹp của Đảng, vì độc lập dân tộc và sự tiến bộ của giới nữ.

Hội thảo được chia làm 2 phần nội dung chính, tập trung vào những ngày đầu hoạt động cách mạng đến những di sản vĩnh cửu của bà đối với lịch sử. Ở phần thứ nhất, các đại biểu đã cùng nhau ôn lại cuộc đời, hoạt động cách mạng và những đóng góp to lớn của liệt sĩ Hoàng Ngân.

TS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Khoa Xây dựng Đảng thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Khu vực I, đã mở đầu bằng tham luận phân tích sâu sắc chặng đường từ một người con gái vùng mỏ trở thành nhà hoạt động cách mạng kiên trung giai đoạn 1938-1939. Theo đó, Liệt sĩ Hoàng Ngân tên thật là Phạm Thị Vân, sinh ra tại Hải Phòng nhưng có nguồn gốc gia đình gắn bó mật thiết với vùng mỏ Quảng Ninh. 

Chứng kiến cuộc sống cơ cực như địa ngục trần gian của những người phu mỏ dưới ách thống trị của thực dân Pháp, bà sớm hun đúc lòng thương người và tinh thần phản kháng bất công. Giai đoạn 1938-1939 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng của cô gái trẻ Phạm Thị Vân khi được giác ngộ lý tưởng cách mạng vô sản, tích cực vận động quần chúng và chính thức được kết nạp vào Đảng khi mới tròn 17 tuổi, trở thành cán bộ chủ chốt của Thành ủy Hải Phòng.

Tiếp nối mạch lịch sử, TS. Trương Thị Bích Hạnh đến từ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã làm rõ vai trò của đồng chí Hoàng Ngân với tư cách là người lãnh đạo tiêu biểu của phong trào phụ nữ cứu quốc. Trong những năm kháng chiến chống Pháp ác liệt, bà thể hiện tư duy tổ chức thiên tài qua những sáng kiến vô cùng độc đáo tại vùng địch hậu đồng bằng Bắc Bộ, tiêu biểu là địa bàn Hải Dương và Hưng Yên. Bà chỉ đạo áp dụng công thức lập hội trong lòng địch, biến các chợ phiên thành mạng lưới giao liên, tình báo rộng khắp nhằm ngụy trang trước mắt quân thù.

Sau này, Đội nữ du kích Hoàng Ngân lừng lẫy với nhiều chiến công trong kháng chiến chống giặc càng khẳng định nhận định đúng đắn của bà Hoàng Ngân về vai trò trực tiếp cầm súng chiến đấu của phụ nữ ngay tại vùng chiếm đóng. Bên cạnh đó, nghệ thuật địch vận bằng tâm lý chiến dựa vào thiên chức mềm mỏng của người phụ nữ do bà dẫn dắt đã làm rệu rã tinh thần chiến đấu của nhiều đơn vị lính ngụy và lính Pháp, mang lại hiệu quả chiến lược to lớn mà không tốn một viên đạn.

Một phần nội dung vô cùng đặc biệt và mang lại nhiều tư liệu quý báu tại hội thảo là bài chia sẻ của ông Phạm Trung Đà, đại diện gia đình liệt sĩ Hoàng Ngân. Bên cạnh ý chí tự thân, sự ủng hộ hết lòng từ phía gia đình chính là điểm tựa vững chắc để bà Hoàng Ngân yên tâm dấn thân vào con đường cách mạng gian khổ. 

Dù tư tưởng phong kiến thời bấy giờ còn rất nặng nề, cha mẹ bà vẫn luôn dành trọn tình yêu thương, tạo điều kiện cho con gái đầu lòng được đi học hành đầy đủ. Không những vậy, khi biết bà tham gia hoạt động bí mật, bố mẹ bà là ông Phạm Trung Long và bà Vũ Thị Đỗi đã không ngần ngại chu cấp tiền của, hỗ trợ con gái mở một cửa hàng bán gạo riêng ngay tại chợ Sắt, Hải Phòng. Cửa hàng này thực chất là một vỏ bọc kinh tế hợp pháp, tạo điều kiện thuận lợi để bà vừa mưu sinh, vừa dễ dàng bắt liên lạc và xây dựng cơ sở quần chúng cho Đảng.

Phát huy di sản và tấm gương anh hùng Hoàng Ngân trong kỷ nguyên số

Không chỉ là một nhà lãnh đạo quân sự và chính trị xuất sắc, đồng chí Hoàng Ngân còn được biết đến là người đặt nền móng vững chắc cho hệ thống báo chí của giới nữ nước nhà. Ông Phí Quốc Thuyên, Tổng Biên tập Báo Phụ nữ Việt Nam, đã mang đến hội thảo góc nhìn về người sáng lập tờ báo này.

Năm 1948, giữa chiến khu Việt Bắc gian khổ, đồng chí Hoàng Ngân đã sáng lập và làm Chủ nhiệm đầu tiên của tờ báo Phụ nữ Việt Nam, khi đó mang tên Tiếng gọi phụ nữ. Tờ báo ra đời xuất phát từ chính nhu cầu chính trị và là công cụ sắc bén để tổ chức phong trào, truyền tải chủ trương của Đảng và Bác Hồ đến hàng triệu phụ nữ vùng tự do lẫn vùng tạm chiếm. Dù không hề được đào tạo chính quy qua bất kỳ trường lớp báo chí nào, đồng chí Hoàng Ngân vẫn chứng minh một nhãn quan chính trị sắc bén và năng lực lãnh đạo thiên tài khi chèo lái Báo Phụ nữ Việt Nam trong những ngày đầu non trẻ. 

Như nhà văn Lý Thị Trung từng cảm phục nhận xét: Chỉ sau vài năm lãnh đạo Đoàn Phụ nữ Cứu quốc, bà Hoàng Ngân đã sớm nhìn ra nhu cầu cấp thiết của phong trào và quyết định sáng lập nên tờ báo. Đối với bà, báo chí không phải là một sản phẩm xa xỉ cho có, mà trước hết là một vũ khí chính trị, một công cụ sắc bén để giác ngộ và tổ chức quần chúng. Do đó, bà đã tự tay xác lập nên tinh thần chính trị vững vàng, phương châm hành động và định hình phong cách làm báo hướng thẳng vào đại chúng phụ nữ.

Dưới sự dẫn dắt của bà, tờ báo không chỉ là cơ quan ngôn luận tin cậy mà còn trở thành ngọn cờ tập hợp, cổ vũ mạnh mẽ tinh thần yêu nước của các tầng lớp phụ nữ tham gia vào cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Những hồi ức về việc giao thông viên phải đi bộ hàng chục cây số đường rừng để phát hành vài chục tờ báo in trên giấy đen, hay việc bà Hoàng Ngân rất tôn trọng quyết định tập thể không đăng truyện ngắn riêng của bà lên báo, đã khắc họa một phong cách làm báo tử tế, bản lĩnh và nhân văn.

Đối với những người làm Báo Phụ nữ Việt Nam hôm nay, di sản mà Anh hùng liệt sĩ Hoàng Ngân để lại không chỉ là lịch sử, mà còn là kim chỉ nam cho hành động. Trong kỷ nguyên truyền thông số với nhiều thách thức và sự cạnh tranh gay gắt, tập thể Ban biên tập và phóng viên luôn tâm niệm phải giữ vững bản lĩnh chính trị, bảo đảm tính định hướng và tôn trọng sự thật khách quan. Trên hết, chất nhân hậu và lòng nhân văn chính là giá trị cốt lõi được những người làm báo trân trọng giữ gìn, để mỗi trang báo - dù in trên giấy hay hiển thị trên màn hình điện thoại - đều là điểm tựa của niềm tin, trách nhiệm xã hội và lan tỏa những điều tử tế.

Với chủ đề "Phát huy giá trị lịch sử và tấm gương liệt sĩ Hoàng Ngân trong xây dựng người phụ nữ Việt Nam thời đại mới", bà Vũ Hồng Luyến, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Hưng Yên, đã trình bày về việc cụ thể hóa các tiêu chí thi đua từ tấm gương của bà. Phụ nữ Hưng Yên từ xưa đến nay luôn tự hào với truyền thống phong trào du kích Hoàng Ngân, kế thừa tinh thần chiến đấu quả cảm để đóng góp vào sự phát triển kinh tế, xã hội hiện đại.

Ngày nay, các tiêu chí về người phụ nữ có tri thức, có đạo đức, có sức khỏe và có trách nhiệm đang được các cấp hội phụ nữ tỉnh Hưng Yên triển khai sâu rộng, giúp hàng ngàn phụ nữ thoát nghèo, làm giàu chính đáng và nâng cao tỷ lệ nữ giới tham gia vào các vị trí lãnh đạo chủ chốt của cơ quan Đảng, chính quyền.

Vấn đề bảo tồn và lan tỏa các di sản vật thể cũng được thảo luận sôi nổi qua bài tham luận của Thạc sĩ Lê Cẩm Nhung, Trưởng phòng Truyền thông, Giáo dục và Đối ngoại thuộc Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Hiện nay, các địa danh như Di tích đồi Hoàng Ngân tại ATK Định Hóa, Thái Nguyên hay Nhà lưu niệm lực lượng Nữ du kích Hoàng Ngân tại Hưng Yên đã trở thành những địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng quan trọng. Tuy nhiên, công tác bảo tồn hiện vẫn gặp một số hạn chế do tư liệu còn phân tán và việc ứng dụng công nghệ số chưa mạnh mẽ.

Thạc sĩ Lê Cẩm Nhung đã đề xuất các giải pháp thiết thực như xây dựng triển lãm trực tuyến, số hóa tư liệu bằng mã QR, tổ chức các hoạt động trải nghiệm sân khấu hóa tại bảo tàng để câu chuyện lịch sử về người anh hùng có thể kết nối cảm xúc mạnh mẽ với thế hệ trẻ, học sinh và sinh viên ngày nay.