"Anna Karenina" lần đầu được dịch trực tiếp từ tiếng Nga sang tiếng Việt

Anna Karenina được Lev Tolstoy viết và xuất bản trong khoảng thời gian từ năm 1873 đến 1877. Tác phẩm được bình chọn là 1 trong 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại.

Trong gần 150 năm qua, Anna Karenina liên tục được dịch và xuất bản trên thế giới, được giảng dạy tại nhiều trường đại học và xem là một trong những chuẩn mực của nghệ thuật tiểu thuyết hiện đại. Tác phẩm cũng được chuyển thể thành hàng chục bộ phim tại Nga, Hollywood và nhiều quốc gia khác, cùng các vở kịch, ballet và nhiều loại hình nghệ thuật. Hình tượng Anna Karenina trở thành biểu tượng kinh điển về vẻ đẹp, sự nổi loạn và bi kịch của người phụ nữ trong nghệ thuật thế giới.

Tại Việt Nam, Anna Karenina được dịch sang tiếng Việt từ rất sớm. Năm 1937, nhà văn Vũ Ngọc Phan bắt đầu dịch tác phẩm, đăng trên tạp chí Pháp Việt ở Hà Nội và báo Tràng An ở Huế; đến năm 1944, bản dịch được in thành sách với tên Anna Kha Lệ Ninh. 

Ở miền Nam, bản dịch Anna Karénine của Mạc Thái Phong, thực hiện từ bản tiếng Pháp của Henri Mongault, được NXB Đất Sống xuất bản năm 1973. Năm 1978, bản dịch của hai dịch giả Nhị Ca và Dương Tường, thực hiện từ tiếng Anh và tiếng Pháp, tiếp tục được giới thiệu đến độc giả.

Như vậy, trong khoảng 90 năm qua, đã có 3 bản dịch tiếng Việt của Anna Karenina, nhưng chưa có bản nào được dịch trực tiếp từ nguyên tác tiếng Nga.

Từ năm 2019, dịch giả Lê Đức Mẫn bắt tay chuyển ngữ tác phẩm từ tiếng Nga. Bộ sách gồm 2 tập, dày hơn 1.000 trang, là kết quả của 3 năm lao động miệt mài, tỉ mỉ với từng câu chữ của ông.

Trong phần Lời người dịch của bộ sách, ông chia sẻ: "Về mặt phong cách diễn đạt ngôn ngữ tiếng Việt, truyền đạt các thành tố văn hóa và đất nước học trong nguyên bản cũng như khả năng tìm tòi các tương ứng về từ vựng và cú pháp giữa hai ngôn ngữ, tôi không dám nói là mình vượt qua được những người đi trước. Tôi chỉ xin nói rằng tôi đã làm hết sức để có được bản dịch tốt nhất theo khả năng của mình".

Theo đại diện NXB Phụ nữ Việt Nam, đây là bản thảo chuyển tải tới bạn đọc Việt Nam đầy đủ nhất, trung thực nhất tinh thần và nội dung, văn phong và ý tưởng sáng tạo của một bậc thầy văn chương lỗi lạc của nhân loại mà không cần bắc cầu qua một ngôn ngữ trung gian nào khác.

Sức sống của kiệt tác văn học Nga

Tiểu thuyết Anna Karenina xoay quanh cuộc đời một phụ nữ xinh đẹp, thông minh và lãng mạn, nhưng phải đối mặt với đau khổ và bi kịch. Dù có cuộc sống đủ đầy bên người chồng quyền lực Aleksei Karenin, Anna vẫn ngột ngạt trong cuộc hôn nhân thiếu tình yêu. Bước ngoặt đến khi cô gặp bá tước Vronsky, một sĩ quan trẻ, trên chuyến tàu định mệnh. Mối tình mãnh liệt giữa hai người khiến Anna phải đối mặt với những lời đàm tiếu, sự ghèm pha của xã hội và những giằng xé nội tâm. Cô dần bị cô lập, mất đi vị thế xã hội và phải xa cách con trai. Cuối cùng, Anna rơi vào tuyệt vọng và chọn kết thúc cuộc đời trên đường ray xe lửa.

Tuy nhiên, Anna Karenina không chỉ là câu chuyện về một người phụ nữ khao khát tình yêu và quyền được sống thật với cảm xúc. Tác phẩm còn phản ánh những vấn đề của xã hội quý tộc Nga thế kỷ 19, từ xung đột tư tưởng giữa các tầng lớp đến mâu thuẫn giữa tự do cá nhân với những quan niệm về đạo đức, danh dự, giữa giá trị truyền thống và những đổi thay của thời đại.

Sức sống lâu dài của tác phẩm còn đến từ khả năng phân tích tâm lý nhân vật tinh tế của Lev Tolstoy. Ông không xây dựng nhân vật theo những khuôn mẫu thiện - ác đơn giản, mà khắc họa họ với đầy đủ mâu thuẫn, khát vọng và những yếu đuối rất đời thường. Nhờ đó, Anna Karenina trở thành một trong những hình tượng phụ nữ phức tạp và chân thực nhất trong văn học thế giới.

Nhà văn Vladimir Nabokov từng đánh giá Anna Karenina là một trong những tiểu thuyết vĩ đại nhất lịch sử văn học, với những nhân vật sống động, phức tạp, phản ánh đời sống con người và các mối quan hệ tình cảm, xã hội. Nhà văn William Faulkner cũng cho rằng đây là cuốn sách mỗi người nên đọc trong đời, bởi tác phẩm không chỉ kể về tình yêu và đau khổ mà còn khắc họa bức tranh rộng lớn về xã hội, gia đình và các mối quan hệ.