3 giải pháp căn cơ giảm áp lực thi vào lớp 10 công lập ở Hà Nội

Bài toán công bằng giáo dục

Tuy nhiên, theo ông, thực tế vẫn tồn tại "cơn sốt" vào trường công lập. "Vấn đề đặt ra là tại sao người dân vẫn đua nhau vào trường công. Đây là câu hỏi lớn và không thể giải quyết ngay, nhưng nếu kiên trì trong một số năm thì có thể từng bước tháo gỡ," ông nhận định.

Ông cho rằng cần nhìn nhận áp lực không chỉ nằm ở kỳ thi vào lớp 10 công lập, mà còn ở nhiều khía cạnh khác của hệ thống giáo dục. "Ví dụ như tại các khu công nghiệp, khu lao động, liệu đã có đủ trường học đáp ứng nhu cầu của con em người lao động chưa? Hay như với trẻ khuyết tật, số trường chuyên biệt còn rất ít, nhiều em phải học tại các trung tâm bên ngoài. Những vấn đề này ít được nhắc đến," ông nêu.

Từ đó, ông nhấn mạnh cần thay đổi cách tiếp cận, cả từ phía người dân và cơ quan quản lý. "Người dân cần nhìn nhận nhu cầu học tập của con em một cách toàn diện hơn; đồng thời, chính quyền và các cơ quan chức năng cũng phải có cái nhìn đầy đủ để cân đối, đáp ứng nhu cầu đó", chuyên gia nêu quan điểm.

Theo TS. Nguyễn Tùng Lâm, mục tiêu không chỉ là đáp ứng nhu cầu vào trường công, mà quan trọng hơn là đảm bảo mọi học sinh đều có môi trường học tập tốt, phù hợp để phát triển. "Cần đặt mục tiêu là người dân yên tâm gửi con đến trường, bất kể loại hình, miễn là đáp ứng được nhu cầu phát triển của học sinh", ông nhấn mạnh.

Gỡ "cơn sốt" trường công

Để giải quyết vấn đề, TS. Tùng Lâm đề xuất ba nhóm giải pháp, vừa trước mắt vừa lâu dài.

Thứ nhất, cần thay đổi nhận thức của phụ huynh và học sinh. "Học không phải chỉ vì điểm số hay để chọn trường. Nếu vào trường tốt mà không có ý thức học tập thì cũng không có ý nghĩa. Quan trọng là học để phát triển bản thân, hình thành phẩm chất và năng lực", ông nói, đồng thời nhấn mạnh việc học cần hướng tới phát triển toàn diện và lâu dài, không chỉ dừng lại ở bậc phổ thông.

Chuyên gia cũng lưu ý, cần giúp học sinh có khả năng tự chủ trong học tập và định hướng cuộc sống. "Không thể để cha mẹ lo toàn bộ, mà bản thân học sinh phải nhận thức và chịu trách nhiệm về việc học của mình. Mỗi học sinh cần phải biết tự đặt mục tiêu và thường xuyên cố gắng tìm cách thực hiện mục tiêu của mình. Trong đó, trình độ văn hóa phải đạt loại gì. Những năng lực, sở trường cá nhân nào nổi trội thu hút để các trường nhận mình. Hiện nay, vẫn còn một số học sinh chưa nỗ lực phấn đấu, thả trôi bản thân nhưng lại muốn vào trường tốt là phi lý", ông nhấn mạnh.

Thứ hai, Hà Nội cần bảo đảm hệ thống trường học có chất lượng đồng đều. "Không thể chỉ một số trường chuyên, trường chất lượng cao mới đảm bảo chất lượng. Mọi trường đều phải đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông, bảo đảm công bằng trong giáo dục. Tất nhiên, một năm học bảo đảm ngay chất lượng giáo dục ở tất cả các nhà trường là khó khăn. Nhưng Hà Nội phải có kế hoạch chỉ đạo để khắc phục triệt để những trường còn yếu kém. Điều này chắc chắn thành phố làm được", TS. Lâm nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, cần xóa bỏ tâm lý phân biệt giữa trường công và trường tư. "Trường nào đảm bảo chất lượng thì đều đáng để lựa chọn. Người dân cần yên tâm rằng con học ở đâu cũng có thể phát triển tốt", ông nhận định.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận yếu tố chi phí là áp lực lớn đối với nhiều gia đình khi lựa chọn trường tư. "Vì vậy, cần có cơ chế để các trường công lập được tự chủ, nâng cao chất lượng; đồng thời có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với các trường tư, đặc biệt ở những khu vực còn thiếu trường công", ông đề xuất.

TS. Tùng Lâm cho rằng, việc trao quyền tự chủ cho các trường công lập là cần thiết, đi kèm với trách nhiệm giải trình. "Chỉ khi có đội ngũ quản lý đủ năng lực, đặc biệt là hiệu trưởng, mới có thể vận hành tốt mô hình tự chủ", ông nhấn mạnh.

Đối với trường tư thục, TS. Tùng Lâm cho rằng cần phát triển đa dạng phân khúc để đáp ứng nhu cầu khác nhau của người dân, đồng thời kiểm soát mức học phí phù hợp. "Tinh thần chung là phục vụ người học, không vì mục tiêu lợi nhuận thuần túy," ông khẳng định.

Thứ ba, cần đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá học sinh. "Hiện nay, việc đánh giá còn nặng về thi cử, dẫn đến tình trạng học để thi, học để vào trường công. Trong khi đó, nhiều học sinh không có định hướng thi cử lại bị bỏ quên. Đây là một hiện tượng các cấp quản lý giáo dục cần quan tâm, giải quyết dứt điểm ở các trường THCS hiện nay: Chỉ tập trung giúp đỡ các học sinh đăng ký thi vào các trường công lập để lấy thành tích. Sẵn sàng thả nổi các học sinh không dự thi hoặc ép các học sinh yếu, kém không được dự thi để đảm bảo thành tích của trường", ông nêu vấn đề.

Theo ông, cần xây dựng hệ thống đánh giá khách quan, chính xác, phản ánh đúng năng lực học sinh, tiến tới giảm áp lực thi cử. "Khi việc đánh giá được thực hiện nghiêm túc, minh bạch, có thể sử dụng kết quả học tập thay cho thi tuyển vào trường công hiện nay. Mỗi loại hình trường học (công và tư) sẽ đưa ra tiêu chí xét tuyển. Hằng năm, học sinh căn cứ vào tiêu chí xét tuyển của mỗi trường mà nộp đơn xin học. Trường học sẽ xếp hạng công khai và thu hồ sơ được duyệt", ông nói.

Ông cũng đề xuất tăng cường thanh tra, kiểm tra để bảo đảm chất lượng đánh giá. "Phải đảm bảo học thật, thi thật, chất lượng thật. Khi đó, việc lựa chọn trường sẽ dựa trên năng lực thực chất của học sinh, không cần quá phụ thuộc vào các kỳ thi. Như vậy có thể mau chóng bỏ được kỳ thi tuyển sinh vào 10 công lập hiện nay", ông nhấn mạnh.

TS. Nguyễn Tùng Lâm đánh giá, để thực hiện các giải pháp này, thành phố cần có lộ trình cụ thể, triển khai từng bước, có thể thí điểm một số mô hình trước khi nhân rộng. "Cần tổ chức các hội thảo, huy động ý kiến của các nhà khoa học, nhà quản lý để tìm ra giải pháp phù hợp và có thể thử nghiệm ngay", ông đề xuất.

"Không thể giải quyết ngay tất cả mọi vấn đề, nhưng nếu có cách làm khoa học, đổi mới tư duy, dám làm và dám chịu trách nhiệm, thì từng bước sẽ đáp ứng được nhu cầu của người dân. Đặc biệt, Hà Nội cần phải có những giải pháp mang tính đột phá để thay đổi thực trạng hiện nay theo đúng tinh thần Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị", chuyên gia nhấn mạnh.