Băn khoăn với quy định hiệu trưởng trường mầm non phải trực tiếp đứng lớp

Đồng thuận về chuyên môn

Trong dự thảo thông tư Quy định chế độ làm việc đối với giáo viên mầm non thay thế Thông tư số 48/2011/TT-BGDĐT có một số điểm điều chỉnh đáng chú ý đó là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phải trực tiếp tham gia dạy trẻ thay cho việc có thể dạy hoặc dự giờ dạy trẻ của giáo viên. Bà Trần Thị Ngoan, Hiệu trưởng Trường Mầm non Thịnh Liệt (Hoàng Mai, Hà Nội) cho rằng, giáo dục mầm non có tính đặc thù. Ngoài nhiệm vụ dạy học, giáo viên mầm non còn đảm nhận công tác chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ. Vì vậy, khi lãnh đạo nhà trường trực tiếp giảng dạy việc nắm bắt thực tế sẽ đầy đủ, đồng thời hạn chế tình trạng chỉ đạo mang tính hình thức, thiếu tính khả thi. Qua đó mới thấy rõ những khó khăn, hạn chế của từng lớp, từng giáo viên và từng trẻ. Từ thực tế này, nhà trường mới có cơ sở xây dựng kế hoạch bồi dưỡng phù hợp, đúng người, đúng việc. Công tác quản lý trong giáo dục, xét cho cùng, cốt lõi vẫn là đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ. Khi lãnh đạo trực tiếp dự giờ, đứng lớp, việc đánh giá mức độ đáp ứng các yêu cầu này trở nên dễ dàng hơn, từ đó kịp thời điều chỉnh chương trình và hỗ trợ giáo viên.

Cùng quan điểm, bà Phạm Thị Mai, Hiệu trưởng Trường Mầm non Hợp Thịnh (Bắc Ninh) cho rằng, việc lãnh đạo trực tiếp đứng lớp mang lại nhiều ý nghĩa tích cực. Tuy nhiên, công tác quản lý hiện nay đã phải chịu nhiều áp lực từ hồ sơ hành chính, công việc chuyên môn, phản ánh của phụ huynh và dư luận xã hội. Do đó, nếu phải đứng lớp thường xuyên, lãnh đạo nhà trường sẽ gặp khó khăn về thời gian, đặc biệt là tại những trường có quy mô lớn, số lượng giáo viên đông. Để giảm tải áp lực, bà đề xuất Bộ GD&ĐT cần quy định rõ ràng, thống nhất thời lượng đứng lớp và thời gian dự giờ giáo viên đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng. "Trong nhiều trường hợp, việc dự giờ còn phát huy hiệu quả hơn cả đứng lớp trực tiếp, nhất là với giáo viên mới hoặc giáo viên còn hạn chế về chuyên môn", bà Mai chia sẻ.

Bà cũng cho rằng, nếu yêu cầu lãnh đạo vừa đứng lớp vừa đảm đương khối lượng lớn công việc quản lý, thì cần đồng thời tinh giản thủ tục hành chính. Với trường có gần 50 giáo viên, việc duyệt giáo án, kế hoạch chủ điểm, kế hoạch tuần đã mất nhiều thời gian. Vì vậy, cần có sự linh hoạt, cho phép kết hợp giữa đứng lớp và dự giờ để vừa nắm chuyên môn, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý.

Cần bám sát thực tế quản lý

PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết: "Về mặt lý thuyết quản lý giáo dục trong Dự thảo, năng lực lãnh đạo dạy học/sư phạm (instructional leadership) của lãnh đạo trường mầm non được nhấn mạnh. Bên cạnh năng lực quản trị, thiết lập và xây dựng tầm nhìn, tạo lập hệ thống quản lý thúc đẩy môi trường học tập tích cực, lãnh đạo cần trực tiếp tham gia giảng dạy để hiểu sâu về chuyên môn, từ đó tổ chức thực hiện chương trình có hiệu quả, giám sát và đánh giá hoạt động dạy và học để đổi mới liên tục hỗ trợ phát triển nghề nghiệp cho giáo viên".

Ông Nam phân tích, tiếp cận của thông tư là phù hợp xu hướng, điều chỉnh kế hoạch đào tạo, tổ chức sinh hoạt chuyên môn sát thực tế và tăng tính đồng bộ trong triển khai chương trình. Điều này đặc biệt quan trọng trong quá trình chuẩn hóa với các trường tư thục và nhóm trẻ. Việc đứng lớp cũng giúp lãnh đạo xây dựng uy tín, gần gũi với giáo viên, đồng thời trực tiếp quan sát năng lực đội ngũ, sẽ hiểu rõ khó khăn, tâm lý của giáo viên và làm gương về phong cách sư phạm.

Ở góc độ tổ chức, điều này có thể củng cố tinh thần làm việc chung trong trường, tạo ra môi trường cởi mở, khuyến khích giáo viên trao đổi chuyên môn. Người lãnh đạo trực tiếp giảng dạy giúp tránh tình trạng "quản lý bàn giấy", đảm bảo lãnh đạo nắm bắt được thực tiễn lớp học, dễ dàng đánh giá và phản hồi kịp thời để nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo quản lý. Tuy nhiên, theo PGS.TS Trần Thành Nam: "Dự thảo cân bằng giữa vai trò lãnh đạo hành chính và lãnh đạo dạy học/sư phạm của lãnh đạo, tránh những bất cập có thể nảy sinh". Trước hết là áp lực khối lượng công việc. Lãnh đạo trường mầm non vốn đảm nhận nhiều nhiệm vụ hành chính - từ tuyển sinh, điều phối nhân sự đến quan hệ phụ huynh - bên cạnh trách nhiệm lãnh đạo chuyên môn. Yêu cầu phải giảng dạy thêm sẽ càng làm tăng gánh nặng, dẫn đến quá tải và kiệt sức.

Thực tiễn quản lý cho thấy, yêu cầu lãnh đạo nhà trường trực tiếp giảng dạy sẽ phát sinh nhiều vấn đề về xếp lớp. Ở bậc mầm non, giáo viên phải bám lớp liên tục, trong khi công tác quản lý thường xuyên phát sinh nhiệm vụ đột xuất, nên quy định cứng nhắc sẽ gây khó khăn cho đội ngũ lãnh đạo. Ông Nam cho rằng, cần nghiên cứu định mức thời gian dạy trực tiếp hợp lý. Ngoài ra, có thể áp dụng mô hình ba giáo viên/lớp khi lãnh đạo trường tham gia giảng dạy, để đảm bảo lớp học không bị gián đoạn khi lãnh đạo xử lý công việc quản lý, xây dựng thông tư cần dựa trên khảo sát thực tế.

Ở hệ thống công lập, phần lớn lãnh đạo trưởng thành từ giáo viên, đã có kinh nghiệm giảng dạy trực tiếp, nắm vững chuyên môn, thường xuyên nâng cao nghiệp vụ. Còn tại các cơ sở mầm non ngoài công lập, ban giám hiệu thường phân công rõ ràng: Nhân sự phụ trách lãnh đạo dạy học, sư phạm, số khác đảm nhiệm công tác hành chính hoặc quản lý tài chính, không nhất thiết trực tiếp đứng lớp. Trong bối cảnh công nghệ phát triển, nhiều trường còn thuê hiệu phó online, sử dụng công nghệ và AI để quản lý hoạt động chuyên môn, nên việc yêu cầu họ lên lớp trực tiếp là khó khả thi.

Theo PGS.TS Thành Nam, điểm mới trong dự thảo thông tư cần được cân nhắc dựa trên thực trạng đội ngũ quản lý các trường mầm non. Đồng thời, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về năng lực lãnh đạo dạy học, sư phạm, giúp cán bộ cập nhật nội dung và chương trình giáo dục, thay vì áp đặt yêu cầu đứng lớp trực tiếp trong mọi trường hợp. "Có thể quy định số giờ đứng lớp tối thiểu, xác định nhóm tuổi và loại tiết giảng dạy. Song song, cần giảm tải các đầu việc hành chính cho lãnh đạo trường. Nếu thiếu các giải pháp hỗ trợ đồng bộ, nguy cơ quá tải và kiệt sức ở đội ngũ lãnh đạo có thể dẫn tới hệ lụy nghiêm trọng", chuyên gia kiến nghị.