Báo động tình trạng người trẻ mới ngoài 20 đã mắc bệnh "người già"

Trẻ hóa thoái hóa xương khớp

Ở tuổi 32, anh Lê Minh T., nhân viên IT tại Hà Nội, bắt đầu thấy đau lưng âm ỉ và cứng cổ mỗi sáng. Nghĩ do ngồi máy tính nhiều, anh chỉ xoa bóp, dán cao rồi bỏ qua. Nhưng cơn đau tăng dần, lan xuống vai, cánh tay, có hôm tê bì các ngón tay khiến anh khó gõ bàn phím. Khi đi khám, anh bất ngờ được chẩn đoán thoái hóa cột sống cổ và thắt lưng sớm.

Nguyên nhân đến từ thói quen ngồi liên tục 8–10 tiếng mỗi ngày, ít vận động, tư thế sai và gần như không tập thể dục. Nhiều năm làm việc trong phòng điều hòa, ít tiếp xúc ánh nắng, chế độ ăn thiếu canxi và vitamin D càng khiến xương khớp suy yếu. "Tôi không nghĩ người hơn 30 tuổi đã bị thoái hóa. Cứ tưởng đó là bệnh của người già", anh chia sẻ.

Bên cạnh đó, việc điều trị không chỉ là dùng thuốc mà còn là thay đổi toàn bộ lối sống: tập phục hồi chức năng, chỉnh tư thế làm việc, giảm thời gian ngồi và tăng vận động hằng ngày.

Trường hợp khác là chị Phạm Thu H., 29 tuổi, nhân viên marketing. Tính chất công việc thường xuyên di chuyển, mang vác đồ nặng, đi giày cao gót nhiều năm khiến chị hay đau gối và cổ chân. Ban đầu, chị nghĩ do mỏi cơ nên tự mua thuốc giảm đau uống. Cơn đau giảm nhanh nhưng tái phát dày hơn, kèm tiếng lạo xạo khi lên xuống cầu thang. Khi đi khám, chị được chẩn đoán thoái hóa khớp gối sớm kèm tổn thương sụn khớp.

Theo bác sĩ Nguyễn Thu Hường, Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Thanh Nhàn việc lạm dụng giày cao gót, tăng cân nhẹ sau sinh, ít tập luyện và thói quen dùng thuốc giảm đau kéo dài đã che lấp triệu chứng, khiến bệnh tiến triển âm thầm. Giờ đây, chị H. phải tập vật lý trị liệu, kiểm soát cân nặng, bỏ giày cao gót và học cách lắng nghe cơ thể.

Những trường hợp như vậy không còn hiếm. Vài năm gần đây, khoa liên tục tiếp nhận bệnh nhân 20–30 tuổi mắc các bệnh thoái hóa cột sống cổ, thắt lưng, khớp gối, viêm gân, hội chứng ống cổ tay.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở thói quen sinh hoạt hiện đại. Điện thoại và máy tính khiến nhiều người duy trì tư thế cúi gập cổ hàng giờ. Cột sống cổ phải chịu áp lực liên tục, gây co cứng cơ, hội chứng cổ vai cánh tay và thoái hóa sớm. Tư thế ngồi sai lưng rũ, vai trùng, mất đường cong sinh lý khiến đĩa đệm bị chèn ép lặp đi lặp lại, tạo ra vi chấn thương tích lũy.

Dân văn phòng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi ngồi trước màn hình nhiều giờ liền, hầu như không có khoảng nghỉ. Việc sử dụng chuột và màn hình cảm ứng liên tục gây viêm gân, tổn thương thần kinh giữa, dẫn đến hội chứng ống cổ tay. Những tổn thương nhỏ mỗi ngày dần trở thành bệnh lý mạn tính.

Cơn đau đầu tiên bị bỏ qua

Điều khiến bác sĩ lo ngại là tâm lý chủ quan của người trẻ. Nhiều người xem đau lưng, mỏi cổ, đau gối là chuyện bình thường, tự tìm hiểu trên mạng và mua thuốc giảm đau uống. Đặc biệt, các thuốc chứa glucocorticoid có thể làm giảm đau rất nhanh, khiến người bệnh tưởng đã khỏi.

Bác sĩ từng tiếp nhận nam bệnh nhân 32 tuổi nhập viện vì gout cấp trên nền gout mạn tính, nổi nhiều hạt tophi. Bệnh nhân đã đau khớp từ năm 22 tuổi nhưng không đi khám, tự mua thuốc uống suốt 10 năm. Hậu quả là suy tuyến thượng thận do lạm dụng thuốc, kèm tăng huyết áp, tiểu đường, béo phì và xẹp nhiều đốt sống do loãng xương nặng.

Một bệnh nhân khác 33 tuổi vào viện vì sưng đau khớp gối. Xét nghiệm cho thấy axit uric rất cao, tràn dịch khớp nặng. Qua thăm khám, bác sĩ phát hiện người bệnh đồng thời mắc gout cấp, tiểu đường mới phát hiện và rối loạn mỡ máu nặng hệ quả của rối loạn chuyển hóa do béo phì ở người trẻ.

Theo bác sĩ Hường, glucocorticoid là thuốc rất hiệu quả nếu dùng đúng chỉ định. Nhưng lạm dụng kéo dài có thể gây loãng xương, suy thượng thận, tiểu đường, tăng huyết áp và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Ngoài tư thế và thời gian ngồi lâu, lối sống ít vận động, thiếu ánh nắng và chế độ ăn nhiều thức ăn nhanh cũng góp phần "bào mòn" hệ xương khớp. Làm việc trong môi trường kín khiến cơ thể thiếu vitamin D, giảm hấp thu canxi, tăng nguy cơ loãng xương sớm. Béo phì làm tăng tải trọng lên khớp gối và cột sống thắt lưng trong thời gian dài.

Bác sĩ Hường khuyến cáo, nếu ngồi làm việc liên tục 45–60 phút, cần đứng dậy vận động 2–3 phút. Màn hình máy tính nên đặt ngang tầm mắt, lưng có điểm tựa để giữ đường cong sinh lý, chuột đặt ngang tầm tay để tránh gập cổ tay.

Mỗi ngày, người trẻ nên dành 30–45 phút cho các môn tăng sức mạnh cơ như bơi lội, yoga, đạp xe, đu xà. Cơ bắp khỏe là "áo giáp" tự nhiên bảo vệ khớp. Đồng thời, cần hạn chế đồ ăn nhanh, bổ sung thực phẩm giàu canxi, vitamin D và omega-3.

"Quan trọng nhất là đừng chủ quan với cơn đau đầu tiên. Nếu đau kéo dài nhiều ngày không thuyên giảm, hãy đi khám chuyên khoa sớm. Đừng để đến khi xương khớp đã thoái hóa nặng mới tìm đến bác sĩ", bác sĩ Hường nhấn mạnh.