Bảo vệ sức khỏe tâm thần phụ nữ, trẻ em trước những rủi ro của thế giới số

Ngày 30/10, tại Hà Nội, Học viện Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam và Doanh nghiệp xã hội Tâm Nhung tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề "Sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và rủi ro khủng hoảng tâm lý".

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh công nghệ số, Internet và mạng xã hội ngày càng gắn bó mật thiết với đời sống cá nhân, gia đình và xã hội. Những nền tảng này mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, học tập, làm việc, sáng tạo và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, phía sau những tiện ích đó là nhiều nguy cơ tác động trực tiếp đến sức khỏe tâm thần, đặc biệt đối với phụ nữ, trẻ em và thanh thiếu niên.

Bạo lực, bắt nạt và quấy rối trực tuyến; xâm phạm quyền riêng tư; áp lực so sánh ngoại hình, thành tích và lối sống; những kỳ vọng xã hội cùng sự lan truyền của thông tin độc hại có thể tạo ra những tổn thương tâm lý kéo dài. Đáng chú ý, những tác động này không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng, khiến người thân, gia đình và nhà trường khó nhận biết để có biện pháp hỗ trợ kịp thời.

Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, cho rằng một người phụ nữ vẫn có thể đi làm, chăm lo gia đình và hoàn thành các trách nhiệm thường ngày nhưng thực tế đang phải chịu đựng áp lực tâm lý kéo dài. Một đứa trẻ vẫn đến trường hằng ngày nhưng có thể thiếu cảm giác an toàn, không biết chia sẻ những khó khăn của mình với ai.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền, nếu chỉ quan tâm đến sức khỏe tâm thần khi vấn đề đã trở thành khủng hoảng thì nhiều cơ hội phòng ngừa và hỗ trợ sớm có thể bị bỏ lỡ. Vì vậy, sức khỏe tâm thần cần được nhìn nhận rộng hơn, không chỉ từ góc độ bệnh lý hay điều trị mà còn phải bảo đảm quyền được sống an toàn, được tôn trọng, được lắng nghe và có cơ hội phát triển năng lực của mỗi người.

Không để phụ nữ, trẻ em đơn độc trước khủng hoảng tâm lý

Theo Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách chăm lo sức khỏe nhân dân, trong đó có sức khỏe tâm thần. Cụ thể hóa những chủ trương này, Hội LHPN Việt Nam xác định tham gia chăm sóc sức khỏe tâm thần cho phụ nữ và trẻ em là một trong những nhiệm vụ quan trọng.

Định hướng hỗ trợ phụ nữ phát triển toàn diện, thúc đẩy bình đẳng giới, xây dựng gia đình tiến bộ, văn minh, ấm no, hạnh phúc cũng được xác định trong các nhiệm vụ trọng tâm của tổ chức Hội.

Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường số, công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần cần có cách tiếp cận mới, chủ động và toàn diện hơn. Không thể chỉ trông chờ vào sự tự điều chỉnh của mỗi cá nhân, bởi những tổn thương tâm lý thường chịu tác động đồng thời từ hoàn cảnh kinh tế, điều kiện gia đình, môi trường giáo dục và các mối quan hệ xã hội.

Đặc biệt, phụ nữ và trẻ em thuộc nhóm có hoàn cảnh khó khăn, hạn chế trong tiếp cận dịch vụ hỗ trợ cần được quan tâm nhiều hơn. Khi gặp vấn đề tâm lý, không phải ai cũng có đủ điều kiện kinh tế, kiến thức hoặc sự hỗ trợ cần thiết để tìm đến các chuyên gia.

Từ thực tiễn đó, hội thảo cần tập trung làm rõ 4 vấn đề lớn: Thứ nhất, cần có những bằng chứng khoa học đủ sâu để nhận diện chính xác các vấn đề, nguyên nhân và yếu tố bất lợi đối với phụ nữ, trẻ em trong môi trường số. Các nghiên cứu cần làm rõ điều kiện kinh tế, xã hội, gia đình và môi trường sống tác động như thế nào đến sức khỏe tâm thần; nhóm đối tượng nào đang gặp khó khăn nhất, nguyên nhân từ đâu và chính sách cần ưu tiên vào những lĩnh vực nào.

Thứ hai, cần chuyển mạnh sang cách tiếp cận chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và hỗ trợ kịp thời ngay từ gia đình, nhà trường và cộng đồng. Trong đó, việc xây dựng cơ chế phối hợp giữa các ngành, các cấp cần được quan tâm, đồng thời giải quyết những vấn đề về chi phí, nhân lực và điều kiện triển khai.

Một yêu cầu quan trọng là phụ nữ và trẻ em phải có khả năng tiếp cận những kênh hỗ trợ an toàn, đáng tin cậy, có thể kết nối với các dịch vụ chuyên môn khi cần thiết. Điều này càng có ý nghĩa đối với những người đang sống trong hoàn cảnh khó khăn, dễ bị tổn thương.

Thứ ba, trách nhiệm bảo vệ sức khỏe tâm thần trong môi trường số phải được đặt ra ở nhiều cấp độ, từ cá nhân, gia đình, cơ quan quản lý đến các doanh nghiệp công nghệ. Bên cạnh nâng cao kỹ năng số cho phụ nữ và trẻ em, cần xây dựng không gian mạng lành mạnh, phòng ngừa áp lực và hành vi xâm hại trực tuyến, bảo vệ quyền riêng tư. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo cũng cần được khai thác có trách nhiệm để phục vụ truyền thông, hỗ trợ ban đầu và kết nối dịch vụ. Mọi ứng dụng phải bảo đảm an toàn, có cơ sở khoa học và chịu sự giám sát của người có chuyên môn.

Thứ tư, những kết quả nghiên cứu cần được chuyển hóa thành luận cứ cho chính sách và các sáng kiến có khả năng áp dụng trong thực tiễn. Các khuyến nghị dành cho cơ quan quản lý, cơ sở chuyên môn và tổ chức Hội cần có trọng tâm, tính khả thi và hướng tới những kết quả có thể theo dõi, đánh giá.

Chuyển tri thức khoa học thành hành động thực tiễn

Một trong những mục tiêu quan trọng của hội thảo là tạo diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên, nhà nghiên cứu và những người trực tiếp làm công tác thực hành trong nước, quốc tế chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và mô hình hỗ trợ sức khỏe tâm thần.

Các nội dung trao đổi tập trung vào ảnh hưởng của Internet, mạng xã hội và quá trình số hóa đối với đời sống tâm lý của phụ nữ, trẻ em và thanh thiếu niên; những vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em, thanh thiếu niên, bao gồm rối loạn phát triển, rối loạn cảm xúc - hành vi, nguy cơ tự sát và tự gây tổn thương, khó khăn trong nhận diện, chẩn đoán, điều trị và hỗ trợ.

Bên cạnh đó, hội thảo đề cập đến sức khỏe tâm thần của phụ nữ trong các giai đoạn và bối cảnh khác nhau của cuộc sống, từ môi trường nghề nghiệp, kiệt sức tâm lý đến chất lượng cuộc sống và quá trình già hóa.

Một nội dung đáng chú ý khác là sức khỏe tâm thần học đường và môi trường giáo dục. Việc hỗ trợ học sinh, sinh viên và giáo viên trước các vấn đề về áp lực tâm lý được đặt ra cùng yêu cầu xây dựng môi trường học đường an toàn, hòa nhập và có khả năng hỗ trợ tâm lý.

Các đại biểu cũng trao đổi về năng lực hỗ trợ tâm lý - xã hội trong những tình huống khủng hoảng, thảm họa; các mô hình, phương pháp chăm sóc, điều trị và can thiệp sức khỏe tâm thần, trong đó có việc ứng dụng công nghệ để nâng cao khả năng cung cấp dịch vụ cho phụ nữ và trẻ em.

Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền đề nghị Học viện Phụ nữ Việt Nam tổng hợp, tiếp thu có chọn lọc kết quả hội thảo, phối hợp với các đơn vị chuyên môn của Trung ương Hội và đối tác để xây dựng báo cáo kiến nghị chính sách. Đồng thời, cần đề xuất những hướng nghiên cứu, mô hình hỗ trợ có khả năng tiếp tục thử nghiệm và đánh giá, qua đó đóng góp trực tiếp vào việc đổi mới hoạt động Hội và nâng cao chất lượng phục vụ phụ nữ, trẻ em.