Biến lá sen thành tác phẩm nghệ thuật, chia sẻ sinh kế từ mô hình sống xanh

Sinh ra trong một gia đình thuần nông, chị Phạm Thị Diệu Liên lớn lên cùng những mùa vụ phụ thuộc vào nắng mưa. Tuổi thơ thiếu thốn, những quãng đường hơn 7km đến trường trong điều kiện điện, nước còn hạn chế đã rèn giũa nơi chị một ý chí bền bỉ. Cũng từ đó, tình yêu với cây sen, loài hoa gắn với chính cái tên "Diệu Liên" của chị âm thầm lớn lên theo năm tháng.

Tạo vòng đời mới cho những chiếc lá bị bỏ đi

Năm 2017, trước những khó khăn trong sản xuất lúa, gia đình chị Liên quyết định chuyển sang trồng sen. Đây không chỉ là sự thay đổi sinh kế, mà còn mở ra một hành trình sáng tạo sau này.

Là cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, chị Liên có điều kiện tiếp cận kiến thức chuyên môn, đồng thời trực tiếp quan sát thực tế sản xuất. Chị nhận ra rằng, dù sen được trồng khá phổ biến, nhưng cách khai thác vẫn dừng ở những sản phẩm quen thuộc như hoa, gương, ngó hay củ. Trong khi đó, nhiều bộ phận khác, đặc biệt là lá sen gần như bị bỏ phí. Ý nghĩ tận dụng triệt để cây sen để gia tăng giá trị bắt đầu hình thành và dần trở thành hướng đi mà chị kiên trì theo đuổi.

Sau giai đoạn dịch Covid-19 đầy biến động, năm 2023, chị Liên bắt tay vào thực hiện ý tưởng làm tranh trên lá sen khô, với mong muốn biến những phế phẩm nông nghiệp thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, vừa không lãng phí tài nguyên địa phương, vừa mang đến "một cuộc đời thứ hai" cho những chiếc lá sen.

Từ ý tưởng đó, chị phối hợp cùng một họa sĩ tại địa phương để thử nghiệm. Theo chị Liên chia sẻ, lúc ban đầu, việc thử nghiệm khá khó khăn, bởi chưa có mô hình phổ biến để học hỏi. Bên cạnh đó, không có một công thức cố định nào cho quá trình sáng tạo để "biến" chiếc lá sen khô thành những bức tranh. 

Để có được một sản phẩm hoàn chỉnh, chị phải tự mày mò từng công đoạn. Lá sen dùng để làm tranh phải được chọn lựa kỹ lưỡng dựa trên hình dáng và hệ gân. Đây là những yếu tố tạo nên nền độc đáo cho mỗi bức tranh. Chị cũng đặc biệt chú trọng đến thời điểm thu hái lá sen, thường vào sáng sớm hoặc chiều mát nhằm đảm bảo độ tươi và hạn chế hư hỏng. Sau khi làm sạch bùn đất, loại bỏ rêu bám và xử lý để ổn định cấu trúc, lá sen tiếp tục được tái tạo màu tự nhiên. Công đoạn cuối cùng là lên bố cục và vẽ tranh.

Quy trình là vậy, song không có khuôn mẫu cố định cho mỗi bức tranh, bởi mỗi chiếc lá lại gợi mở một ý tưởng khác nhau. Qua bàn tay khéo léo và sự sáng tạo của chị Diệu Liên, dòng tranh mang thương hiệu LienLotus đã ra đời. Những chiếc lá sen khô được thổi hồn thành các tác phẩm mang nhiều chủ đề gần gũi như cảnh đồng quê, cá bơi lội, hoa sen, thư pháp... Một số sản phẩm còn được kết hợp với đồng hồ, đèn LED, tạo thêm giá trị thẩm mỹ và ứng dụng.

Năm 2025, sản phẩm tranh lá sen khô được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao tại phường Tịnh Biên (tỉnh An Giang). Chị Liên cho biết, đây chính là dấu mốc quan trọng khẳng định hướng đi đúng đắn và tiếp thêm động lực để chị cố gắng xây dựng vùng nguyên liệu, để có thể vừa sản xuất trà, vừa tạo nên những bức tranh lá sen độc đáo phục vụ nhu cầu đa dạng của khách hàng.

Ít ai biết rằng, trong quá trình ấp ủ và biến ước mơ làm tranh từ lá sen khô thành hiện thực, chị Liên từng phải đối mặt với nhiều áp lực và thử thách lớn trong cuộc sống. Đó là lúc chị vừa hoàn thành luận văn cao học, vừa chăm lo gia đình khi cha bị tai biến nặng. Tuy nhiên, chính những biến cố đó lại trở thành động lực để chị kiên trì theo đuổi đam mê, phát triển sản phẩm và khẳng định bản thân.

Lan tỏa sinh kế từ mô hình kinh tế xanh

Không dừng lại ở việc phát triển sản phẩm cá nhân, chị Liên còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm với cộng đồng. Trong khuôn khổ dự án "Phát triển chuỗi giá trị bền vững các sản phẩm từ tơ sen" do Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) Việt Nam triển khai tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, chị đã tham gia giảng dạy, hướng dẫn kỹ thuật làm tranh lá sen cho phụ nữ và lao động nhàn rỗi tại địa phương.

Sau các khóa tập huấn, nhiều học viên đã bước đầu tạo ra sản phẩm và được thị trường đón nhận. Điều này mở ra cơ hội sinh kế mới, góp phần tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, giảm lãng phí trong nông nghiệp.

Bên cạnh đó, dự án "Tranh vẽ trên lá sen khô" của chị còn được vinh danh trong top 30 dự án xuất sắc toàn quốc thuộc chương trình "Phụ nữ Việt tự tin làm kinh tế" năm 2025. Đây là cuộc thi do Hội LHPN Việt Nam và Unilever Việt Nam - Nhãn hàng Sunlight tổ chức nhằm tìm kiếm, phát hiện và tôn vinh những ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo, khả thi và có tính bền vững; đồng thời khích lệ tinh thần chủ động, tự tin phát triển kinh tế của phụ nữ trên toàn quốc.

Chị Liên chia sẻ: "Sự hỗ trợ kịp thời từ Hội LHPN Việt Nam và Unilever Việt Nam đã giúp tôi hiện thực hóa ý tưởng của mình. Lớp tập huấn thuộc chương trình "Phụ nữ Việt tự tin làm kinh tế" đã trang bị cho tôi những kiến thức thiết thực về cách định giá sản phẩm, tư duy bán hàng và quảng bá trên nền tảng số".

Từ một cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, chị Diệu Liên dần trở thành người "kể chuyện" bằng lá sen. Niềm tự hào lớn nhất của chị là trong mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị vật chất mà còn chứa đựng tình yêu thiên nhiên và niềm tự hào về văn hóa bản địa. 

Trong thời gian tới, chị dự định xây dựng vùng nguyên liệu sen ổn định, đồng thời mở rộng các lớp đào tạo nghề cho phụ nữ địa phương về chế biến trà và sản xuất sản phẩm thủ công từ sen. "Tôi mong muốn những sản phẩm từ sen không chỉ mang lại thu nhập, mà còn giúp lan tỏa vẻ đẹp văn hóa và tinh thần của quê hương", chị Diệu Liên cho biết.