Bộ Công Thương ban hành quy tắc xuất xứ, mở rộng cơ hội cho hàng Việt tại Trung Đông

Thông tư được xây dựng trên cơ sở triển khai Nghị quyết số 62/NQ-CP ngày 23/3/2026 của Chính phủ về việc ấn định thời điểm có hiệu lực của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA), đồng thời kế thừa các quy định tại Nghị định số 31/2018/NĐ-CP về xuất xứ hàng hóa. Đây là văn bản quan trọng nhằm cụ thể hóa cơ chế xác định xuất xứ, chứng nhận xuất xứ và thủ tục hưởng ưu đãi thuế trong thương mại song phương giữa Việt Nam và UAE.

Theo quy định, Thông tư gồm 4 chương, 36 điều và 4 phụ lục kèm theo. Các phụ lục quy định chi tiết quy tắc cụ thể mặt hàng, mẫu C/O UAE-VN, mẫu khai báo của nhà xuất khẩu đủ điều kiện và mẫu khai báo của nhà xuất khẩu bất kỳ. Đối tượng áp dụng bao gồm cơ quan cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động thương mại giữa hai quốc gia.

Quy tắc xuất xứ trở thành "chìa khóa" hưởng ưu đãi thuế

Điểm cốt lõi của Thông tư nằm ở việc xác định hàng hóa nào đủ điều kiện được coi là có xuất xứ theo Hiệp định CEPA để được hưởng ưu đãi thuế quan. Theo đó, hàng hóa được xem là có xuất xứ nếu đáp ứng một trong các tiêu chí như có xuất xứ thuần túy, được sản xuất hoàn toàn từ nguyên liệu có xuất xứ hoặc trải qua công đoạn gia công, chế biến đáp ứng quy định của hiệp định.

Đối với hàng hóa không thuần túy, quy tắc xuất xứ được xác định dựa trên hai tiêu chí phổ biến trong thương mại quốc tế là chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp độ nhóm (CTH) hoặc hàm lượng giá trị khu vực (QVC) tối thiểu đạt 35% giá xuất xưởng. Quy định này được đánh giá tương đối linh hoạt so với nhiều hiệp định thương mại tự do khác, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng đáp ứng điều kiện xuất xứ hơn, đặc biệt trong các ngành có tỷ lệ sử dụng nguyên liệu nhập khẩu lớn như dệt may, điện tử hay sản phẩm nhựa.

Việc xây dựng quy tắc xuất xứ riêng cho CEPA có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh UAE hiện là một trong những trung tâm logistics và tái xuất lớn nhất khu vực Trung Đông. Không chỉ là thị trường tiêu thụ có sức mua cao, UAE còn đóng vai trò cửa ngõ trung chuyển hàng hóa sang khu vực GCC, châu Phi và một phần châu Âu. Điều này mở ra cơ hội đáng kể cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận sâu hơn các thị trường mới thông qua UAE.

Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư là cơ chế tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Theo đó, hàng hóa nhập khẩu từ UAE vào Việt Nam hoặc ngược lại sẽ được hưởng ưu đãi thuế quan nếu có một trong các chứng từ như C/O mẫu UAE-VN, chứng từ tự chứng nhận xuất xứ của nhà xuất khẩu đủ điều kiện hoặc chứng từ tự chứng nhận xuất xứ đối với lô hàng có trị giá không vượt quá 500 USD.

Doanh nghiệp đứng trước cơ hội lớn nhưng áp lực tuân thủ gia tăng

Cơ chế này phản ánh xu hướng cải cách thủ tục thương mại trong Hiệp đinh thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí hành chính khi xuất khẩu. Đặc biệt, quy định áp dụng đối với các lô hàng nhỏ dưới 500 USD được đánh giá phù hợp với xu hướng thương mại điện tử xuyên biên giới và hoạt động của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo giới chuyên gia, việc CEPA có hiệu lực cùng hệ thống quy tắc xuất xứ rõ ràng sẽ tạo động lực lớn cho xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực Trung Đông trong thời gian tới. Các nhóm ngành được dự báo hưởng lợi nhiều gồm nông sản, thủy sản, cà phê, hạt điều, đồ gỗ, điện tử, dệt may và Các nhóm ngành được dự báo hưởng lợi nhiều gồm nông sản, thủy sản, cà phê, hạt điều, đồ gỗ, điện tử, dệt may và thực phẩm đạt tiêu chuẩn Hồi giáo (halal). Trong đó, nông sản và thực phẩm được đánh giá có nhiều lợi thế nhờ khả năng đáp ứng tiêu chí xuất xứ thuần túy tương đối thuận lợi.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội mở rộng thị trường, các doanh nghiệp cũng sẽ phải đối mặt với yêu cầu tuân thủ ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc và quản lý chuỗi cung ứng. Để được hưởng ưu đãi thuế quan theo CEPA, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu đầu vào, mã HS sản phẩm, hồ sơ chứng từ và quy trình sản xuất. Đây là thách thức không nhỏ đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn còn hạn chế về năng lực quản trị xuất xứ hàng hóa.

Ngoài ra, khi ưu đãi thuế quan trở nên hấp dẫn hơn, nguy cơ gian lận xuất xứ và tình trạng "đội lốt" hàng hóa cũng có thể gia tăng. Các ngành như thép, điện tử, gỗ và dệt may nhiều khả năng sẽ chịu sự kiểm tra hậu kiểm chặt chẽ hơn từ cơ quan quản lý trong thời gian tới nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng ưu đãi thuế quan.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, việc Việt Nam thúc đẩy thực thi CEPA với UAE được xem là bước đi chiến lược nhằm đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống và mở rộng hiện diện thương mại tại Trung Đông. 

Thông tư số 24/2026/TT-BCT vì vậy không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật trong quản lý xuất xứ hàng hóa mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hiệu quả các cơ hội từ Hiệp định CEPA trong giai đoạn mới.