Buộc doanh nghiệp trốn đóng BHXH bồi thường cho người lao động

Khi người lao động phải gánh chịu hậu quả

Ngày 9/11, tại phiên thảo luận ở hội trường Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Nguyễn Văn Huy, đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên, đã nêu vấn đề người lao động bị khấu trừ tiền lương để đóng BHXH nhưng doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ nộp tiền.

Tình trạng doanh nghiệp trích tiền lương của người lao động nhưng chậm đóng, trốn đóng BHXH vẫn diễn ra tại nhiều nơi, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Tại một số chuỗi dịch vụ và doanh nghiệp sản xuất, hàng trăm nhân viên, công nhân không chỉ bị nợ lương mà còn phát hiện doanh nghiệp chậm đóng BHXH trong thời gian dài. 

Dù tiền bảo hiểm vẫn bị khấu trừ đều đặn trên bảng lương hằng tháng, khi chấm dứt hợp đồng lao động, nhiều người rơi vào cảnh khó khăn vì không thể chốt sổ bảo hiểm hoặc hoàn thiện thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp. Có người gắn bó gần 20 năm với doanh nghiệp, đến khi chuẩn bị nghỉ hưu mới phát hiện đơn vị còn nợ tiền bảo hiểm, khiến việc giải quyết chế độ bị đình trệ.

Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tính đến hết ngày 30/6/2026, cả nước có 22,23 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội, tăng 17,3% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng số thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế đạt 338,8 nghìn tỷ đồng, bằng 54,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao năm 2026 và tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước. 

Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng của quy mô bao phủ, số tiền chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế trên cả nước vẫn lên tới 18,9 nghìn tỷ đồng, chiếm 2,27% số phải thu.

Những con số trên phản ánh một thực trạng nhức nhối khi tổng số tiền nợ đọng, trốn đóng vẫn duy trì ở mức hàng ngàn tỷ đồng, tác động trực tiếp đến sự ổn định của hệ thống an sinh. 

Theo Luật sư Lê Đình Quảng, nguyên Phó ban Chính sách pháp luật Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, bảo hiểm xã hội được thiết kế như một “tấm lưới” an sinh, giúp chia sẻ rủi ro trong suốt quá trình làm việc của mỗi người. 

Khi doanh nghiệp cố tình chậm đóng, trốn đóng, chiếc lưới ấy có nguy cơ bị thủng đúng vào thời điểm người lao động cần đến nó nhất.

Luật sư Lê Đình Quảng cũng chỉ rõ, người lao động thường ở vị thế yếu hơn trong quan hệ lao động. Họ có thể biết doanh nghiệp chưa đóng bảo hiểm xã hội, song việc yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ lại không hề dễ dàng. 

Nhiều người đã trực tiếp kiến nghị, gửi đơn, thậm chí nhận được cam kết bằng văn bản từ doanh nghiệp nhưng vẫn phải chờ đợi trong thời gian dài. Mỗi tháng chậm đóng có thể kéo theo hàng loạt hệ quả khi quá trình tham gia bảo hiểm xã hội bị gián đoạn, việc giải quyết các chế độ bị ảnh hưởng, khiến thời điểm hưởng lương hưu và những quyền lợi an sinh khác bị kéo dài. Dù hoàn toàn vô lỗi, họ lại đang phải gánh chịu toàn bộ thiệt hại từ hành vi vi phạm của người sử dụng lao động.

Khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy

Tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Huy đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH.

Dự thảo đã bổ sung trách nhiệm nộp hồ sơ đúng thời hạn, trách nhiệm bồi thường khi việc chậm nộp hồ sơ gây thiệt hại cho người thụ hưởng tại khoản 2a Điều 13; đồng thời bổ sung trách nhiệm bồi thường của cơ quan BHXH tại khoản 5 Điều 18. Ngoài ra, dự thảo cũng sửa đổi quy định tại Điều 38, Điều 39 theo hướng xác định thời điểm phát sinh hành vi vi phạm liên quan đến việc không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ người tham gia BHXH.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng vẫn còn một khoảng trống pháp lý cần được đặc biệt quan tâm. Đó là trường hợp người lao động đã làm việc thực tế, đã bị khấu trừ tiền lương để đóng BHXH nhưng doanh nghiệp lại không nộp hoặc chậm nộp số tiền này thì quyền lợi của họ sẽ được bảo vệ như thế nào.

Theo đại biểu, đây không đơn thuần là quan hệ vi phạm nghĩa vụ tài chính giữa doanh nghiệp với cơ quan BHXH. Hệ quả trực tiếp là người lao động có thể bị gián đoạn quá trình đóng, không đủ điều kiện giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản hoặc phải chờ đợi để được hưởng lương hưu. Người lao động không có lỗi nhưng lại có nguy cơ gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của người sử dụng lao động.

Từ phân tích trên, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị rà soát, bổ sung quy định theo hướng, đối với thời gian người lao động thực tế làm việc thuộc diện tham gia BHXH và đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm, cần có cơ chế ghi nhận, bảo vệ quyền lợi khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng. Đồng thời, dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc khắc phục hậu quả, truy đóng và bồi thường thiệt hại.

Đại biểu nhấn mạnh không thể để người lao động phải chờ doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ, khắc phục vi phạm rồi mới được bảo đảm quyền lợi chính đáng của mình.