Các địa phương hiến kế nâng cao hiệu quả công tác Gia đình - Xã hội

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, tham dự, chủ trì và điều hành Hội nghị. 

Cùng dự có lãnh đạo, cán bộ phụ trách công tác gia đình - xã hội của Hội LHPN các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc và một số Chủ tịch Hội LHPN cấp xã, phường tại TP Hải Phòng.

Xây dựng gia đình an toàn phải gắn với trao quyền cho phụ nữ

Đại diện nhóm thảo luận số 1, bà Dương Thị Loan, Hội LHPN TP Hải Phòng, cho biết những vấn đề cần quan tâm hiện nay tập trung vào 4 nhóm gồm: gia đình, phụ nữ, trẻ em, dân số và phát triển.

Đối với gia đình, một bộ phận còn thiếu kiến thức, kỹ năng xây dựng gia đình hạnh phúc, nuôi dạy con và giải quyết mâu thuẫn. Bạo lực, xâm hại, áp lực kinh tế, việc làm, nhà ở, chăm sóc người già, trẻ nhỏ; mâu thuẫn giữa các thế hệ và tác động của mạng xã hội đang ảnh hưởng đến sự gắn kết giữa các thành viên. Việc chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình giữa nam và nữ tại một số nơi chưa thực sự bình đẳng.

Đối với phụ nữ, những vấn đề nổi lên là việc làm, thu nhập, sinh kế, khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển và cơ hội tham gia lãnh đạo, quản lý, ra quyết định. Một bộ phận phụ nữ chịu áp lực kép, vừa lao động tạo thu nhập, vừa đảm nhiệm phần lớn công việc chăm sóc gia đình. Bạo lực trên cơ sở giới, quấy rối, xâm hại, phân biệt đối xử và sức khỏe sinh sản cũng là những nội dung cần được quan tâm.

Với trẻ em, nhóm đề nghị tăng cường phòng, chống bạo lực, xâm hại, mua bán, bỏ rơi, bóc lột; bảo đảm an toàn trên môi trường mạng; chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần, dinh dưỡng và giáo dục. Trẻ em mồ côi, trẻ em khuyết tật, trẻ em nghèo, có hoàn cảnh đặc biệt hoặc sinh sống tại vùng khó khăn cần được ưu tiên hỗ trợ.

Trong lĩnh vực dân số và phát triển, cần duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số, chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và sức khỏe sinh sản; chủ động thích ứng với già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh và biến đổi cơ cấu dân số.

Theo bà Dương Thị Loan, các vấn đề trên xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về bình đẳng giới, quyền trẻ em, trách nhiệm gia đình và chính sách dân số; áp lực kinh tế - xã hội; tác động của internet, mạng xã hội; sự thiếu đồng đều của hệ thống dịch vụ và cơ chế phối hợp tại cơ sở. Di cư lao động, già hóa dân số, sự thay đổi mô hình gia đình, tác động của môi trường, an toàn thực phẩm và lối sống không lành mạnh cũng đặt ra nhiều thách thức.

Nhóm đề xuất đẩy mạnh truyền thông phù hợp với từng đối tượng; xây dựng gia đình thực sự là môi trường an toàn; nhân rộng mô hình gia đình hạnh phúc, địa chỉ tin cậy, tổ truyền thông cộng đồng; thiết lập cơ chế phát hiện sớm, tiếp nhận, tư vấn, hỗ trợ, can thiệp và theo dõi sau hỗ trợ đối với phụ nữ, trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại hoặc bỏ mặc.

Cùng với đó, cần hỗ trợ phụ nữ tiếp cận vốn, đào tạo nghề, khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số, thương mại điện tử, việc làm và thị trường; hướng dẫn cha mẹ đồng hành cùng con sử dụng internet an toàn; phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành.

"Muốn giải quyết tốt các vấn đề dân số và phát triển thì phải bắt đầu từ xây dựng gia đình an toàn, bình đẳng; muốn gia đình phát triển bền vững thì phải bảo đảm phụ nữ được trao quyền, trẻ em được bảo vệ, chăm sóc và phát triển toàn diện", bà Dương Thị Loan nhấn mạnh.

Gỡ khó cho Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an"

Đại diện nhóm thảo luận số 2, bà Nguyễn Thị Duyên, Phó Trưởng ban Công tác Phụ nữ, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Bắc Ninh, đánh giá Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch" đã nhận được sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền, sự phối hợp của các ngành cùng sự hưởng ứng tích cực của hội viên, phụ nữ và cộng đồng.

Tuy nhiên, khi phát triển thành Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an", quá trình triển khai tại cơ sở phát sinh nhiều khó khăn. Nội hàm Cuộc vận động rộng, các tiêu chuẩn đánh giá cao, liên quan đến nhiều lĩnh vực, trong khi kinh phí, nhân lực và cơ sở dữ liệu tại địa phương còn hạn chế.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cán bộ Hội cơ sở vừa đảm nhiệm công tác Hội, vừa thực hiện nhiệm vụ của Ủy ban MTTQ Việt Nam. Một số cán bộ mới được chuyển từ ngành khác sang nên cần thời gian tiếp cận nhiệm vụ. Việc sáp nhập xã, thôn khiến địa bàn rộng, dân cư đông, làm tăng áp lực cho cán bộ Hội và chi hội trưởng.

Một khó khăn khác là rà soát, lựa chọn và đánh giá các hộ gia đình. Theo bà Nguyễn Thị Duyên, chỉ tiêu mỗi cơ sở đăng ký giúp ít nhất 15 hộ đạt đủ 11 tiêu chuẩn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa tổ chức Hội, trưởng thôn, trưởng bản và chính quyền địa phương. Một số tiêu chuẩn mới được đánh giá theo hướng định tính, chưa có căn cứ định lượng rõ ràng.

Nhóm số 2 xác định nhóm tiêu chuẩn "3 an", gồm an toàn, an tâm và an sinh, là khó thực hiện nhất, đặc biệt là an tâm và an sinh. Những nội dung như không có bạo lực gia đình, không vi phạm pháp luật, tệ nạn xã hội hoặc không lãng phí có nội hàm rộng và khó đánh giá đầy đủ.

Từ thực tế này, nhóm đề xuất Trung ương nghiên cứu, làm rõ nội hàm của từng tiêu chí, tiêu chuẩn theo hướng ngắn gọn, cụ thể; ban hành hướng dẫn "cầm tay chỉ việc"; ứng dụng công nghệ số trong rà soát, theo dõi và đánh giá. Các địa phương cũng cần bố trí nguồn lực, tăng cường phối hợp với các ngành, ngân hàng và đơn vị liên quan để hỗ trợ những hộ đăng ký thực hiện.

Chia sẻ kinh nghiệm của Nghệ An, bà Nguyễn Thị Hà, Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Nghệ An, cho biết trong nhiệm kỳ trước, Hội LHPN tỉnh đã tham mưu đưa Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch" vào kế hoạch của UBND tỉnh về thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Trong nhiệm kỳ này, trên cơ sở các văn bản hướng dẫn, Hội LHPN tỉnh tiếp tục tham mưu đưa tiêu chí 6.4 vào kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới của tỉnh. Sau khi UBND tỉnh ban hành kế hoạch và xác định rõ trách nhiệm của các sở, ngành, Hội LHPN tỉnh sẽ ban hành hướng dẫn triển khai. Theo bà Nguyễn Thị Hà, Hội sẽ phối hợp với các sở, ngành trong thực hiện tiêu chí 6.4; ở cấp xã, Hội tham mưu cấp ủy, UBND xã tổ chức thực hiện, đồng thời tham gia đánh giá, giám sát kết quả.

Củng cố mô hình, kiện toàn lực lượng tại cơ sở

Đại diện nhóm thảo luận số 3, bà Quàng Thị Thảo, Phó Ban Công tác Phụ nữ, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lai Châu, cho biết trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, Trung ương và các địa phương đã triển khai nhiều mô hình như "Gia đình 5 không, 3 sạch", "Gia đình 5 có, 3 sạch", Câu lạc bộ phòng, chống bạo lực gia đình, địa chỉ tin cậy tại cộng đồng, "Mẹ đỡ đầu", "Mái ấm tình thương", hộ gia đình sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn và tổ giám sát cộng đồng.

Các địa phương cũng cụ thể hóa bằng những mô hình phù hợp với đặc điểm địa bàn. Hải Phòng có mô hình "Làm cha mẹ cho sự phát triển toàn diện trẻ thơ"; Sơn La có Câu lạc bộ "Mẹ chồng - nàng dâu"; Lai Châu triển khai mô hình làm gạch sinh thái từ chai, lọ nhựa, mô hình dòng họ không có tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Câu lạc bộ nuôi con từ 0 đến 8 tuổi.

Tuy nhiên, sau sắp xếp đơn vị hành chính, một số mô hình bị đứt gãy, hoạt động chưa hiệu quả hoặc giảm tính lan tỏa. Địa bàn rộng, cán bộ mới chưa nắm bắt nhiệm vụ, kinh phí hạn chế và thiếu nhân lực là những nguyên nhân chủ yếu.

Việc sáp nhập các bản có thành phần dân tộc, phong tục và ngôn ngữ khác nhau cũng ảnh hưởng đến công tác tuyên truyền, tập hợp hội viên. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ Hội còn hạn chế về kỹ năng, kinh nghiệm và năng lực chuyển đổi số.

Riêng tại Lai Châu, trước khi sắp xếp, toàn tỉnh có 965 chi hội; sau sắp xếp còn 614 chi hội nhưng đang khuyết 200 chi hội trưởng. Nhiều chi hội trưởng cũ xin nghỉ, nguồn nhân lực thay thế thiếu, khoảng cách giữa các bản xa khiến việc kiện toàn và tổ chức hoạt động gặp nhiều khó khăn.

Nhóm đề xuất tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Hội, nhất là chi hội trưởng; quan tâm chế độ, kinh phí và bổ sung nhân lực cho Hội LHPN cơ sở. Các mô hình cũng cần được rà soát, điều chỉnh nội dung, phương thức hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế; tăng cường phối hợp liên ngành để duy trì và nâng cao hiệu quả.

Huy động cả hệ thống chính trị giải quyết vấn đề của phụ nữ, gia đình

Trao đổi với các đại biểu, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, cho rằng, trước hết cần rà soát toàn bộ mô hình đang được triển khai. Các địa phương phải nắm rõ còn bao nhiêu mô hình do Trung ương chỉ đạo, bao nhiêu mô hình do địa phương thực hiện; mô hình nào còn hoạt động, vận hành ra sao và có hiệu quả hay không.

Những mô hình không hiệu quả cần chấm dứt; những mô hình đang hoạt động có nội dung tương đồng với các mô hình Trung ương dự kiến triển khai trong giai đoạn tới cần được sắp xếp, củng cố, tránh tình trạng có quá nhiều mô hình nhưng vận hành hình thức.

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chi hội trưởng, chi hội phó. Trong bối cảnh cán bộ cấp xã phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, đây là lực lượng trực tiếp, thường xuyên tuyên truyền, vận động, tập hợp hội viên và tổ chức hoạt động ở cơ sở. Vì vậy, các địa phương chưa kiện toàn đội ngũ này cần khẩn trương thực hiện.

Cùng với kiện toàn nhân sự, cần đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng và khả năng ứng dụng công nghệ số cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Các tỉnh chưa tham mưu được chính sách phụ cấp cho chi hội trưởng cần chủ động đề xuất HĐND tỉnh xem xét, quyết định, bởi kinh phí này thuộc ngân sách địa phương.

Theo Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, các vấn đề về gia đình, phụ nữ và trẻ em rất rộng, phức tạp, không thể do một mình tổ chức Hội giải quyết. Sau khi nhận diện vấn đề, Hội cần xác định rõ nội dung thuộc trách nhiệm của ngành nào; tham mưu UBND ban hành kế hoạch, phân công nhiệm vụ, chỉ tiêu và nguồn lực cụ thể.

Hội thực hiện những nhiệm vụ thuộc chức năng của mình, đồng thời giám sát các ngành triển khai phần việc được giao có đúng tiến độ và đạt chỉ tiêu hay không. Qua đó, tổ chức Hội thể hiện vai trò chủ trì hướng dẫn, nòng cốt trong tham mưu thực hiện Cuộc vận động.

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền khẳng định tiêu chí 6.4 là căn cứ quan trọng, bởi xã muốn được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới phải hoàn thành tiêu chí này. Do đó, các địa phương phải huy động cả hệ thống chính trị cùng tham gia; giao rõ trách nhiệm cho từng ngành và bố trí kinh phí đi kèm nhiệm vụ.

"Ngân sách không nhất thiết phải bố trí trực tiếp cho tổ chức Hội mà có thể phân bổ cho các ngành, các sở để giải quyết những vấn đề của phụ nữ và gia đình. Chúng ta phải chuyển cách tư duy, huy động các nguồn lực và cả hệ thống chính trị cùng tham gia", bà Nguyễn Thị Thu Hiền nhấn mạnh.