Cần có chính sách khuyến khích người đăng ký hiến tạng sau khi qua đời

Nguồn tạng hiến vẫn còn khoảng cách lớn với nhu cầu thực tế

Chiều 3/8, tại Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, Hội thảo với chủ đề "Đẩy mạnh truyền thông về hiến, ghép mô, tạng" được tổ chức trong bối cảnh Bộ Y tế đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Tại chương trình, TS Nguyễn Hoàng Phúc cho biết, sau gần 20 năm thi hành, luật đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động hiến, ghép tạng tại Việt Nam. Đặc biệt, nhận thức của cộng đồng về hiến tạng sau khi chết não đã có sự thay đổi rõ rệt.

Theo ông Phúc, năm 2024 cả nước ghi nhận 41 trường hợp hiến tạng từ người chết não. Đến năm 2025, con số này tăng lên 66 trường hợp. Chỉ tính đến đầu tháng 8/2026, Việt Nam đã có 46 ca hiến tạng từ người chết não.

"Đây là những tín hiệu rất tích cực, cho thấy ngày càng nhiều người dân sẵn sàng trao tặng món quà sự sống sau khi qua đời. Mỗi người hiến tạng đã mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối", TS Phúc nói.

Tuy nhiên, Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia cũng nhìn nhận nguồn tạng hiến hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu điều trị ngày càng lớn. Hàng nghìn người bệnh vẫn đang chờ đợi cơ hội được ghép tạng, trong khi số lượng người hiến còn rất hạn chế. Theo ông, đây là lý do Bộ Y tế đã trình Chính phủ 8 nhóm chính sách sửa đổi Luật nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn", mở rộng nguồn tạng hiến và hoàn thiện hệ thống ghép tạng quốc gia.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất tiếp nhận nguồn tạng hiến từ người dưới 18 tuổi trong những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật. Ông Nguyễn Hoàng Phúc cho biết, dự thảo đang được xây dựng theo hướng chỉ tiếp nhận khi người hiến trước đó đã bày tỏ nguyện vọng hiến tạng và được gia đình xác nhận, đồng thuận.

"Nếu thực hiện theo hướng này, chúng ta vừa có thêm nguồn tạng phù hợp để ghép cho trẻ em, vừa thể hiện sự tôn trọng đối với ý nguyện tự nguyện của người hiến. Đây cũng là nguyên tắc được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng", TS Phúc phân tích.

Một điểm mới khác là đề xuất nâng độ tuổi đối với người hiến sống không cùng huyết thống lên từ đủ 25 tuổi. Theo TS Phúc, đây là độ tuổi mà người hiến đã phát triển đầy đủ về thể chất, ổn định hơn về tâm lý và cuộc sống, qua đó bảo đảm quyết định hiến tạng được đưa ra một cách tự nguyện, chín chắn.

Đặc biệt, dự thảo cũng bổ sung quy định về hiến tạng từ người chết tuần hoàn nguồn tạng đã được nhiều quốc gia khai thác hiệu quả. Theo TS Phúc, nếu Việt Nam chưa có cơ sở pháp lý cho loại hình hiến tạng này thì sẽ bỏ lỡ một nguồn tạng rất lớn, đồng nghĩa với việc nhiều người bệnh mất đi cơ hội được cứu sống.

Hoàn thiện cơ chế điều phối

Theo TS Nguyễn Hoàng Phúc, bên cạnh mở rộng nguồn tạng hiến, dự thảo luật lần này cũng tập trung hoàn thiện cơ chế điều phối nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong phân bổ nguồn tạng trên phạm vi toàn quốc.

Ông cho biết, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia đang hướng tới xây dựng hệ thống điều phối ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Khi bất kỳ trường hợp chết não hoặc chết tuần hoàn nào xuất hiện tại các cơ sở y tế, hệ thống sẽ nhanh chóng tiếp nhận thông tin, hỗ trợ hồi sức, điều phối và vận chuyển tạng đến nơi phù hợp nhất.

Một khó khăn hiện nay là các bệnh viện phải bỏ nhiều nhân lực và kinh phí để phát hiện, tư vấn gia đình người hiến, chẩn đoán chết não, hồi sức bảo tồn tạng nhưng chưa có cơ chế tài chính hỗ trợ tương xứng.

"Dự thảo luật đề xuất ngân sách nhà nước và Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ bảo đảm các chi phí chuyên môn phát sinh trong quá trình này. Khi đó, các bệnh viện sẽ không còn áp lực về kinh phí, có thể tập trung tối đa cho công tác chuyên môn", ông Phúc cho biết.

Theo ông, dự thảo cũng đề xuất bổ sung nhiều chính sách nhân văn dành cho gia đình người hiến tạng sau chết não. Hiện người hiến tạng khi còn sống được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí suốt đời, được khám sức khỏe định kỳ và tôn vinh. Trong khi đó, người hiến tạng sau chết não - những người có thể cứu sống từ 5 đến 7 bệnh nhân mới được truy tặng Kỷ niệm chương Vì sức khỏe nhân dân và hỗ trợ mai táng phí.

Để ghi nhận sự hy sinh này, dự thảo đề xuất hàng thừa kế thứ nhất của người hiến tạng sau chết não sẽ được ưu tiên trong danh sách chờ ghép quốc gia nếu không may mắc bệnh suy tạng và có chỉ định ghép.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, đây là chính sách vừa mang ý nghĩa tri ân, vừa góp phần khuyến khích nhiều người đăng ký hiến tạng sau khi qua đời.

"Tạng hiến là món quà vô giá, không thể cân đong bằng vật chất. Mọi hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối đều phải xuất phát từ tinh thần nhân đạo, không vì mục đích thương mại", ông nói.

Theo ông Phúc, việc điều phối tạng sẽ tiếp tục được thực hiện công khai, minh bạch theo thứ tự ưu tiên, trong đó ưu tiên các trường hợp cấp cứu, trẻ em, người từng hiến tạng nhưng sau đó bị suy tạng và các bệnh nhân trong danh sách chờ ghép.