Cần rà soát tình trạng phát sinh các "khoản thu mềm" từ những chương trình liên kết trong trường công
Đại biểu Nguyễn Thị Thủy phát biểu tại Quốc hội ngày 20/4/2026
Chính sách miễn học phí đang mang lại niềm vui lớn cho phụ huynh và học sinh nhưng thực tế lại phát sinh những "khoản thu mềm" từ các chương trình liên kết trong trường công. Đại biểu Quốc hội cảnh báo nếu không siết chặt, chủ trương nhân văn có thể bị méo mó, thậm chí tạo áp lực tài chính mới cho phụ huynh.
Tránh tình trạng "danh nghĩa công lập nhưng hoạt động như tư thục"
Chiều 20/4, tại phiên thảo luận ở hội trường về tình hình kinh tế - xã hội trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Thái Nguyên) đã thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý trong lĩnh vực giáo dục: Miễn học phí nhưng chi phí thực tế của phụ huynh chưa chắc đã giảm.
Theo đại biểu Thủy, thời gian qua, chính sách miễn học phí và hỗ trợ chi phí học tập đã tạo được sự đồng thuận cao trong xã hội. Tuy nhiên, "niềm vui chưa trọn vẹn" khi nhiều phụ huynh phản ánh họ vẫn phải đóng thêm nhiều khoản tiền cho các chương trình học liên kết.
Những chương trình này thường được triển khai dưới dạng hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, tập trung vào các môn như tiếng Anh nâng cao, tin học quốc tế, trí tuệ nhân tạo (AI), kỹ năng sống… "Đây là nhu cầu có thật và chính đáng của một bộ phận phụ huynh", đại biểu Thủy ghi nhận.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở cách tổ chức. Theo phản ánh, nhiều trường triển khai dày đặc các chương trình liên kết, khiến nội dung giảng dạy có dấu hiệu chồng chéo, thiếu đồng bộ với chương trình chính khóa. Không ít môn học bổ trợ chưa được kiểm định chất lượng một cách đầy đủ.
Đáng lo ngại hơn, một số trường còn bố trí các lớp học liên kết xen kẽ với giờ học chính khóa. Điều này vô hình trung đặt phụ huynh vào thế "không thể từ chối".
"Nếu không đăng ký, học sinh phải tách riêng sinh hoạt, dễ nảy sinh tâm lý mặc cảm, tự ti", đại biểu Thủy nêu thực trạng.
Chính sự sắp xếp này khiến ranh giới giữa tự nguyện và bắt buộc trở nên mờ nhạt. Thay vì là lựa chọn bổ sung, các chương trình liên kết lại trở thành "mặc định ngầm", khiến chi phí giáo dục tăng lên đáng kể.
Dẫn lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: "không thể biến trường học thành nơi làm dịch vụ thu tiền", đại biểu Nguyễn Thị Thủy đề nghị cần rà soát tình trạng phát sinh các khoản thu ngoài, trong đó có học liên kết.
"Tôi đề nghị trước hết phải nghiêm cấm việc xếp chương trình học liên kết xen kẽ với giờ học chính khóa", bà nói rõ, đồng thời yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm.
Đại biểu Thủy cũng cho rằng, nếu tiếp tục duy trì hoạt động liên kết, cần bảo đảm đúng bản chất của trường công lập, với nguyên tắc công khai, minh bạch tài chính và chia sẻ chi phí hợp lý với phụ huynh, tránh tình trạng "danh nghĩa công lập nhưng hoạt động như tư thục".
Về lâu dài, đại biểu Thủy kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu kế hoạch đào tạo, tuyển dụng, bồi dưỡng và điều phối giáo viên tại địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy các môn bổ trợ, qua đó giảm phụ thuộc vào liên kết bên ngoài.
Phiên thảo luận ở hội trường về tình hình kinh tế - xã hội trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI chiều 20/4
Cần "độ trễ" cho chính sách, tránh gây sốc cho học sinh
Không chỉ dừng lại ở câu chuyện học phí, đại biểu Nguyễn Thị Thủy còn đề cập đến một bất cập khác đang gây áp lực lớn cho học sinh và phụ huynh: sự thay đổi liên tục của quy chế tuyển sinh đại học.
Theo bà Thủy, dù Luật Giáo dục đại học đã quy định việc điều chỉnh cần có lộ trình phù hợp, nhưng thực tế những năm gần đây, quy chế tuyển sinh thường xuyên thay đổi theo từng năm.
Đáng chú ý, thời điểm ban hành các quy định này lại khá sát kỳ thi. "Quy chế tuyển sinh năm 2025 được ban hành ngày 19/3, năm 2026 là ngày 15/2 và có hiệu lực ngay, tức chỉ trước kỳ thi hơn 3 tháng", đại biểu Thủy nêu dẫn chứng.
Trong khi đó, học sinh phải đối mặt với kỳ thi "2 trong 1" - vừa xét tốt nghiệp THPT, vừa là căn cứ tuyển sinh đại học. Đây vốn đã là áp lực lớn, nay lại thêm yếu tố bất định từ chính sách.
"Nhiều em đã có kế hoạch ôn tập từ lớp 10, nên việc thay đổi quy chế sát thời điểm thi ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý và sự chủ động chuẩn bị", bà Thủy phân tích.
Theo đại biểu Thủy, cải cách giáo dục là quá trình tất yếu và liên tục, song không thể thực hiện theo cách "điều chỉnh gấp", thiếu thời gian thích ứng. Những thay đổi lớn cần có độ trễ hợp lý để đảm bảo tính ổn định của hệ thống.
"Tôi đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cần cân nhắc kỹ thời điểm ban hành và hiệu lực của các quy định quan trọng", đại biểu Thủy nhấn mạnh, đồng thời cho rằng hoàn toàn có thể chủ động triển khai sớm hơn, thay vì dồn vào giai đoạn cận kề kỳ thi.
