Cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá: Hình ảnh lớn, hiệu quả cao trong ngăn ngừa sử dụng thuốc lá
Trong gói chính sách MPOWER của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) để thực thi Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá, quy định in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá được xem là một trong những biện pháp hiệu quả cao với chi phí thấp, nhà nước không mất chi phí để thực hiện quy định này, thay vào đó các công ty sản xuất thuốc lá phải tự thực hiện.
Đặc biệt quy định in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá với hình ảnh lớn và thông điệp rõ ràng về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe được WHO đánh giá là rất hiệu quả trong việc ngăn ngừa thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá.
Trong bối cảnh ngành thuốc lá ngày càng sử dụng bao bì của các sản phẩm thuốc lá như một công cụ quảng bá cho sản phẩm của họ, thì việc in cảnh báo sức khỏe là biện pháp phù hợp với cam kết khi tham gia Công ước Khung, đồng thời có chi phí thực hiện thấp hơn nhiều so với các chiến dịch truyền thông đại chúng quy mô lớn.
Bằng chứng quốc tế nhất quán cho thấy cảnh báo bằng hình ảnh có tác động mạnh hơn cảnh báo chỉ bằng chữ: làm tăng mức độ chú ý, ghi nhớ và tin vào thông điệp sức khỏe; làm giảm sức hấp dẫn của bao bì; kích thích ý định bỏ thuốc và ngăn thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc. Hiệu quả tăng lên khi cảnh báo được đặt ở vị trí nổi bật trên hai mặt chính và chiếm diện tích lớn hơn.
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành quy định cảnh báo sức khỏe chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá; nội dung cảnh báo phải được thay đổi định kỳ 2 năm một lần. Việt Nam đã sử dụng bộ 6 mẫu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh từ năm 2013.
Năm 2025 có 77 quốc gia/vùng lãnh thổ áp dụng diện tích cảnh báo trung bình ít nhất 65% trên mặt trước và sau; 25 quốc gia áp dụng từ 75% trở lên và 11 quốc gia từ 85% trở lên.
Cần tăng diện tích cảnh báo sức khỏe lên bao bì thuốc lá
Đông Nam Á là một trong những khu vực dẫn đầu thế giới về in diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá: 6 trong 11 quốc gia ASEAN nằm trong nhóm 25 quốc gia có diện tích cảnh báo lớn nhất toàn cầu.
Hiện nay, Đông Timor đứng đầu thế giới với diện tích cảnh báo sức khỏe ở mức 92,5%; Thái Lan áp dụng mức 85%; Singapore, Brunei, Myanmar và Lào đang áp dụng 75%. Trong khi đó, Việt Nam hiện duy trì diện tích cảnh báo sức khỏe ở mức 50%, mức thấp nhất trong khu vực cùng với Phillipine (50%) và Indonesia (50%).
Đến năm 2025 Việt Nam xếp khoảng thứ 95/140 quốc gia, thuộc nhóm có diện tích cảnh báo thấp trong khu vực ASEAN cùng với với Indonesia và Philippines (cùng ở mức 50% diện tích bao bì sản phẩm thuốc lá).
Cùng với đó, việc sử dụng kéo dài các mẫu cảnh báo làm đặt ra yêu cầu đổi mới để duy trì khả năng thu hút sự chú ý và truyền tải thông tin về nguy cơ sức khỏe: Theo nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy, hiệu quả cảnh báo và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu cảnh báo sức khỏe hiện đang áp dụng tại Việt Nam đều giảm rõ rệt so với thời điểm năm 2013 là thời điểm bắt đầu in cảnh báo sức khỏe. Do đó, cần tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% diện tích của mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao thuốc lá.
Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ông Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho biết mỗi năm thuốc lá liên quan tới hơn 100.000 ca tử vong tại Việt Nam. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do thuốc lá ước tính 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022. Theo ông Vũ Văn Tiến, cần nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên ít nhất 85% bao bì thuốc lá, tiến tới bao bì trơn và thường xuyên đổi mới hình ảnh, nội dung.
