Cắt giảm điều kiện kinh doanh nhưng không buông lỏng an toàn lao động

Trình bày tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết dự thảo luật gồm 2 điều, sửa đổi, bổ sung liên quan đến 35 trên tổng số 93 điều của Luật hiện hành. Việc sửa đổi lần này nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, cụ thể hóa Chỉ thị số 31-CT/TW của Ban Bí thư, đồng thời đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các nghị quyết mới về cải cách hành chính.

Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi các quy định chịu tác động trực tiếp của việc sắp xếp tổ chức bộ máy. Theo đó, dự án luật cập nhật tên cơ quan, sửa đổi các quy định về thanh tra, kiểm tra, khai báo, điều tra, thống kê, báo cáo tai nạn lao động, các nhiệm vụ quản lý nhà nước và thành phần Hội đồng an toàn, vệ sinh lao động bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các cơ quan theo tổ chức bộ máy mới.

Về thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh, dự án luật cắt giảm 4 thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động; đơn giản hóa 1 thủ tục khai báo máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt theo hướng chỉ khai báo khi đưa vào sử dụng; đồng thời cắt giảm 1 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là dịch vụ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động.

Về phân quyền, phân cấp, dự án luật cụ thể hóa các quy định chuyển tiếp phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trong đó chuyển nhiệm vụ tiếp nhận khai báo một số vụ tai nạn lao động từ công an cấp huyện sang công an cấp xã và điều chỉnh nhiệm vụ thống kê, báo cáo tai nạn lao động đối với người làm việc không theo hợp đồng lao động.

Tuy nhiên, sau quá trình xem xét dự thảo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra nhấn mạnh rằng việc cắt giảm thủ tục phải luôn song hành với các giải pháp quản lý chặt chẽ để không bỏ sót khoảng trống pháp lý. Cụ thể, đối với máy móc, thiết bị nguy hiểm, các đại biểu lưu ý cần cân nhắc kỹ trước khi bãi bỏ hoàn toàn việc khai báo khi thiết bị ngừng sử dụng hoặc thải bỏ. Cơ quan soạn thảo phải nghiên cứu xây dựng cơ chế quản lý thay thế thông qua hệ thống dữ liệu số hóa, kết nối và chia sẻ thông tin liên tục để kiểm soát chặt chẽ toàn bộ vòng đời thiết bị. Đối với dịch vụ huấn luyện an toàn, việc cắt giảm và bãi bỏ các điều kiện kinh doanh đòi hỏi phải quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động về chất lượng thực tế, đồng thời tuyệt đối không để phát sinh trở lại các giấy phép hay thủ tục trá hình dưới hình thức khác.

Cho ý kiến về nội dung phân cấp, Thường vụ Quốc hội cho rằng việc giao nhiệm vụ cho cấp xã phải đi đôi với các điều kiện bảo đảm thực tế về nhân lực, trình độ chuyên môn, kinh phí và hạ tầng kỹ thuật. Các cơ quan cần tránh tình trạng giao việc nhưng cơ sở thiếu trang thiết bị hoặc nhân sự chưa đủ năng lực xử lý, từ đó đảm bảo tiếp nhận và giải quyết kịp thời trong những tình huống khẩn cấp như tai nạn lao động thương nặng hoặc chết người. Dự thảo luật cũng yêu cầu làm rõ phạm vi áp dụng và quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở, nhất là tại các đơn vị ngoài khu vực sản xuất kinh doanh hay cơ quan nhà nước; đồng thời bổ sung thành phần thanh tra vào Đoàn điều tra tai nạn lao động cấp tỉnh để tăng cường tính khách quan, minh bạch.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh ghi nhận sự nỗ lực của cơ quan soạn thảo, đồng thời nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt: việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm tuyệt đối không được làm giảm yêu cầu an toàn đối với các công việc có yêu cầu nghiêm ngặt. Người sử dụng lao động phải chịu trách nhiệm cao nhất về công tác bảo đảm an toàn, chấm dứt tình trạng làm hình thức, đối phó.

Theo kế hoạch, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 và dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Bộ Nội vụ và các cơ quan chủ trì khẩn trương phối hợp xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn đi kèm, bảo đảm khi luật ra đời sẽ có hiệu lực đồng bộ, vừa mở đường cho doanh nghiệp phát triển, vừa giữ vững kỷ cương kỷ luật trong công tác bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người lao động.