Chế độ nghỉ thai sản của phụ nữ gấp 8 lần so với nam giới: Gông xiềng vô hình trói buộc sự nghiệp

Khoảng cách làm cha mẹ

Trong nhiều thập kỷ, truyền thông và các nhà chính sách thường ca ngợi việc kéo dài thời gian nghỉ thai sản cho người mẹ như một thành tựu nhân văn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn phân tích kinh tế - xã hội, khi khoảng thời gian này được trao cho người mẹ một cách đơn phương mà bỏ quên người cha, nó tạo ra một khoảng cách giới vô cùng lệch lạc.

Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) vừa phối hợp với dự án "Phụ nữ, Doanh nghiệp và Pháp luật" của Nhóm Ngân hàng Thế giới vừa đưa ra báo cáo có tiêu đề "Từ chế độ nghỉ phép cha mẹ đến dịch vụ chăm sóc trẻ em: Xây dựng hệ thống chăm sóc hiệu quả cho phụ nữ, gia đình và nền kinh tế". 

Theo khảo sát trên 190 nền kinh tế, 66 quốc gia hoàn toàn không bảo đảm bất kỳ ngày nghỉ hưởng lương nào cho người cha. Ở một nửa số quốc gia còn lại có quy định, thời gian nghỉ dành cho người cha chưa đầy 2 tuần. Trung bình toàn cầu, người mẹ nhận 196 ngày, người cha nhận 25 ngày. Sự chênh lệch tưởng chừng như là một "đặc quyền" dành cho phụ nữ trên thực tế lại chính là chiếc gông xiềng vô hình trói buộc sự nghiệp của họ. Điều này tạo nên sự mặc định: Chăm sóc con cái và việc nhà là trách nhiệm của người phụ nữ. Đồng thời tước đi cơ hội gắn kết của người cha và kìm hãm tiềm năng tăng trưởng của cả nền kinh tế. 

Khi phụ nữ bị đẩy ra khỏi lực lượng lao động hoặc chấp nhận các công việc đơn giản để có thời gian chăm sóc gia đình, nền kinh tế toàn cầu tổn thất hàng nghìn tỷ USD GDP tiềm năng.

Mặt khác, điều này khiến nhiều người cha hầu như không có cơ hội sẻ chia công việc chăm sóc con trong những tuần đầu tiên sau khi đứa trẻ ra đời. Các nghiên cứu về trải nghiệm của người cha chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt giữa nguyện vọng chăm sóc con cái của họ và mức độ hỗ trợ thực tế nhận được: 87% người cha cho biết họ thiếu sự hỗ trợ cần thiết, 83% phản ánh rằng người sử dụng lao động không cung cấp các cơ chế làm việc linh hoạt. Hơn 64% người cha sẵn sàng ủng hộ việc tăng thuế để mở rộng các dịch vụ chăm sóc công. 

Điều này phản ánh nhu cầu lớn về một sự hỗ trợ vượt ra ngoài phạm vi từng hộ gia đình đơn lẻ, giúp việc kết hợp giữa công việc có trả lương và trách nhiệm chăm sóc gia đình trở nên dễ dàng hơn.

Tương lai của hệ thống chăm sóc toàn diện

Nhu cầu chăm sóc ngày càng gia tăng, tình trạng bất bình đẳng giới kéo dài cùng những áp lực ngày một lớn trên thị trường lao động đang khiến việc đầu tư vào "nền kinh tế chăm sóc" trở thành một ưu tiên chính sách cấp bách.

Bà Nyaradzayi Gumbonzvanda - Phó Giám đốc Điều hành UN Women - nhấn mạnh rằng, công việc chăm sóc là nền tảng duy trì sự tồn tại của gia đình, xã hội và nền kinh tế. Bà khẳng định việc phân chia trách nhiệm một cách công bằng hơn cùng với sự ghi nhận đúng đắn đối với công việc chăm sóc là yếu tố cốt lõi để đạt được bình đẳng giới, đồng thời bảo đảm quyền lợi và sự trao quyền cho phụ nữ cũng như trẻ em gái.

Tác động của các quy định nghỉ phép có thể kéo dài rất lâu sau khi cha mẹ quay trở lại với công việc. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc người cha nghỉ phép có liên quan trực tiếp đến việc họ sẽ gánh vác tỷ lệ chăm sóc con cái và công việc nhà nhiều hơn theo thời gian. Điều này giúp giảm bớt áp lực cho phụ nữ - những người hiện đang phải dành trung bình gấp 2,5 lần số giờ mỗi ngày so với nam giới cho các công việc chăm sóc không được trả công.

Bà Gumbonzvanda kêu gọi áp dụng chính sách nghỉ phép bình đẳng cho cả cha mẹ và người chăm sóc, đi kèm với các biện pháp bảo trợ xã hội và chính sách khuyến khích, tạo điều kiện để người cha thực hiện phần trách nhiệm của mình. Chế độ nghỉ phép của người cha cũng gắn liền với mức thu nhập cao hơn của người mẹ và tỷ lệ việc làm cao hơn trong các doanh nghiệp tư nhân. Điều này mang lại cho các gia đình một động lực kinh tế rõ ràng để ủng hộ sự tham gia của người cha, bên cạnh những lợi ích từ việc cùng nhau chia sẻ công việc hàng ngày. Một phân tích chỉ ra rằng, sự chăm sóc chu đáo, sâu sát hơn từ người cha giúp trẻ cải thiện khả năng nhận thức, ngôn ngữ, điều hòa cảm xúc và hành vi tốt hơn.

UN Women kêu gọi xây dựng các hệ thống chăm sóc nhằm xóa bỏ các chuẩn mực giới có tính phân biệt đối xử, ghi nhận nam giới và nam thanh thiếu niên trong vai trò người chăm sóc, đồng thời thúc đẩy sự chia sẻ bình đẳng công việc chăm sóc trong xã hội.

Bình đẳng giới trong thế kỷ 21 không thể đạt được nếu chúng ta chỉ đấu tranh cho phụ nữ bước ra ngoài xã hội làm việc, nhưng lại quên mất việc tạo điều kiện cho nam giới bước về nhà để chia sẻ gánh nặng gia đình. Đã đến lúc các nhà lập pháp và cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu nhìn nhận đúng đắn: Thời gian nghỉ dành cho người cha không phải là một kỳ nghỉ phép xa xỉ, mà là khoản đầu tư chiến lược cho sự bình đẳng của phụ nữ, sự phát triển của trẻ em và sự bền vững của cả nền kinh tế.