Chính sách tài khóa đổi nhịp: Bệ đỡ tăng trưởng và lực đẩy cải cách trong năm bản lề

Năm 2025 chứng kiến thương mại toàn cầu tiếp tục phân mảnh, xung đột địa chính trị lan rộng, chuỗi cung ứng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong nước, thiên tai cực đoan từ quý III gây thiệt hại nặng nề, tác động trực tiếp tới sản xuất, đời sống và ngân sách nhà nước. Trước sức ép đa chiều đó, việc giữ vững ổn định vĩ mô, duy trì đà tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong điều hành chính sách, đặc biệt là chính sách tài khóa.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính thể hiện rõ vai trò "nhạc trưởng" trong điều phối nguồn lực, chủ động tham mưu chính sách, phản ứng kịp thời với các nhiệm vụ đột xuất theo chỉ đạo của Chính phủ, qua đó góp phần giữ nhịp tăng trưởng và củng cố niềm tin thị trường.

Tái cấu trúc bộ máy – nền tảng cho điều hành đa lĩnh vực

Ngày 1/3/2025 đánh dấu bước ngoặt lớn của ngành Tài chính khi hoàn tất việc hợp nhất Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và một phần chức năng của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, hình thành Bộ Tài chính mới với vai trò điều phối kinh tế tổng hợp.

Sau hai lần sắp xếp, bộ máy được tinh gọn mạnh mẽ: giảm 3.600 đầu mối (tương đương 37%), cắt giảm 5 phòng thuộc các vụ, xây dựng phương án giảm 11 đơn vị sự nghiệp công lập, từ 35 xuống còn 24 đơn vị. Đây không chỉ là cuộc sắp xếp tổ chức, mà là bước chuyển về tư duy điều hành, hướng tới một Bộ Tài chính đa lĩnh vực, tinh gọn, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn trong quản lý nền kinh tế.

Cuộc hợp nhất này diễn ra song hành với loạt quyết sách cải cách lớn chưa từng có của đất nước, đặt Bộ Tài chính vào vị trí trung tâm trong kiến tạo thể chế và dẫn dắt cải cách.

Dẫn dắt cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực

Năm 2025, Bộ Tài chính giữ vai trò then chốt trong xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế. Bộ đã tham mưu ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW – lần đầu tiên xác định khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân, cùng nhiều quyết sách lớn liên quan đến kinh tế nhà nước, đầu tư nước ngoài và phân bổ nguồn lực.

Tính riêng trong năm, Bộ đã trình cấp có thẩm quyền và ban hành theo thẩm quyền 263 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 25 luật, nghị quyết của Quốc hội; 81 nghị định và 5 nghị quyết của Chính phủ; 144 thông tư trong lĩnh vực tài chính – ngân sách. Nhiều chính sách sửa đổi quan trọng về thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng, Luật Đầu tư… tác động trực tiếp tới hàng chục triệu người dân và doanh nghiệp, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và hỗ trợ phục hồi sản xuất, đặc biệt là khu vực nông nghiệp sau thiên tai.

Cùng với đó, Bộ Tài chính đã sửa đổi, bổ sung và tham mưu ban hành 42 quy định về phân cấp, phân quyền; triển khai 140 cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm, tháo gỡ các nút thắt pháp lý cho hàng loạt dự án quy mô lớn, tạo dư địa phát huy vai trò của chính quyền địa phương hai cấp.

Song song, công tác số hóa quản lý thu – chi ngân sách, triển khai PPP, PPP trong khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo được đẩy mạnh, nhằm chuẩn bị thể chế, ngân sách và hạ tầng số cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, không gián đoạn dòng chảy ngân sách.

Kết quả tăng trưởng nổi bật trong năm đầy thách thức

Với khối lượng công việc lớn và áp lực điều hành cao, Bộ Tài chính đã ban hành chương trình hành động theo nguyên tắc "6 rõ", bảo đảm các nghị quyết và chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ được triển khai kịp thời, hiệu quả.

Nhờ đó, kinh tế Việt Nam năm 2025 đạt nhiều kết quả ấn tượng: GDP ước tăng 8%; bình quân giai đoạn 2021–2025 đạt 6,3%. GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.000 USD, tăng 1,4 lần so với năm 2020, đưa Việt Nam tiến gần hơn nhóm nước thu nhập trung bình cao. Lạm phát được kiểm soát dưới 4%, riêng năm 2025 khoảng 3,3%.

Thị trường tài chính vận hành ổn định, hiện đại hơn; thị trường chứng khoán được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 930 tỷ USD, gấp 1,7 lần năm 2020; xuất siêu khoảng 20 tỷ USD. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội vượt 4,15 triệu tỷ đồng, tương đương 32,3% GDP, cho thấy vai trò điều phối tài khóa linh hoạt và quyết liệt trong năm bản lề.

Thu ngân sách lập kỷ lục, chi tiêu giữ kỷ cương

Thu ngân sách nhà nước năm 2025 tiếp tục là điểm sáng nổi bật, với tổng thu ước gần 2,65 triệu tỷ đồng, vượt 34,74% dự toán và tăng 30,3% so với năm 2024. Giai đoạn 2021–2025, ngành Tài chính đã miễn, giảm, gia hạn thuế – phí với quy mô khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, góp phần giảm áp lực chi phí và duy trì dòng tiền cho doanh nghiệp, người dân.

Riêng năm 2025, tổng quy mô hỗ trợ thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất ước khoảng 240.000 tỷ đồng, trong đó gần một nửa là miễn, giảm trực tiếp. Các chính sách này không chỉ giúp hạ chi phí đầu vào, ổn định giá cước vận tải, logistics, mà còn củng cố nền tảng lợi nhuận cho nhiều ngành kinh tế.

Ở chiều chi, tổng chi ngân sách đến ngày 15/12/2025 đạt 2,424 triệu tỷ đồng, bằng 94,1% dự toán. Chi đầu tư phát triển – "đòn bẩy kích cầu" chủ lực – đạt 95,5% dự toán Quốc hội quyết định; tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 82,7% kế hoạch Thủ tướng giao. Kỷ luật tài khóa được giữ vững, chi thường xuyên và chi trả nợ trong phạm vi dự toán.

Năm 2025 cũng ghi dấu cao điểm đầu tư hạ tầng, với 455 km cao tốc đưa vào khai thác, 6 dự án cao tốc mới khởi công, cùng loạt công trình trọng điểm như Nhà ga T3 Tân Sơn Nhất, tạo cú hích cho tăng trưởng và hiện đại hóa kết cấu hạ tầng.

Những kết quả đạt được trong năm 2025 không chỉ góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, mà còn tạo nền móng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới, trong đó chính sách tài khóa tiếp tục đóng vai trò trụ cột, vừa giữ nhịp tăng trưởng, vừa thúc đẩy cải cách dài hạn.